Σημείο Κοινού/Ορίζοντας

Η Μυρτώ Αζίνα μιλά για την ποιητική συλλογή του Αντρέα Τιμοθέου

Σπανίως λαμβάνω τέτοιες προσκλήσεις.

Κάποιος, λέει, μέχρι πρότινος «Πλανόδιος στα σύνορα της Εδέμ», αποφάσισε ως sequel της πρώτης του περιπέτειας, να με προσκαλέσει σε κανιβαλιστική τελετουργία, όπου θα προσφερθεί ως έδεσμα το σώμα. Θα δειπνήσουμε λοιπόν απόψε κοιτώντας για τεκμήρια σε ένα σώμα γεμάτο από περίγραμμα, όπου θα εντοπίσουμε αρνήσεις και επιβολές, μια απελπισμένη Τέχνη, ιστούς με λόγια και κατηγορώ που πιάστηκαν στο διάβα. Θα γίνουμε όμως πρώτα Οδυσσείς, με τόλμη Πηνελόπης, θα αγαπήσουμε και θα πονέσουμε βαθιά και μέσα από ένα ενδοσκοπικό ταξίδι θα μετατρέψουμε τη σαρκοφαγία στη θεία μετάληψη της Ποίησης.

Κυρίες και κύριοι καλησπέρα σας,

Ο Αντρέας Τιμοθέου είναι ηλικιακά ένας νέος ποιητής που φέρει μέσα του την αγωνία όλου του κόσμου. Εκκινώντας το ταξίδι του, έχει ως μέσο το σώμα που αποτελεί «τη νίκη και την ήττα των ονείρων», σύμφωνα με την Αγγελάκη – Ρουκ και δεν είναι αδικαιολόγητα που ο ποιητής επέλεξε αυτό το μότο για να αρχίσει τη συλλογή του. Σε ολόκληρο το ταξίδι του θα υποβάλει το σώμα του, το σώμα της ποίησής του, σε πολλές δοκιμασίες, ψάχνοντας την αλήθεια του.

Η ποιητική αυτή συλλογή είναι το κατορθωμένο σώμα του Τιμοθέου, που με άρτια τεχνική, αυθεντικότητα και ειλικρίνεια, χαράσσει τον δρόμο του πλάι στους μεγάλους της ποίησης του τόπου. Ήδη από το πρώτο ποίημα έχω προβληματιστεί αρκετά αν πρόκειται για μια αναδρομική αφήγηση ή μια αφήγηση «στη μέση των πραγμάτων». Μήπως ο πρίγκιπας του πουθενά έκανε το ηρωικό ταξίδι του και τελειώνει με ματωμένο το στέμμα, άρα άξιος της μεγάλης του αποστολής ή βρίσκεται ακόμα στα μισά του ταξιδιού, ένας παράξενος πλανόδιος χωρίς σκοπό, χωρίς καθήκον; Και τι είναι αυτό το στέμμα που φέρνει κάτι από το αίμα, καθόλου από το σώμα; Είναι στέμμα ή ακάνθινο στεφάνι. Η συλλογή αρχίζει ή τελειώνει με μια θυσία;

Το ερώτημα θα απαντηθεί με τα επόμενα ποιήματα. Η θυσία του ποιητή, η μετουσίωση του πόνου του, της ύλης του, σε λόγο και πνεύμα θα συντελείται πεισματικά σε κάθε ποίημα. Ως να ΄ταν κάθε ποίημα λίκνο και θυμέλη ταυτόχρονα: «Υπέταξα στο βάρος του (του στέμματος) καθήκον που υπηρέτησα κι ας στέκομαι εμπρός γυμνός από παράσημα». Κοιτώντας ένα σώμα γεμάτο από περίγραμμα, θα εντοπίσετε αρνήσεις και επιβολές. «Βαθιά νερά θα γίνουν τα φτερά με αμνησία πίκρας. Θα πορεύομαι πρώτη φορά ελεύθερος».

Το δείπνο του σώματος είναι ένα ενιαίο έργο. Έχω πειραματιστεί ενώνοντας όλα μαζί τα ποιήματα και προκύπτει μια επική ραψωδία με λυρικά στοιχεία. Μια ψυχαναλυτική ενδοσκόπηση στα άδυτα της ψυχής του ποιητή που κινείται στους δύο ασάλευτους άξονες: Τον έρωτα και το Θάνατο. Ο Αντρέας ξεκινά την Οδύσσεια της εθελοντικής του κατάτμησης περνώντας από τα πρώτα στάδια της ψυχαναλυτικής ταυτοποίησης μέχρι να υποτάξει τους δαίμονές του στο μύθο του, στο σώμα του, στο μετουσιωμένο πλέον, ποιητικό του σώμα.

Τώρα θα είσαι γιος της μάνας σου

σπανίως του πατέρα.

Έπειτα θα ΄σαι εγγονός

μονάχα της γιαγιάς.

 Αποκαλυπτικός, διάφανος λόγος, που στηρίζει την όλη πραγματικότητα του βιβλίου, έχει μια ανεπιτήδευτη αρχοντιά και αξιοπρέπεια, που μας διαφυλάσσει από την έντονη συναισθηματική φόρτιση. Διότι το δείπνο του σώματος είναι ένα βιβλίο γεμάτο από θλίψη. Είναι μπροστά μας ένας άνθρωπος που έχασε την ενότητα του, για να μας κοινωνήσει τη βαθύτερη ουσία του. Εμείς είμαστε εκείνοι που θα ανασυνθέσουμε τον Τιμοθέου, ώστε να βρει την ολότητα του ως ψυχοσωματικό ον. Η γλώσσα του λοιπόν δεν μας επιτρέπει να τον λυπηθούμε. Ίσα ίσα, είναι ένας βασιλιάς με ένα ματωμένο στέμμα, ένας άνθρωπος που μέσα από τον μύθο του, δηλαδή την ποίησή του, ανακαλύπτει και αποκαλύπτει τον εαυτό του. Χαρά μου να μετέχω σε μια τέτοια τελετουργία.

Έχοντας κάνει αυτή τη σύντομη εισαγωγή, έχω επιλέξει κάποια ποιήματα πάνω στα οποία θα στηρίξω την άποψη ότι ο Αντρέας Τιμοθέου με το ώριμο αυτό έργο του, μας δίνει μια ενιαία ποιητική σύνθεση με Αρχή, Μέση και Τέλος, ένα έπος, όπου μέσα από μια ψυχαναλυτική Οδύσσεια  θα φτάσουμε όλοι μαζί, σώοι και αβλαβείς στην Ιθάκη μας.

Πρίγκιπας του Πουθενά:

Είναι, ουσιαστικά,  το πρώτο ποίημα της συλλογής, όπου ο ήρωάς μας βρίσκεται σε ένα αόριστο σημείο του χωροχρόνου, με το στέμμα του ματωμένο. Έχει πετύχει την αποστολή του, όποια κι αν ήταν. Δεν έλαβε όμως κανένα παράσημο γι΄ αυτό. Είναι σχεδόν άυλος ή μάλλον μετουσιωμένος. Το ποίημα ουσιαστικά εισαγάγει τον αναγνώστη στην Οδύσσεια του ποιητή, διότι τον προϊδεάζει για την τεχνική και την ουσία του δημιουργού. Απλή γλώσσα με σαφήνεια και πυκνότητα, ώριμη ποιότητα, εσωτερικός ρυθμός. Παράλληλα φωτίζει αμέσως τη θεματολογία της συλλογής. Ο ποιητής δεν ανήκει πουθενά. Niemandsrose, το ρόδο του κανενός όπως αναφέρει ο Γερμανός ποιητής, Πάουλ Τσέλαν. Γίνεται κατά καιρούς γιος της μητέρας, του πατέρα, εγγονός της γιαγιάς ή του παππού, αλλά κι αν ακόμα θέλει να ανήκει, όταν χαράξει μέσα η αγάπη του, θα τον εξορίσουν τα σκυλιά που στέκαν στην αυλή του. Ο ποιητής θέλει να ασχοληθεί κυρίως με την ίδια την ουσία του και θα αναμετρηθεί με τη μοίρα του. Είναι ένα ποίημα που συνοψίζει σε πολύ λίγους στίχους όλη την πραγματικότητα του ποιητή. Εγκλωβισμένος μέσα στο καθήκον που του επέβαλαν ή επέβαλε στον εαυτό του αυτοενδοσκοπείται, δημιουργεί μια τεχνητή διάσταση μεταξύ σώματος και αίματος και ψάχνει τον σκοπό του. Το ποίημα αυτό είναι σύντομο, περιεκτικό και λιτό και συμπυκνώνει μέσα σε ελάχιστες λέξεις μια αφηγηματική εικόνα και έναν νοητικό συνειδησιακό μονόλογο. Για μένα είναι ίσως το πιο αγαπημένο ποίημα της συλλογής, όπου η ποιητική συγκίνηση δένει με την ψυχαναλυτική θεωρία, σε ένα ειλικρινές ξεγύμνωμα της ουσίας του ποιητή.

Το Δείπνο του Σώματος:

Δεν είναι τυχαία που το κολλάζ του Γιώργου Αχιλλέως στο εξώφυλλο δείχνει ένα σώμα ξαπλωμένο σε μια πορφυρή τράπεζα και δυο φιγούρες με γυρισμένες τις πλάτες να αδιαφορούν ή να φυλάνε τσίλιες μην τους κλέψει κανείς το πολύτιμο σκήνωμα. Σε αυτό το ποίημα ο ποιητής θα αυτοτεμαχιστεί. Θα αυτοτεμαχιστεί όμως εφόσον ακόμα είναι λαμπερός, διότι αλλιώς τι αξία θα είχε μια τέτοια θυσία, τι θα λάμβανε κανείς παρά του μη έχοντος. Και οι μνηστήρες, οι κάθε λογοίς παριστάμενοι, δεν θα τον αναγνωρίσουν, θα καταπιούν τη λάμψη που του κόστισε. Θα λάμψουν και οι ίδιοι αλλά δεν θα καταλάβουν πως αυτός κατατμήθηκε, θυσιάστηκε γι΄ αυτόυς.  Εκείνος είναι απελευθερωμένος πια από τη λάμψη, ζοφερός. Δεν άφησε άλλωστε τίποτα πίσω του παρά ακόμα ένα ένδυμα, ένα φόρεμα φιδιού, ένα κουκούλι. Θα κάνει τον απολογισμό του, και θα φύγει. Για το ταξίδι υπήρξα Οδυσσέας με τόλμη Πηνελόπης.

Ein Nichts

waren wir, sind wir, werden

wir bleiben, blühend:

die Nichts-, die

Niemandsrose.

 

Ένα τίποτα ήμασταν, είμαστε

Θα μείνουμε ένα τίποτε που ανθίζει

Το τίποτα

Το ρόδο που δεν ανήκει σε κανένα

Το Δείπνο του Σώματος, διαποτίζεται από μια βαθιά θρησκευτικότητα. Το σώμα μέχρι να μεταποιηθεί και να λάβει μια νέα υπόσταση, ταλαιπωρείται. Όπως οι μοναχοί του μεσαίωνα αυτομαστιγώνονταν ή επέβαλλαν στο σώμα τους διάφορα μαρτύρια εξαγνισμού, έτσι κι ο Αντρέας στην προσδοκία, χαρακώνει το σώμα του συρράπτοντάς το με παραμάνες. Χρησιμοποιεί την τέχνη της ραπτικής για να μας δηλώσει ότι ο στόχος του δεν είναι να γράψει ωραία ποιήματα, αλλά για να αυτοσυντηρηθεί, να αυτοϊαθεί. Να είναι πια ελεύθερος, σε ένα σώμα δίχως μάνα, δίχως παραμάνα. Αυτό το ποίημα, το χαρακτηρίζω ως ποίημα ποιητικής. Ο ποιητής απαντά ξεκάθαρα στο ερώτημα γιατί γράφουμε.

Προτού βαδίσουμε προς το τέλος να πούμε λίγα λόγια για τη γενεσιουργό αιτία και τη δυναμική της ποιητικής συλλογής του Αντρέα. Όπως προανέφερα κινείται μέσα σε ένα κύκλο που έχει δυο πόλους και δύο άξονες που τον τέμνουν. Ο ένα είναι θάνατος που εκφράζεται με το πρόσωπο της γιαγιάς, που άνθιζε στήθη από ηλιοτρόπια ή της Μαρίας Κάλλας που εισέβαλε στη ζωή του ως μούσα ή ως άλτερ έγκο, που δεν χωρούσε ούτε φως, ούτε ψέμα. Ο άλλος είναι ο έρωτας, η ζωή. Σε αυτό τον πόλο έγινε το λάθος, σε αυτό τον πόλο γεννήθηκε η διάσταση. Το αντικείμενο του πόθου του ποιητή τού αρνήθηκε το σώμα, έτσι η ολότητά του ως άτομο διαρρήχθηκε. Αμφισβητήθηκε και η ίδια η ύπαρξη.

Αφού δεν μπόρεσα ν΄ αγγίξω τη μαγεία σου,

ίσως να μην υπήρξα.

Το σώμα έγινε η αιτία συλλογής αντικειμένων, το σώμα έγινε προϊόν ανταλλαγής.

Αν μεταλάβω το αίμα σου,

θα σε αρκέσει το σώμα μου;

Το σώμα έγινε η αρχή της Ποίησης. Ο απόλυτος έρωτας τον ορίζει.

Σε ζητώ, χωρίς αντίσταση.

Κατηγορώ

που δεν μ΄ αγάπησα

για να σε ζήσω.

Σε πέρασμα δίχως φως

επιμένει η σκιά σου (…)

Μόνο εσύ μπορείς να τη σκοτώσεις,

μη με σκοτώσεις.

 

Ταυτόχρονα ο απόλυτος έρωτας τον καθορίζει ως ποιητή. Στο ποίημα «Θα ΄ρχεσαι», απόσπασμα από το οποίο μόλις διάβασα, ο ποιητής ως άλλος Ορφέας ακολουθεί τη σκιά του αγαπημένου προσώπου, τη σκιά της μούσας του. Αν σταματήσει να υπάρχει θα σημάνει και το τέλος της ποίησης, το τέλος της ύπαρξης.

Είναι τόσα πολλά που θέλω να πω ακόμα για τη συλλογή. Θέλω να μιλήσω για τη θέση του ποιητή για τα δύο φύλα, όπως διαφαίνεται μέσα από το ποίημα «Θυσία».

Εμείς για πάντα ένοχες θα κράξουνε

μέχρις αθώωσης του φύλου.

 

Θέλω να μιλήσω για τη χαμένη μας ζωή την εποχή του κορονοϊού.

Κι έτσι κλειστήκαμε ικέτες

σε μια ζωή που πέρασε.

 

Θέλω να μιλήσω για τη σχέση του με τον τόπο.

Κανένα όνειρο δεν με χώρεσε,

γιατί να με χωρέσει ο τόπος;

Δεν έχω χρόνο… Ο Αντρέας Τιμοθέου είναι ένας πολλά υποσχόμενος ποιητής. Είναι ένας μάγος του πόνου. Τον παίρνει, τον σμιλεύει και τον μετουσιώνει περίτεχνα σε ποίηση. Σπανίως λαμβάνω τέτοιες προσκλήσεις. Στην πραγματικότητα δεν λαμβάνω ποτέ τέτοιες προσκλήσεις. Ώρα για δείπνο. Ας φάγωμεν λοιπόν από το απαστράπτον κλώμενον ποιητικό σώμα του Αντρέα Τιμοθέου, όχι εις άφεσιν αμαρτιών, αλλά προς τέρψιν και αναζήτηση και προβληματισμό και ανάταση των ψυχών ημών.

 

Μυρτώ Αζίνα

Από την παρουσίαση της ποιητικής συλλογή στις 17 Ιουνίου 2021

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.