Η εξέγερση της Βαρσοβίας

Της Ελπίδας Χαραλάµπους*


Κατεβάστε το  Dialogos App
Apple | Android | Huawei



Η εξέγερση εναντίον του Τρίτου Ράιχ στη Βαρσοβία από την 1η Αυγούστου έως τις 2 Οκτωβρίου 1944 διοργανώθηκε από τη διοίκηση του Στρατού Κραϊόβα (ΣΚ) και την εκπροσώπηση της πολωνικής κυβέρνησης στην εξορία. Η εξέγερση υποστηρίχθηκε από βρετανικές, αµερικάνικες και ρωσικές δυνάµεις.

Σχεδιάστηκε στρατιωτικά εναντίον των Γερµανών και πολιτικά κατά της ΕΣΣ∆, της Πολωνικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (Π.Ε.Ε.Α.) και επιδεικτικά ενάντια στην πολιτική των δυτικών συµµάχων. Η ένοπλη επίθεση ξεκίνησε την 1η Αυγούστου 1944, όταν οι γερµανικές µονάδες ανετράπησαν τον 2ο Στρατό Τεθωρακισµένων, λίγες ώρες µετά που ο στρατός αυτός πέρασε στην άµυνα. Ο άµεσος λόγος για την απόφαση να ξεκινήσει η εξέγερση ήταν η φήµη ότι σοβιετικά τανκς εµφανίστηκαν στην περιοχή Τάρουβεκ στο προάστιο Πράγα της Βαρσοβίας στη δεξιά όχθη, αν και η επίθεση του Κόκκινου Στρατού σταµάτησε από τα γερµανικά στρατεύµατα στα περίχωρα της Βαρσοβίας στην ανατολική όχθη του Βιστούλα. Στην πραγµατικότητα, αν και επιτεύχθηκε να αποκρουστούν οι γερµανικές αντεπιθέσεις στις οχυρώσεις των γεφυρών Magnushevsky και Pulawski και αυτές παρέµειναν στα χέρια του Κόκκινου Στρατού, το 1ο Λευκορωσικό Μέτωπο του Κόκκινου Στρατού παρέµεινε χωρίς κινητές µονάδες και στερήθηκε τη δυνατότητα µιας ευέλικτης επίθεσης.

Αυτό οδήγησε στο γεγονός ότι τα γερµανικά στρατεύµατα µπόρεσαν να ανασυνταχθούν και να συντρίψουν την αντίσταση των Πολωνών ανταρτών.
Η εξέγερση ξεκίνησε στο πλαίσιο της επιχείρησης «Θύελλα», η οποία αποτελούσε µέρος ενός εθνικού σχεδίου κατάτµησης της εξουσίας. Ο κύριος σκοπός της ηγεσίας των ανταρτών ήταν η εκδίωξη των Γερµανών κατακτητών και η κατάληψη της εξουσίας στη Βαρσοβία. Ο πολιτικός στόχος του ΣΚ στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης µε την ΕΣΣ∆ ήταν η απελευθέρωση της πόλης πριν από την πραγµατική κατάληψή της από τον σοβιετικό στρατό, η απόδοση έµφασης στην ανεξαρτησία του πολωνικού κράτους, η εδραίωση στην εξουσία της Κυβέρνησης στην Εξορία που βρισκόταν τότε στο Λονδίνο, η αναγνώριση από την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης της κυβέρνησης των µεταναστών και η παρεµπόδιση της µετάβασης της εξουσίας στην Πολωνική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης.

Η ηγεσία του ΣΚ σχεδίαζε 12 ώρες πριν από την είσοδο των σοβιετικών στρατευµάτων στη Βαρσοβία να διακηρύξει ότι την πολιτική και διοικητική εξουσία αναλαµβάνει η πολωνική κυβέρνηση των µεταναστών. Ο συντονισµός µε τις σοβιετικές µονάδες που προχωρούσαν στην περιοχή δεν προβλεπόταν από το σχέδιο. Η ηγεσία του ΣΚ δεν είχε σχέδια σχετικά µε τη βοήθεια του Κόκκινου Στρατού στην οχύρωση του Βιστούλα και την απελευθέρωση της Βαρσοβίας. Η διοίκηση του Κόκκινου Στρατού, η ανώτατη διοίκηση του πολωνικού στρατού, οι πολωνικές αριστερές οργανώσεις που λειτουργούσαν αντάρτικα στη Βαρσοβία δεν έλαβαν καµία επίσηµη πληροφορία για την προετοιµασία και την ηµεροµηνία της εξέγερσης υπό την ηγεσία του Στρατού Κραϊόβα.

Η ιδέα της εξέγερσης προνοούσε µια σύντοµη µάχη (µε µέγιστο διάστηµα 3-4 ηµερών) µε τα γερµανικά στρατεύµατα που οπισθοδροµούσαν. Σχεδιαζόταν η ξαφνική κατάληψη της Βαρσοβίας, συνοδευόµενη σε αποβίβαση από την 1η Πολωνική Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών, και η προετοιµασία όλων των αναγκαίων για την άφιξη της κυβέρνησης των µεταναστών. Η εξέγερση σχεδιαζόταν ως µια πολιτική διαδήλωση, υποστηριζόµενη από σύντοµες ένοπλες ενέργειες. Ο περαιτέρω υπολογισµός βασίστηκε στη µαζική υποστήριξη και στη βοήθεια των δυτικών συµµάχων (η οποία θα έπρεπε να εξισορροπήσει τη σοβιετική υποστήριξη στην Π.Ε.Ε.Α.).

Επιδιώκοντας αµοιβαία αποκλεισµένους και αντιφατικούς στόχους, ιδίως εκείνων που αντικειµενικά στρέφονταν κατά του Κόκκινου Στρατού, η ηγεσία του ΣK θεώρησε ότι τα σοβιετικά στρατεύµατα θα έπρεπε να υποστηρίξουν την εξέγερση. Η θέση και οι υπολογισµοί των διοργανωτών της εξέγερσης περιείχαν ένα παράδοξο στοιχείο, που από την αρχή απέκλειε την στρατιωτικο-πολιτική της επιτυχία: Πολωνοί αντι-κοµµουνιστές πολιτικοί προέβλεπαν την εκδίωξη των Ναζί από τον Κόκκινο Στρατό και ήλπιζαν επίσης να πάρουν την εξουσία στην πόλη για να αντιταχθούν στα γεωπολιτικά σχέδια της σοβιετικής ηγεσίας στην Πολωνία και τη µετάβαση της Πολωνίας στη σφαίρα της σοβιετικής επιρροής -ήθελαν να πολεµήσουν τους Γερµανούς, και ενώ έφεραν πολιτική αντίσταση στην ΕΣΣ∆, ήθελαν να συνεργαστούν µε αυτήν στρατιωτικά και ήλπιζαν στη βοήθειά της για την ολοκληρωτική κατάληψη της Βαρσοβίας.

Ανεπαρκώς σχεδιασµένη από στρατιωτικής άποψης, πολιτικά κατευθυνόµενη εναντίον της ΕΣΣ∆ και της Π.Ε.Ε.Α, µη συµφωνηµένη µε τη διοίκηση του Κόκκινου Στρατού, η εξέγερση έληξε µετά από δύο µήνες έντονων συγκρούσεων µε ήττα, φέροντας τεράστιες ανθρώπινες απώλειες και καταστροφή του ανατολικού τµήµατος της Βαρσοβίας. Ο ΣΚ δεν έχει επιτύχει ούτε του στρατιωτικούς ούτε τους πολιτικούς του στόχους.

Ο ακριβής αριθµός των θυµάτων της εξέγερσης παραµένει άγνωστος. Εκτιµάται ότι περίπου 17 χιλιάδες συµµετέχοντες στην πολωνική αντίσταση σκοτώθηκαν και περίπου 6 χιλιάδες τραυµατίστηκαν σοβαρά. Σύµφωνα µε γενικές εκτιµήσεις, σε κατασταλτικές εκστρατείες έχασαν τη ζωή τους από 150 έως 200 χιλιάδες πολίτες. Σύµφωνα µε τις επικαιροποιηµένες εκτιµήσεις, ο αριθµός των 200 χιλιάδων νεκρών κρίνεται σηµαντικά υπερεκτιµηµένος. Επί του παρόντος, ορισµένοι ιστορικοί εκτιµούν τον αριθµό των θυµάτων στις 100 µε 130 χιλιάδες. Οι συνολικές απώλειες του πολωνικού στρατού ήταν 3.764 στρατιώτες και αξιωµατικοί, εκ των οποίων το 1987 ήταν τα θύµατα και οι αγνοούµενοι στη δυτική όχθη του Βιστούλα.

Η εξέγερση της Βαρσοβίας το 1944 δεν πέτυχε στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους, έγινε όµως ένα σύµβολο θάρρους και αποφασιστικότητας στον αγώνα για ανεξαρτησία για τους Πολωνούς. Η εξέγερση και η πορεία της είχαν σοβαρές συνέπειες. Για την κυβέρνηση των µεταναστών και για τις αντάρτικες της οργανώσεις στην Πολωνία, η εξέγερση της Βαρσοβίας δεν ήταν µόνο µια στρατιωτική ήττα, αλλά και µια τεράστια πολιτική καταστροφή. Όχι µόνο ενίσχυσε τη θέση τους στις διαπραγµατεύσεις µε τον Στάλιν, αλλά τις εξασθένησε.

Μετά την ήττα της εξέγερσης της Βαρσοβίας και την αποτυχία των προσπαθειών εξαναγκασµού της σοβιετικής πλευράς να αναγνωρίσει την πολωνική ταυτότητα των ανατολικών προαστίων και την «κυβέρνηση του Λονδίνου» ως τη µόνη νόµιµη κυβέρνηση της Πολωνίας, η στρατιωτικο-πολιτική οργάνωση της λονδρέζικης κυβέρνησης της Πολωνίας βρισκόταν σε κατάσταση οργανωτικής κρίσης.

Η προσπάθεια της κυβέρνησης των µεταναστών και της ηγεσίας των ΣΚ να συνδυάσουν τον αγώνα των εξεγερµένων της Βαρσοβίας εναντίον των ναζιστών εισβολέων µε την αντίσταση προς τη ΕΣΣ∆ και την επίδειξη της ισχύος τους απέναντι στη Μόσχα ήταν εξωπραγµατική, πράγµα που εξόργισε πολλούς Πολωνούς µε την ασυµφωνία αυτών των ενεργειών.
Η ιστορία έδειξε ότι η εξέγερση της Βαρσοβίας ήταν µια κακοσχεδιασµένη περιπέτεια. Όλη η ευθύνη για την αποτυχία της εξέγερσης πέφτει στην κυβέρνηση των µεταναστών και τη διοίκηση του Στρατού Κραϊόβα, οι οποίοι επιδίωξαν να προλάβουν την απελευθέρωση της Βαρσοβίας από σοβιετικά στρατεύµατα και να καταλάβουν πρώτοι την εξουσία.

*Υπεύθυνη του Γραφείου Τύπου του Ρωσικού Πολιτιστικού Κέντρου στην Κύπρο

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.