Η ίδρυση των Τουρκικών Συντεχνιών μέσα από την αφήγηση του Κιαμίλ Τουντζέλ (2)

  • Καθημερινή ενημέρωση

    Κάθε πρωί η επικαιρότητα στο inbox σου.


Συνεχίζουμε και σ’ αυτό το σημείωμα την αφήγηση του βετεράνου Τ/κύπριου συνδικαλιστή Κιαμίλ Τουντζέλ, μέσα από το βιβλίο του «Στο ίδιο μετερίζι» που κυκλοφόρησε από την ΠΕΟ το 2014 με επιμέλεια του Κώστα Γραικού.

Μέρος 2ο / Του Μιχάλη Μιχαήλ

Στο πρώτο μέρος είδαμε την αφήγηση του για τη διάσπαση της ΠΣΕ και την ίδρυση των τούρκικων συντεχνιών, τη δημιουργία του Κόμματος της Τουρκοκυπριακής Μειοψηφίας (Κ.Α.Τ.Α.Κ.), του ΚΕΚ, της ΣΕΚ και της ΠΕΚ.

Στη συνέχεια της αφήγησής του ο Κ. Τουντζέλ αναφέρει ότι μέσα στα πλαίσια της διαφώτισης οι Τουρκικές Συντεχνίες αποφάσισαν να εκδώσουν ένα περιοδικό. Πρωτοκυκλοφόρησε τον Οκτώβρη του 1947 με την ονομασία «Δρόμος του Εργάτη, σιασμάζ». Σιασμάζ στα τούρκικα σημαίνει σταθερότητά.

Σημειώνει ότι παρόλο που εκείνη τη περίοδο στις τουρκικές συντεχνίες δεν υπήρχε ο διαχωρισμός αριστερός-δεξιός, εντούτοις δικαιολόγησαν, την αποσκίρτηση από την ΠΣΕ, με καθαρά πολιτικά συνθήματα. Αντίθετα, στην ελληνική περιοχή, υπήρχαν πολιτικά κόμματα και έγινε ο διαχωρισμός των συντεχνιών σε δεξιές-αριστερές.

Πιστεύω μας είναι το προλεταριάτο και η ειρήνη

Το 1947, όταν πρωτοκυκλοφόρησε το περιοδικό «Δρόμος του εργάτη, σιασμάζ», ορισμένοι προοδευτικοί Τουρκοκύπριοι, άρχισαν να γράφουν άρθρα και να υποστηρίζουν τις αριστερές ιδέες και τις θέσεις της ΠΕΟ, συγκαλυμμένα, βέβαια. Όλοι αυτοί ήταν μαθητές του Μουσιαφά Πιττιρίμ.

1. Το Τ.κυπριακό Γραφείο Της Πεο Σε Συνεδρία. Στο Βήμα Ο Κιαμίλ Τουντζιέλ.
Το τουρκοκυπριακό γραφείο της πεο σε συνεδρία. Στο βήμα ο κιαμίλ τουντζιέλ.

0 Ισμαήλ Τος Κοππαράν, σε άρθρο του, στο πρώτο τεύχος, αναφερόταν στο δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει ο εργάτης. Έγραφε ότι «Τα προβλήματα του εργάτη μόνο με τη συνεργασία με τους άλλους προλετάριους μπορούμε να τα λύσουμε. Όταν οι εργάτες αγωνίζονται μαζί, κερδίζουν ευκολότερα τα δίκαιά τους. Οι εθνικιστές και σοβινιστές, ουδέποτε αναγνωρίζουν τον πόνο του εργάτη. Για αυτό, εμείς, οι εργάτες, πρέπει πάντοτε να στηρίζουμε την αλληλεγγύη της εργατικής τάξης και όχι τους σοβινιστές».

Επίσης, ανέφερε ότι η βρετανική αποικιακή κυβέρνηση και οι ιμπεριαλιστές Αμερικανοί, προσπαθούσαν να πλήξουν τη Σοβιετική Ένωση για να ανατρέψουν το σοσιαλισμό και να επαναφέρουν τον παλιό τρόπο ζωής του εργάτη. «Εμείς οι εργάτες», έγραφε, «που θέλουμε το σοσιαλισμό, δε θα τους το επιτρέψουμε, θα παλέψουμε μαζί χωρίς να θέτουμε μπροστά – ως διαφορά – τη γλώσσα, τη θρησκεία και το έθνος.

Όλοι μαζί οι εργάτες, χέρι με χέρι, να οργανωθούμε και να αγωνιστούμε για να κερδίσουμε τα δίκαια μας. Όλη η εργατική τάξη είναι αδέρφια. Πιστεύω μας είναι το προλεταριάτο και η ειρήνη. Οι εργοδότες ανήκουν σε άλλη τάξη και αυτό πρέπει να το ξεχωρίσουμε και να το μάθουμε πολύ καλά. 0 καπιταλισμός δεν έχει ούτε θρησκεία ούτε έθνος. Μόνο τα πλούτη και το υπερκέρδος τον ενδιαφέρουν.»

Στο δεύτερο τεύχος, ο Αρίφ Βολκάν, έγραψε ότι δεν πρέπει να σιωπούμε. Στη συνέχεια έκανε αυστηρή κριτική στην πλουτοκρατική τάξη και το ΕΦΚΑΦ για την τεράστια περιουσία του, που διαχειρίζονταν οι πλούσιοι.

Συγκεκριμένα ζητούσε εξηγήσεις για τη διαχείριση της τεράστιας περιουσίας του ΕΦΚΑΦ και τόνιζε ότι «τα μεγάλα κέρδη τα τρώνε σε διασκέψεις και τα ιδιοποιούνται οι πλουτοκράτες, ενώ αφήνουν τα σχολεία και τα τζαμιά χωρίς δασκάλους και χότζιηδες, να ερημώνονται. Δε δίνουν σε κανένα λογαριασμό. Αλλά τώρα που η γλώσσα μας άρχισε να παίρνει τις στροφές της, δε θα σταματήσουμε να μιλούμε για να προασπίσουμε το λαό μας.»

«Τόσο καιρό», πρόσθετε, «οι εφημερίδες δε φιλοξενούσαν άρθρα μας, αλλά ττώρα έχουμε και εμείς τη φωνή μας και μπορούμε να εκφράσουμε τον πόνο του λαού μας και του εργάτη και την αδικία που κάνετε σε βάρος της εργατικής τάξης.»

Στο τρίτο τεύχος, ο Αχμέτ Σατί Ερκούτ, έγραψε άρθρο υπέρ του σοσιαλισμού. Αμέσως η συντακτική επιτροπή, συνήρθε και αποφάσισε να κλείσει το περιοδικό, γιατί το άρθρο ήταν ιδεολογικό, υπερασπιζόταν το σοσιαλισμό και δεν έπρεπε να δημοσιευτεί. Την απόφαση βασικά την πήραν ο Σιασμάζ και Νεαζί Ταγλί, που ήταν και οι κατά νόμο υπεύθυνοι του περιοδικού.

Να πούμε ότι ο Αχμέτ Σατί Ερκούτ ήταν έμμισθος του ΚΑΤΑΚ και ο Αλί Ριζά, ζήτησε την εκδίωξή του με την κατηγορία του κομμουνιστή. Ο Σατί έμεινε άνεργος.

Με την ενέργεια αυτή, ουσιαστικά εισχώρησαν στα συνδικάτα οι αριστερές δυνάμεις. Οι Σιασμάζ-Ταγλί ανήκαν στη δεξιά, ενώ οι Σατί, Αζίζ Τουντζιάη και άλλοι, εξέφραζαν την αριστερά.

Άρχισε έντονος αγώνας στους κόλπους του συνδικαλιστικού κινήματος και οι Σιασμάζ-Ταγλί περιορίστηκαν στη μειοψηφία.

Η αριστερή πτέρυγα κέρδισε και τις εκλογές. Γραμματέας των Τουρκικών Συντεχνιών εξελέγη ο Αζίζ Τουντζιάη.

Κάθε νύχτα και ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα δεν έλειπα από τη συντεχνία. Με τη βοήθεια του Κυρίτση και των άλλων συναδέλφων μου, πήρα πολλά μαθήματα και συνεχώς γινόμουν καλύτερος άνθρωπος και συνδικαλιστής.

 

Το 1947 άρχισε μέσα στις τουρκικές συντεχνίες η ιδεολογική διαπάλη, την οποία κέρδισαν, όπως είδαμε οι προοδευτικοί. Γραμματέας των συντεχνιών έγινε ο Τουντζιάη, ενώ στην επιτροπή μετείχαν και ο Τζιαχίτ Αχμέτ, Σατί Ερκούτ, Μεχμέτ Αλκάν και Αρίφ Βολκάν. Όλοι οι γραμματείς των συντεχνιών ήταν προοδευτικοί και αγωνίζονταν με φανατισμό για τα δίκαια των εργαζόμενων.

3 Οι Φαζίλ Οντέρ Και Ντερβίς Καβάζογλου Ήταν Από Τους Στυλοβάτες Του Συνδικαλιστικού Κινήματος Των Τ.κυπρίων.
Οι φαζίλ οντέρ και ντερβίς καβάζογλου ήταν από τους στυλοβάτες του συνδικαλιστικού κινήματος των τουρκοκυπρίων.

Ο κοινός γιορτασμός της Πρωτομαγιάς με αποχή της ΣΕΚ

Να αναφέρω ότι όλοι ήταν αριστεροί ή κομμουνιστές, αλλά δεν το εκδήλωναν. Για αυτό, προώθησαν και τη στενή συνεργασία με την ΠΕΟ. Ιδιαίτερα στα μεταλλεία, η συνεργασία ήταν στενότατη. Εκεί από τους 2000 εργαζόμενους, οι 700 ήταν Τουρκοκύπριοι και είχαν την ίδια μοίρα και μεταχείριση με τους Ελληνοκύπριους. Παρόλο που είχαν ξεχωριστές συντεχνίες, τα δύο ηγετικά τους στελέχη, είχαν στενή επαφή και αποφάσισαν τη συνεργασία για προώθηση των προβλημάτων.

Οι Τούρκικες Συντεχνίες, όταν μελέτησαν τα προβλήματα κατά απαίτηση των δεξιών, έστειλαν στην ΠΕΟ μήνυμα να κυκλοφορήσει φυλλάδιο που να καταδικάζει την Ένωση, ώστε να μπορέσουμε να κάνουμε στενότερη τη συνεργασία μας. Δυστυχώς, η ΠΕΟ, δεν απάντησε. Τα προβλήματα των εργαζόμενων, αντί να μειωθούν αυξήθηκαν και η μάζα των εργαζόμενων, πίεζε για τη λήψη μέτρων. Έτσι, οι επιτροπές των δύο συντεχνιών, έκαμαν συνέλευση στο καφενείο του Τσιορονή στη Λεύκα. Παρευρέθηκαν και κεντρικά στελέχη των δύο πλευρών, με επικεφαλής τους Αντρέα Ζιαρτίδη και Αζίζ Τουντζιάη.

Αποτέλεσμα ήταν να υπογράφει πρωτόκολλο συνεργασίας των δύο συντεχνιών. Πριν υπογράφει το πρωτόκολλο, οι τοπικοί Γραμματείς, Παντελής Βαρνάβα και Μεχμέτ Χαλίλ Καχραμάν, αποφάσισαν να γιορτάσουν από κοινού, στη Λεύκα, την Πρωτομαγιά του 1947. Όταν το έμαθε ο διευθυντής της Εταιρείας, Χένρι, προειδοποίησε ότι θα κλείσει το μεταλλείο τρεις ημέρες, αν γιορταστεί η Πρωτομαγιά.

Αυτό δε φόβισε τους εργάτες. Αντίθετα, τους ενθουσίασε και μαζί με τις οικογένειές τους, γιόρτασαν ενιαία και πήραν μέρος στην παρέλαση.

Την απόφαση των συντεχνιών υποστήριξαν και ο δήμαρχος της Λεύκας, Φαζίλ Νεκκιζατέ, καθώς και οι Δρ. Φαζίλ Κουτσιούκ και Σιασμάζ, οι οποίοι και κυκλοφόρησαν σχετικό φυλλάδιο, καλώντας τους εργαζόμενους να πάρουν μέρος στην εκδήλωση. Η μόνη που αρνήθηκε συμμετοχή, ήταν η ΣΕΚ.

Η μεγάλη απεργία του 1948 και οι απεργοσπάστες της ΣΕΚ

Μετά τη συνεργασία αυτή, κηρύχτηκε και η μεγάλη απεργία των μεταλλωρύχων, στις 17 του Γενάρη το 1948.

Στην αρχή την απεργία στήριξαν όλοι οι Τουρκοκύπριοι ηγέτες. Διοργάνωσαν συγκεντρώσεις και εξέφρασαν στους εργαζόμενους τη στήριξή τους.

Ο Διευθυντής της Εταιρείας, ζήτησε τότε τη βοήθεια της ΣΕΚ, του Δημάρχου της Λεύκας και κάποιου περιφερειακού στελέχους, του τσιφλικά Σαϊτ μπέη, να συνεργαστούν, για τη διάσπαση της απεργίας με την εξεύρεση απεργοσπαστών. Όπως γράφει ο Αχμέτ Αν, σε βιβλίο του και σύμφωνα με δηλώσεις του Σιασμάζ, κουβάλησαν αρκετούς απεργοσπάστες από τη Λεύκα και την περιοχή της Κερύνειας, κυρίως Μαρωνίτες και μερικούς Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους.

2. Οι Εργαζόμενοι Στο Εργοστάσιο Παπουτσιών Το Μοντέρνο Στην Τούρκικη Συνοικία. Ο Κιαμίλ Τουτνζέλ Τέταρτος Από Δεξιά Στην Τρίτη Σειρά.
Οι εργαζόμενοι στο εργοστάσιο παπουτσιών το μοντέρνο στην τούρκικη συνοικία. Ο κιαμίλ τουτνζέλ, τέταρτος από δεξιά στην τρίτη σειρά.

 

Να πούμε ότι την εποχή εκείνη, η εταιρεία πλήρωνε έξι μέχρι οχτώ σελίνια την ημέρα μεροκάματο και δεν αναγνώριζε τις συντεχνίες. Στους απεργοσπάστες, όμως, έδινε τα διπλάσια.

Οι εργάτες του Ξερού κήρυξαν απεργία αλληλεγγύης προς τους απεργούς. Ο κύριος Χένρι, κάλεσε την αστυνομία που πυροβόλησε τους απεργούς και είχαμε και θύματα (λεπτομέρειες ο αναγνώστης μπορεί να βρει στις διάφορες εκδόσεις της ΠΕΟ).

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.