Η φονική έκρηξη στη Βηρυτό και συνωμοσιολογικές θεωρίες

Οι συνέπειες της τεράστιας έκρηξης που έπληξε την πρωτεύουσα του Λιβάνου, τη Βη­ρυτό, την Τρίτη είναι αναμφίβολα τρομερές και το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος θλι­βερό.

Η κυβέρνηση του Λιβάνου δήλωσε αμέσως μετά την έκρηξη, η οποία συνέβη στην περιο­χή αποθήκευσης του λιμανιού της πόλης, ότι ήταν το αποτέλεσμα έκρηξης περίπου 2.700 τόνων νιτρικού αμμωνίου.

Το νιτρικό αμμώ­νιο είχε αποθηκευτεί σε αυτές τις αποθήκες από το 2014, όταν ένα πλοίο με σημαία της Μολδαβίας που το μετέφερε από τη Γεωργία στη Μοζαμβίκη οδηγήθηκε στη Βηρυτό, κα­θώς δεν ήταν πλόιμο. Το φορτίο του εκφορ­τώθηκε και προφανώς αφέθηκε για αποθή­κευση στο λιμάνι της Βηρυτού για χρόνια.

Του Christian Le Miere*

Βέβαια στην εποχή των κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης και των smartphone, εικόνες και βίντεο της έκρηξης μεταφορτώ­θηκαν στο Twitter μέσα σε λίγα λεπτά για να το δουν όλοι. Και έτσι ξεκίνησε η αναπόφευ­κτη ερασιτεχνική θεωρία σχετικά με την αιτία και το κίνητρο για την έκρηξη. Λαμβάνοντας υπόψη την κατακερματισμένη και συχνά βί­αιη ιστορία του Λιβάνου, άρχισαν να κυκλο­φορούν διάφορες θεωρίες, αλλά οι περισσό­τερες επικεντρώθηκαν στην ιδέα ότι αυτό θα μπορούσε να είναι μια αεροπορική επίθεση. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο ένο­χος ταυτοποιήθηκε γρήγορα από τους διαδι­κτυακούς ντετέκτιβ πως είναι το Ισραήλ.

Κάποιοι μάλιστα πρότειναν ότι το σύννεφο μανιταριών από την έκρηξη έδειχνε τη χρήση πυρηνικού όπλου -το οποίο θα ήταν η πρώτη εκδήλωση οργής με τη χρήση τέτοιου μηχα­νισμού από το 1945.

Ο χρόνος ήταν ευοίωνος για την τροφοδό­τηση τέτοιων θεωριών -το Ισραήλ είχε προβεί σε κανονιοβολισμούς πάνω από τα νότια σύ­νορα του Λιβάνου την περασμένη εβδομάδα, για να αποτρέψει αυτό που αποκαλούσε από­πειρα διείσδυσης μαχητών της Χεζμπολάχ. Και λίγες μόνο ώρες μετά την έκρηξη της Βηρυτού, οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι είχε πράγματι πραγματο­ποιήσει αεροπορική επίθεση, αλλά στη Συρία.

Άλλοι ερασιτέχνες ντετέκτιβ έδειχναν κρα­τικούς φορείς για να εξηγήσουν αυτή την ασυνήθιστη έκρηξη. Ο Λίβανος υπήρξε ο ατυχής οικοδεσπότης μερικών από τις μεγα­λύτερες και πιο συνεχείς μη κρατικές επιθέ­σεις τις τελευταίες δεκαετίες. Τον Οκτώβριο του 1983, δύο βόμβες φορτηγών στη Βηρυτό σκότωσαν 241 προσωπικό των ΗΠΑ και 58 Γάλλους αλεξιπτωτιστές σε μια επίθεση που αποδόθηκε στη Χεζμπολάχ. Τον Φεβρουάριο του 2005, μια άλλη βόμβα φορτηγού σκότωσε τον πρώην Πρωθυπουργό του Λιβάνου Ρα­φίκ Χαρίρι, βοηθώντας να πυροδοτήσει την Επανάσταση του Κέδρου εκείνης της χρο­νιάς που οδήγησε στην απόσυρση συριακών στρατευμάτων από τη χώρα. Το γεγονός ότι η ετυμηγορία του διεθνούς δικαστηρίου που έχει διαρκέσει περισσότερο από δεκαετία για το θάνατο του Χάριρι αναμενόταν την Παρα­σκευή, τροφοδότησε θεωρίες ότι μπορεί να σχετίζεται με το θάνατο του πρώην Πρωθυ­πουργού.

Οι επιθέσεις δεν είναι, δυστυχώς, σπάνιο περιστατικό στη Βηρυτό. Δεκάδες εκρήξεις έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια, με στόχο τη Χεζμπολάχ, τα ιρανικά περιουσιακά στοι­χεία, τους Λιβανέζους πολιτικούς, το λιβανικό στρατό, δημοσιογράφους, Αλαουίτες και πολ­λούς άλλους. Οι εσωτερικές αντιπαλότητες του Λιβάνου, τα κρατικά συμφέροντα της Συ­ρίας και ο πόλεμος της Συρίας έχουν οδηγή­σει σε βία στους δρόμους της Βηρυτού.

Δεδομένης αυτής της ιστορίας, ίσως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι θα κα­τηγορηθούν οι συνηθισμένοι ύποπτοι -είτε το Ισραήλ, είτε η Συρία, είτε οι μη κρατικοί φορείς. Οι παρατηρήσεις του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ το βράδυ της Τρίτης θα τροφοδοτούσαν βέβαια αυτές τις φήμες, με τον Πρόεδρο να υποδηλώνει ότι οι «μεγάλοι στρατηγοί» τού είχαν πει ότι «πιστεύουν ότι ήταν επίθεση». Αλλά η ανάλυση των λεπτο­μερειών της έκρηξης υποδηλώνει ότι στην πραγματικότητα η εξήγηση της λιβανικής κυβέρνησης πιθανότερο να είναι σωστή.

Ενώ η έλευση των κοινωνικών μέσων ενημέρωσης έχει επιβαρύνει τη διάδοση άγριων θεωριών σχετικά με τέτοια γεγονότα, επιτρέπει επίσης να εξεταστεί η ανάλυση από μια σειρά διαφορετικών πηγών σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο κρατήρας που προκλή­θηκε από την έκρηξη, για παράδειγμα, επι­τρέπει σκληρές εκτιμήσεις για το μέγεθος της έκρηξης, μετρώντας το μέγεθος και το βάθος της.

Ομοίως, πλάνα ζημιών σε κτίρια εκατοντά­δες μέτρα μακριά από την έκρηξη επιτρέπουν έναν τραχύ υπολογισμό της υπερπίεσης της έκρηξης -της πίεσης που προκαλείται από το κύμα έκρηξης. Και τα δύο σημεία δεδομένων δείχνουν μια έκρηξη ισοδύναμη με εκατοντά­δες τόνους TNT, τάξεις μεγέθους μεγαλύτε­ρες από οποιαδήποτε τρομοκρατική επίθεση στην ιστορία. Ο βομβαρδισμός του 1983 στη Βηρυτό, ο οποίος κατέστρεψε τους ναυτικούς στρατώνες, περιελάμβανε το ισοδύναμο λιγό­τερο των 10 τόνων TNT. Περισσότεροι από 2.700 τόνοι νιτρικού αμμωνίου θα μπορού­σαν σίγουρα να δημιουργήσουν μια έκρηξη αυτού του μεγέθους.

Τα βίντεο παρέχουν επίσης άλλες ενδεί­ξεις που υποδηλώνουν ότι το νιτρικό αμ­μώνιο μπορεί να ήταν η πηγή της έκρηξης -το κόκκινο σύννεφο που φαίνεται είναι εν­δεικτικό του διοξειδίου του αζώτου, το οποίο παράγεται κατά τη διάρκεια έκρηξη νιτρικού αμμωνίου. Και το σύννεφο μανιταριών δεν υποδηλώνει απαραίτητα μια πυρηνική έκρη­ξη, παρόλο που στη λαϊκή κουλτούρα τα δύο συνδέονται άρρηκτα.

Τα σύννεφα μανιταριών σχηματίζονται όταν μια έκρηξη δημιουργεί μια καυτή φυ­σαλίδα αερίου που ανεβαίνει και διαστέλλεται γρήγορα, η οποία μπορεί να συμβεί είτε μέσω πυρηνικής συσκευής ιοντίζοντας τον αέρα γύρω του ή μια συμβατική έκρηξη που εκ­πέμπει μεγάλες ποσότητες αερίου. Παρόμοια σύννεφα παρατηρήθηκαν όταν ένα εργοστά­σιο λιπασμάτων εξερράγη στο Τέξας το 2013, για παράδειγμα.

Εικόνες άρχισαν επίσης να κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μιας απο­θήκης, με τις πόρτες της ανοιχτές, αποθη­κεύοντας μεγάλες σακούλες με την ένδειξη «NitropillHD», υποδηλώνοντας ότι το περι­εχόμενο μπορεί να ήταν αμμώνιο, νιτρικά άλατα (μικρά σφαιρίδια), μια κοινή μορφή παραγωγής νιτρικού αμμωνίου όταν χρησι­μοποιείται σε λιπάσματα για εξόρυξη εκρη­κτικών. Οι ενδείξεις στις πόρτες της αποθή­κης φαίνεται να ταιριάζουν με τις πόρτες της αποθήκης στο λιμάνι της Βηρυτού όπου συ­νέβη η έκρηξη.

Το βίντεο της έκρηξης φάνηκε επίσης να δείχνει μια σειρά μικρότερων εκρήξεων που συμβαίνουν μεταξύ των δύο πολύ μεγαλύτε­ρων εκρήξεων. Αυτές οι μικρότερες εκρήξεις μπορεί να οφείλονται σε πυροτεχνήματα, πυ­ρομαχικά ή μικρότερες ποσότητες νιτρικού αμμωνίου.

Τα αποδεικτικά στοιχεία που διατίθενται σήμερα φαίνεται να επιβεβαιώνουν την εξή­γηση της κυβέρνησης. Φαίνεται ότι υπήρχε αποθήκη νιτρικού αμμωνίου στην περιοχή αποθήκευσης της Βηρυτού και τα φυσικά χαρακτηριστικά της έκρηξης είναι παρόμοια με αυτά που θα περίμενε κανείς όταν εκρα­γεί τόσο μεγάλη ποσότητα νιτρικού αμμω­νίου. Αυτό καθιστά μια αεροπορική επίθεση πολύ απίθανη. Μια τρομοκρατική ομάδα θα μπορούσε θεωρητικά να έχει ενημερωθεί για την αποθήκευση νιτρικού αμμωνίου και απο­φάσιζε να πυροδοτήσει την αποθήκη για να δημιουργήσει όλεθρο, αλλά μια τέτοια αδιά­κριτη επίθεση θα ήταν πολύ διαφορετική από οποιαδήποτε προηγούμενη στοχευμένη επί­θεση της Βηρυτού.

Η πιο πιθανή εξήγηση είναι, συνεπώς, μια τυχαία έκρηξη κακώς αποθηκευμένου νιτρικού αμμωνίου. Το ερώτημα που παρα­μένει, λοιπόν, είναι γιατί τόσο μεγάλη πο­σότητα νιτρικού αμμωνίου διατηρήθηκε για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα στο λιμάνι σε ανασφαλείς συνθήκες. Ήταν γραφειοκρατική αμέλεια, διεθνείς νομικές επιπλοκές ή κάτι άλλο; Αναμφίβολα, οι διαδικτυακές θεωρίες θα αρχίσουν να προβάλλονται.

*Ιδρυτής της στρατηγικής συμβουλευτικής εταιρείας Arcipel and Associates. Ήταν ανώτερος σύμβουλος σχετικής οργάνωσης στο Αμπού Ντάμπι και ανώτερος συνεργάτης του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Σπουδών στο Λονδίνο.