Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Στο προηγούμενο σημείωμα κάναμε αναφορά στην αφήγηση του Χριστάκη Βιολάρη από τον Λάρνακα της Λαπήθου για την προσπάθεια αναχαίτισης των τουρκικών στρατευμάτων εισβολής στην περιοχή Κόρνου – Κυπαρισσόβουνου.

Η αναφορά πηγάζει από την προσωπική εμπειρία του συνομιλητή μας και στη βάση των όσων θυμάται από εκείνη την έντονη περίοδο. Όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο σημείωμα, η μονάδα στην οποία υπηρετούσε ο Χρ. Βιολάρης κατάφερε να ανέβει στο συγκεκριμένο βουνό. Εκεί συνάντησε κι άλλες ομάδες από μονάδες της Ε.Φ. Στην περιοχή έφτασε κι ένα συνεργείο του Μηχανικού το οποίο έστρωσε την παρακείμενη διάβαση «Σταυρί» με νάρκες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ η μονάδα ενισχύθηκε με ένα ΠΑΟ 106.

Το όπλο αυτό στήθηκε ακριβώς στη στενή έξοδο της διάβασης του “Σταυρί”. Την επομένη το πρωί εμφανίστηκαν τα τουρκικά άρματα μάχης να ανεβαίνουν για να περάσουν από τη διάβαση. Οι τουρκικές δυνάμεις ήταν μεν ισχυρότερες, όμως οι δυνάμεις της Ε.Φ. αν και λιγότερες ήταν σε πλεονεκτική θέση λόγω των θέσεων μάχης που κατείχαν.

Τα άρματα σε πορεία ολέθρου

Γύρω στις 4:45 οι στρατιώτες είδαν να μπαίνει στη διάβαση το πρώτο άρμα, ένα Μ47 αμερικανικής κατασκευής, το ακολουθούσε ένα δεύτερο του ίδιου τύπου και στη συνέχεια δύο τεθωρακισμένα μεταφοράς προσωπικού. Ήταν σίγουρο πως ακολουθούσαν κι άλλα, όπως και δυνάμεις πεζικού με στόχο την κατάληψη της διάβασης Βασίλιας – Λάρνακα Λαπήθου.

«Το τι θα ακολουθήσει στα επόμενα δευτερόλεπτα, ήταν ένα βουνό καλής τύχης για μας και κατάρα για τους Τούρκους», αναφέρει ο Χρ. Βιολάρης. «Το πλήρωμα του ΠΑΟ 106, βλέποντας τα άρματα να πλησιάζουν, όπλισε, στόχευσε το πρώτο Μ47 και έβαλε την πρώτη του βολή. Παρ’ όλο ότι η βολή του ΠΑΟ 106 αστόχησε, το βλήμα βρήκε κατάφατσα το τελευταίο τεθωρακισμένο μεταφοράς προσωπικού, που εκείνη τη στιγμή μόλις είχε πάρει τη στροφή. Το τεθωρακισμένο πήρε φωτιά, ενώ παράλληλα δέχτηκε δεκάδες χειροβομβίδες από την πλευρά μας, που ήταν ταμπουρωμένοι ακριβώς από πάνω του».

Και οι νάρκες κάνουν τη δουλειά τους

«Το πλήρωμα του ΠΑΟ 106, βλέποντας ότι αστόχησε, επανόπλισε και εκεί που ήταν έτοιμο να κάνει τη δεύτερη βολή του, ακούγεται μια τρομαχτική έκρηξη ακριβώς μπροστά τους. Το πρώτο Μ47 πέρασε πάνω από τουλάχιστον 20 αντιαρματικές νάρκες, χωρίς έστω και μια να εκραγεί. Εκεί που σχεδόν είχε βγει από τη διάβαση, πάτησε τελικά την τελευταία νάρκη, η έκρηξη της οποίας ήταν τόσο έντονη, που σήκωσε το άρμα σχεδόν ένα μέτρο από το έδαφος.

Από την έκρηξη, η αριστερή ερπύστρια του άρματος κόπηκε στα δύο και το ακινητοποίησε. Το άρμα που το ακολουθούσε δοκίμασε να το σπρώξει από το δρόμο για να περάσει, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Τα πληρώματα των αρμάτων και των τεθωρακισμένων το έβαλαν στα πόδια σαν λαγοί. Το σίγουρο είναι ότι το πλήρωμα του πληγέντος από το βλήμα του ΠΑΟ 106, τεθωρακισμένου, πρέπει να είχε απώλειες, για να μην πω ότι πρέπει να είχαν καεί όλοι».

Τραγικός ο απολογισμός για τους Τούρκους

«Εμείς μείναμε στις θέσεις μας μέχρι που ξημέρωσε. Με το πρώτο φως και με χίλιες δυο προφυλάξεις κατεβήκαμε να δούμε τι είχε γίνει. Το τι αντίκρισαν τα μάτια μας δεν περιγράφεται. Να βλέπεις αυτές τις γιγάντιες μηχανές του θανάτου να στέκονται εκεί, αδύναμες και λαβωμένες, στο δρόμο διασκορπισμένα ατομικά όπλα, αυτόματα FN, γεμιστήρες, τελαμώνες, παγούρια νερού, ό,τι φανταστείς. Έχω αναφέρει ότι ο ουλαμός αρμάτων πρέπει να ήταν η εμπροσθοφυλακή μιας πολύ μεγαλύτερης μονάδας αρμάτων και πεζικού που ακολουθούσε.

Το έβαλαν όλοι στα πόδια, ούτε πτώματα, αν υπήρξαν, άφησαν πίσω αλλά ούτε και πληγωμένους. Το απόγευμα της ίδιας μέρας εντοπίσαμε ένα νεαρό Τούρκο δεκανέα να κρύβεται μέσα στις λατζιές με σοβαρότατα τραύματα στα πόδια στο σημείο που δεν μπορούσε να περπατήσει.

Όταν μας αντιλήφθηκε μας φώναξε, πέταξε το όπλο του και άρχισε να κλαίει. Δεν ήθελα να τον συλλάβουμε σαν αιχμάλωτο γιατί ήξερα τι θα τον περίμενε, τον βοηθήσαμε να σταθεί, του δώσαμε νερό και τον βάλαμε να κάτσει κάτω από ένα πεύκο, δίπλα από το μονοπάτι απ’ όπου περνούσε ένα περίπολο των Τούρκων που κρατούσαν το ύψωμα απέναντί μας, με την ελπίδα ότι θα τον έβρισκαν. Μας είχε πει και το όνομά του, Ισκεντέρ (Αλέξανδρος) από το Ερζερούμ.

Υπήρξαν όμως ακριβώς μετά το τέλος του επεισοδίου, ενδείξεις αλλά και διηγήσεις ότι είχε υπάρξει έντονη ανταλλαγή πυρών μεταξύ των Λοκατζήδων μας και τουρκικού πεζικού. Σε συνομιλία μου με τον χωριανό μου, έφεδρο λοχία των ΛΟΚ, Γιώργο Δικωμίτη, μου ανέφερε ότι και ανταλλαγή πυρών υπήρξε και έντονη δραστηριότητα των Λοκατζήδων των οποίων ηγείτο. Εμείς είμαστε σε αρκετά μεγάλη απόσταση και σε τρομερά μεγάλη ένταση για να αντιληφθούμε τι γινόταν πιο κάτω».

Η μετακίνηση των αρμάτων

Η μάχη αυτή έγινε γνωστή και στην περιοχή έφτασαν φωτογράφοι, δημοσιογράφοι, πολίτες και παρέες Εοκαβητατζήδων από τα γύρω χωριά, όπως σημειώνει ο συνομιλητής μας.

Είχε σταλεί επίσης ένα κλιμάκιο χειριστών αρμάτων για να ξεκινήσουν και να μετακινήσουν το Μ47, το οποίο εγκαταλείφθηκε άθικτο, καθώς και όσα άρματα μπορούσαν να μετακινηθούν. Έγινε προσπάθεια να μετακινηθεί και το κατεστραμμένο άρμα, αλλά στην προσπάθεια αυτή η ερπύστρια που ήταν λαβωμένη έσπασε κι έπεσε στο έδαφος.

Πάντως ο Χρ. Βιολάρης πιστεύει πως μπορούσε να διορθωθεί και το άρμα να μετακινηθεί.

Ο θάνατος του Π. Κεττίρη

Το κλιμάκιο των χειριστών των αρμάτων άρχισε να ξηλώνει το κατεστραμμένο τουρκικό άρμα και ο επικεφαλής Ελλαδίτης αξιωματικός ούτε ήθελε να ακούσει κανέναν έστω για μια πρόχειρη απόπειρα να σωθεί. «Άρχισαν με την αφαίρεση των οβίδων (βλημάτων) του τηλεβόλου του άρματος.

Ένα-ένα τα έβγαζαν από τον πυργίσκο και τα τοποθετούσαν στο έδαφος. Ο Ελλαδίτης δεκανέας, μέρος του κλιμακίου, ανέβηκε στον πυργίσκο για να αφαιρέσει το πολυβόλο 30 χιλιοστών, αλλά χωρίς να αφοπλίσει πάτησε τη σκανδάλη του πολυβόλου, το οποίο ήταν οπλισμένο. Λίγα μέτρα πιο πέρα, ο στρατιώτης του Μηχανικού, Παναγιώτης (Πανίκκος) Μιλτιάδη Κεττίρης, χωριανός μου και βαφτιστικός της μάνας μου, είχε στα δυο του χέρια μια οβίδα του άρματος που προσπαθούσε να μεταφέρει εκεί που είχαν τοποθετηθεί οι υπόλοιπες, στην άκρη του δρόμου.

Εκείνη τη στιγμή η σφαίρα 30 χιλιοστών που έφυγε από το πολυβόλο του άρματος κτύπησε και διέτρησε την οβίδα που μετέφερε ο Παναγιώτης, έκανε έκρηξη η γόμωση της, το δε οστικό κύμα από την οβίδα που κτύπησε τον Παναγιώτη στο στομάχι, τον έκοψε στην ουσία στα δύο και τον σκότωσε ακαριαία.

Αργά το απόγευμα της ίδιας ημέρας και αφού άφησε πίσω του ένα αδικοσκοτωμένο στρατιώτη, ο Σαρρής με το κλιμάκιό του, πήραν τα άρματα και έφυγαν.

Το πρωί της επομένης μέρας, τα άρματα έφτασαν στη Σκυλούρα, όπου οι συγκεντρωμένοι εκεί Εοκαβητατζήδες, αφού τα καβάλησαν τα έκαναν παρέλαση και επίδειξη, για να δείξουν την ανύπαρκτή τους ανδρεία». Στην αφήγησή του ο Χρ. Βιολάρης λέει κι άλλα ενδιαφέροντα τα οποία δεν μας αρκεί ο χώρος της σελίδας για να τα αναφέρουμε.

Για το θέμα στο οποίο αναφερόμαστε λέει ότι από ό,τι φαίνεται και τα δύο άρματα που καταλήφθηκαν στον Κυπαρισσόβουνο είχαν λάβει μέρος στην αρματομαχία, έξω από τον Γερόλακκο και υπάρχουν πληροφορίες ότι το άρμα Μ47, στα χέρια των Εθνοφρουρών, είχε καταστρέψει 2 ή 3 τουρκικά άρματα. Η αναφορά των Καταδρομέων Αναφορά στο περιστατικό αυτό έκαναν και οι Καταδρομείς της 31 Μ.Κ. που βρίσκονταν στην περιοχή. Για το συγκεκριμένο περιστατικό μας ανέφεραν ότι στην περιοχή έμεινε ένα μικρό τμήμα του 12ου λόχου. Η αναφορά ταιριάζει με όσα μας είπε ο Χρ. Βιολάρης.

Τα άρματα, μας είπαν, κατευθύνονταν προς την κατεύθυνση των μονάδων του Πεζικού και κτυπήθηκαν από τις βολές του ΠΑΟ 106 που διέθετε το Πεζικό. Ο ένας μάλιστα τονίζει ότι τα άρματα δεν κτυπήθηκαν από καταδρομείς, όπως λέχθηκε μερικές φορές, αλλά από το Πεζικό.