Η μαρωνιτική κοινότητα στο επίκεντρο της προσοχής

 

Του Μιχάλη Μιχαήλ

Το τελευταίο διάστημα η μαρωνιτική κοινότητα βρέθηκε δύο φορές στο επίκεντρο των μέσων ενημέρωσης.
Η πρώτη ήταν μέσα στον Μάρτιο του 2017 όταν ο Τ/κύπριος ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί εξήγγειλε ότι οι κάτοικοι του μαρωνίτικου χωριού Αγία Μαρίνα θα μπορούσαν σε λίγο καιρό να επιστρέψουν στο χωριό τους υπό τ/κυπριακή διοίκηση. Έκτοτε το θέμα αυτό εκκρεμεί.
Η δεύτερη φορά ήταν την περασμένη βδομάδα όταν οι “αρχές” των κατεχομένων ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να επιτρέψουν στους Μαρωνίτες να επιστρέψουν και στα τέσσερα κατεχόμενα χωριά τους, τον Κορμακίτη, τον Ασώματο, τα Καρπάσια και την Αγία Μαρίνα.

Ποιοι είναι οι Μαρωνίτες;
Οι Μαρωνίτες αποτελούν εθνοτικοθρησκευτική κοινότητα που ανήκει στο ανατολικό χριστιανικό δόγμα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Πήραν το όνομά τους από τον ερημίτη Ιωάννη Μάρωνα και μετέπειτα Άγιο Μάρωνα (350-410 μ.Χ.), ο οποίος έζησε κοντά στο Όρος Ταύρος που βρίσκεται στην περιοχή της Απάμειας στη Συρία, που ήταν τότε τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Πνευματική κεφαλή της Εκκλησίας αυτής, μετά τον Πάπα, είναι ο Λατίνος Πατριάρχης Αντιοχείας και πάσης Ανατολής.
Το υψηλότερο ποσοστό Μαρωνιτών σε σχέση με άλλες θρησκείες καταγράφεται στον Λίβανο. Μαρωνιτικές κοινότητες συναντώνται επίσης στη Νότια Ευρώπη, καθώς και στη Νότια και Βόρεια Αμερική, όπου μετανάστευσαν κατά τον 19ο αιώνα, κατόπιν διώξεων.
Μέχρι τον 7ο αιώνα οι Μαρωνίτες αποτελούσαν μια ξεχωριστή κοινότητα, η οποία μιλούσε και προσευχόταν στην αραμαϊκή γλώσσα, τη διάλεκτο της Έδεσσας. Αραμαϊκή ήταν η γλώσσα του Χριστού και σ’ αυτή τη γλώσσα συνεχίζουν να προσεύχονται οι Μαρωνίτες. Η κατάκτηση της περιοχής της Συρίας από τους Άραβες και η απόφαση της Κωνσταντινούπολης να αποσυρθούν οι Χριστιανοί από την περιοχή για σκοπούς ασφαλείας, οδήγησε τους Μαρωνίτες να εκλέξουν τον δικό τους Αρχιεπίσκοπο. Έτσι γεννήθηκε η Μαρωνιτική Εκκλησία, η ιστορία της οποίας χαρακτηρίζεται από την απομόνωση και τις συνεχείς διώξεις των μελών της. Λόγω των συνεχών διώξεων πολλοί Μαρωνίτες έφτασαν και στην Κύπρο.

Οι Μαρωνίτες της Κύπρου – Ιστορική αναδρομή
Σύμφωνα με ιστορικούς που μελέτησαν την ιστορία των Μαρωνιτών της Κύπρου, η άφιξή τους στο νησί έγινε σε τέσσερα κύματα μετανάστευσης μεταξύ του 8ου και του 13ου αιώνα μ.Χ.
Το μεγαλύτερο κύμα ήταν το τρίτο και έγινε στα τέλη του δωδέκατου αιώνα, όταν ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος πούλησε την Κύπρο στον βασιλιά των Ιεροσολύμων Guy de Lusignan, το 1192 μ.Χ. (Cirilli1898:6).
Το δε τελευταίο κύμα μετανάστευσης παρατηρείται στα τέλη του 13ου αιώνα με την υπεράσπιση από τους Σταυροφόρους της Τρίπολης και των Αγίων Τόπων (Cirilli 1898:6).

Εξήντα μαρωνίτικα χωριά
Επίσημη παρουσία οργανωμένης μαρωνιτικής κοινότητας στην Κύπρο παρατηρείται γύρω στον 11ο αιώνα, μέσα από χειρόγραφη επιστολή προς το Μαρωνίτικο Πατριαρχείο, στην οποία ο μοναχός ονόματι Σεμάν αναφέρει ότι έχει διοριστεί υπεύθυνος του μοναστηριού του Αγίου Ιωάννη στον Κουτσοβέντη της Κύπρου, που ιδρύθηκε κατά το δεύτερο ήμισυ του 10ου αιώνα, για να εξυπηρετεί τις θρησκευτικές ανάγκες των Μαρωνιτών που κατέφυγαν στα βουνά της οροσειράς του Πενταδακτύλου. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, υπάρχουν τρία ακόμη χειρόγραφα έγγραφα τα οποία επιβεβαιώνουν το πιο πάνω. Διαθέσιμα ιστορικά έγγραφα επιβεβαιώνουν επίσης ότι υπήρχαν τον 12ο αιώνα 60 περίπου μαρωνίτικα χωριά που αριθμούσαν 50.000 κατοίκους, ιδίως στην οροσειρά Πενταδακτύλου, ξεκινώντας από το κατεχόμενο σήμερα μαρωνίτικο χωριό Κορμακίτης και φθάνοντας μέχρι και την Καρπασία.

Διώξεις και επιδημίες
Η μαρωνιτική κοινότητα υπέστη αρκετές διώξεις και καταδυνάστευση από τα κατά καιρούς θρησκευτικά τάγματα που μαζί με τις φυσικές και επιδημικές καταστροφές οδήγησαν στη φθορά της.
Ιστορικά έγγραφα αποδεικνύουν ότι ανάμεσα στο 1224 μ.Χ. (Λατινική ηγεμονία) και το 1571 μ.Χ. (Οθωμανική κυριαρχία) ο αριθμός των μαρωνίτικων χωριών μειώθηκε από 60 σε 33.

Με την οθωμανική κατοχή της Κύπρου οι Μαρωνίτες είχαν 33 χωριά και ο Επίσκοπός τους διέμενε στο Μοναστήρι του Ιδαλίου στην περιοχή της Καρπασίας. Κατά το 1596, 25 χρόνια από τότε που οι Τούρκοι κατέλαβαν το νησί, ο συνολικός αριθμός των μαρωνίτικων χωριών μειώθηκε στα 19.
Οι Οθωμανοί, μετά την προσάρτηση της Κύπρου, επέβαλλαν βαριούς φόρους στο λαό, συμπεριλαμβανομένων και των Μαρωνιτών. Επίσης, πολλοί Μαρωνίτες είχαν σκοτωθεί κατά τη διάρκεια της άμυνας του νησιού. Ο κατατρεγμός που υπέστησαν είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του αριθμού τους και τη μεταφορά της έδρας της ηγεσίας της Εκκλησίας τους στο Λίβανο (Palmieri 1905).

Κρυπτοχριστιανοί
Η καταπίεση των Οθωμανών οδήγησε πολλούς Μαρωνίτες στον εξισλαμισμό. Σύμφωνα με μαρτυρίες πολλοί από αυτούς λειτουργούσαν ως κρυπτοχριστιανοί. Βάπτιζαν και δήλωναν τα παιδιά τους σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, αλλά ασκούσαν την περιτομή σύμφωνα με την ισλαμική πρακτική. Επίσης έδιναν δύο ονόματα στα παιδιά τους. Ένα χριστιανικό και ένα μουσουλμανικό (Hackett 1901 και Palmieri 1905).
Οι Μαρωνίτες που ασπάστηκαν τον ισλαμισμό έμεναν κυρίως στη Λουρουτζήνα της επαρχίας της Λευκωσίας.
Μετά το 1750, η Μαρωνιτική Εκκλησία της Κύπρου πέρασε κάτω από τη δικαιοδοσία της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας. Όμως, το 1840 το Πατριαρχείο των Μαρωνιτών στο Λίβανο πέτυχε να αποσπάσει ένα φιρμάνι με το οποίο μετακινούνταν οι Μαρωνίτες από τους κανονισμούς των ορθόδοξων επισκόπων και επαναφέρονταν κάτω από τη δική τους θρησκευτική ηγεσία.

Αέρας ελευθερίας επί Αγγλοκρατίας
Κάτω από τη βρετανική κυριαρχία η μαρωνιτική κοινότητα γνώρισε μια μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη μαζί με μια αύξηση στον πληθυσμό. Οι Μαρωνίτες εδραίωσαν τα θρησκευτικά και πολιτικά τους δικαιώματα και έχτισαν τις δικές τους εκκλησίες και τα δικά τους σχολεία. Τα δημοτικά σχολεία και στα τέσσερα χωριά επιτηρούνταν από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Αν και το αναλυτικό πρόγραμμα ήταν το ίδιο με εκείνο των άλλων ελληνοκυπριακών δημοτικών σχολείων, οι Μαρωνίτες μαθητές έπαιρναν επιπρόσθετα μαθήματα σε θέματα όπως: Αγία Γραφή, εκκλησιαστικοί ύμνοι, αραβική γλώσσα, παραδοσιακοί χοροί και τραγούδια κ.λπ.

1960: Μέρος της ε/κυπριακής κοινότητας
Με την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, με βάση το νέο Σύνταγμα το οποίο όριζε ότι στην Κύπρο αναγνωρίζονταν δύο κοινότητες, η ελληνική και η τουρκική, έπρεπε να επιλέξουν σε ποιαν από τις δύο κοινότητες θα εντάσσονταν. Και οι Μαρωνίτες -και λόγω θρησκείας- επέλεξαν να ενταχθούν στην ε/κυπριακή κοινότητα.
Με βάση το Σύνταγμα δεν θεωρούνται μειονότητα, αλλά θρησκευτική ομάδα. Τα μέλη της απολαμβάνουν όλων των δικαιωμάτων και εκλέγουν, όπως και οι Αρμένιοι και οι Λατίνοι, ξεχωριστό αντιπρόσωπο (όχι βουλευτή) στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Στην πρώτη απογραφή που έγινε το 1960 η κοινότητα αριθμούσε 2.752 μέλη, τα οποία ζούσαν κυρίως στα τέσσερα εναπομείναντα χωριά του Κορμακίτη, του Ασωμάτου, της Καρπάσιας και της Αγίας Μαρίνας.

Μεγάλο πλήγμα με την τουρκική εισβολή
Το 1974 με την τουρκική εισβολή οι Μαρωνίτες δέχονται μεγάλο πλήγμα αφού το 80% προσφυγοποιήθηκε, ενώ οι υπόλοιποι έμειναν εγκλωβισμένοι στα 3 μαρωνίτικα χωριά, τον Κορμακίτη, την Καρπάσια και τον Ασώματο.
Το 1975 υπήρχαν 979 εγκλωβισμένοι Μαρωνίτες. Σήμερα, στον Κορμακίτη υπάρχουν 120 ηλικιωμένοι εγκλωβισμένοι, στην Καρπάσια 11 εγκλωβισμένοι και στον Ασώματο μόνο 1 γριά.
Σήμερα η μαρωνιτική κοινότητα αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη χριστιανική κοινότητα της Κύπρου και αριθμεί γύρω στους 6.000 Μαρωνίτες, εκ των οποίων το 75% ζει στην Ανθούπολη, τον Άγιο Δομέτιο και τη Λευκωσία, 15% στη Λεμεσό, 5% στη Λάρνακα και οι υπόλοιποι στο Μαρκί, τον Κοτσιάτη και την Πάφο.
Αν και οι Μαρωνίτες μορφώνονται σε ελληνικά σχολεία και μιλούν με ευχέρεια τα Ελληνικά, έχουν τη δική τους γλώσσα, εφαρμόζουν τη δική τους μαρωνιτική και καθολική λατρεία, χρησιμοποιούν την αραμαϊκή γλώσσα στη λειτουργία τους και έχουν τα δικά τους έθιμα και παραδόσεις. Οι Μαρωνίτες έχουν τη δική τους ιερή τέχνη, τις εικόνες τους, την αρχιτεκτονική τους, τη μουσική τους και την ιστορία τους.

Βοήθημα: maronitesofcyprus.com

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.