Η πρόκληση των διαστηµικών σκουπιδιών

Του Μάριου Μαυρόγιαννου*

Το γήινο περιβάλλον και οι επιδράσεις του ανθρώπου σε αυτό δεν περιορίζεται µόνο στην ξηρά και στη θάλασσα, αλλά εκτείνεται και στα όρια του διαστήµατος. Από την εκτόξευση του Sputnik, του πρώτου δορυφόρου, το 1957, ο αριθµός των αντικειµένων σε τροχιά έχει αυξηθεί εκθετικά. […]

Σήµερα, γύρω στους 7.500 δορυφόρους είναι σε λειτουργία σε υψόµετρα κάτω των 2000 km, που αποτελεί το άνω όριο της Χαµηλής Γήινης Τροχιάς (LEO). Περισσότερο από το 1/3 αυτών τέθηκαν σε τροχιά τα τελευταία 2 χρόνια και έπονται ακόµα περισσότεροι. Οι προτεινόµενες εκτοξεύσεις από ιδιωτικές εταιρείες, όπως η SpaceX και η Amazon, αναµένεται να φτάσουν τον αριθµό των δορυφόρων χαµηλής τροχιάς σε περισσότερους από 45.000!

Οι δορυφόροι αντιπροσωπεύουν µόνο ένα µικρό κλάσµα των αντικειµένων που περιφέρονται γύρω από τον πλανήτη µας. Τα διαστηµικά σκουπίδια ή “space junk” αποτελούν ένα διαρκώς αυξανόµενο πρόβληµα. Η NASA παρακολουθεί γύρω στις 27.000 κοµµάτια διαστηµικών σκουπιδιών µεγαλύτερα από µια µπάλα του τένις, αποµεινάρια οχηµάτων εκτόξευσης, κοµµάτια παλιών διαστηµοπλοίων, µέχρι εργαλεία και σακούλια σκουπιδιών από τα διαστηµόπλοια.

Επιπρόσθετα, υπάρχουν κατά προσέγγιση 1 εκ. διαστηµικά σκουπίδια µεγαλύτερα από ένα βότσαλο, και ακόµα 330 εκ. µεγέθους µεταξύ 1 mm και 1 cm. Τα αντικείµενα αυτά ταξιδεύουν µε ταχύτητα 25.000 km/h. Σε αυτή την ταχύτητα, ακόµα και ένα πολύ µικρό αντικείµενο µπορεί να προκαλέσει σηµαντική ζηµιά.[…]

Η µεγαλύτερη απειλή από το συνωστισµό σκουπιδιών σε τροχιά είναι οι ζηµιές που µπορούν να προκαλέσουν σε δορυφόρους σε λειτουργία. Οι δορυφόροι χαµηλής τροχιάς (LEO) χρησιµοποιούνται κυρίως για τηλεπισκόπηση και όλο και περισσότερο για τηλεπικοινωνίες. Παράλληλα, η τροχιά αυτή φιλοξενεί δορυφόρους παρακολούθησης και στρατιωτικών επικοινωνιών στα πεδία µάχης, κάτι που συνεπάγεται απρόβλεπτες γεωπολιτικές συνέπειες σε ενδεχόµενες συγκρούσεις.

Τα διαστηµικά σκουπίδια σε χαµηλή τροχιά αποτελούν κίνδυνο και για τις αποστολές πέραν της χαµηλής τροχιάς. Ο κίνδυνος είναι µικρός προς το παρόν, αλλά αυξάνεται σε συνάρτηση µε την αύξηση του όγκου τους. Στο χειρότερο πιθανό σενάριο, τα σκουπίδια θα αποκόψουν οποιαδήποτε µελλοντική εξερεύνηση του ηλιακού µας συστήµατος, όπως προέβλεψε ο Kessler το 1978.

Οι G7 δεσµεύτηκαν το 2021 για τη διαχείριση του προβλήµατος των διαστηµικών σκουπιδιών, αναγνωρίζοντας τη σηµασία των κοινών προτύπων για τη βιώσιµη διαχείριση των διαστηµικών δραστηριοτήτων και καλώντας οργανισµούς όπως ο ISO να συµβάλουν στην προστασία του διαστηµικού περιβάλλοντος για τις µελλοντικές γενιές.

Το έργο που επιτελείται στον ISO στον τοµέα αυτό, γίνεται κυρίως από την επιτροπή ISO/TC 20, Aircraft and space vehicles. Η επιδίωξη είναι η ελαχιστοποίηση των απορριµµάτων που καταλήγουν σε τροχιά, όπως και η ελαχιστοποίηση των κινδύνων από την αυξανόµενη συµφόρηση γύρω από τη Γη.

Το ISO 24113 για παράδειγµα, καθορίζει τις απαιτήσεις για το σχεδιασµό και λειτουργία όλων διαστηµικών οχηµάτων και προωθητικών µέσων, τα οποία είτε εκτοξεύονται ή περνούν από την περιοχή χαµηλής τροχιάς γύρω από τη Γη, διασφαλίζοντας ότι θα αφήσουν όσο το δυνατόν λιγότερα απόβλητα κατά τον ωφέλιµο χρόνο ζωής τους αλλά και µετά. […]

Ένα ακόµα παράδειγµα προτύπου προς αυτή την κατεύθυνση είναι το ISO 26900, το οποίο καθορίζει τον τύπο των µηνυµάτων που µπορούν οι χειριστές διαστηµικών οχηµάτων να χρησιµοποιούν για να επικοινωνούν µε ταχύτητα και ξεκάθαρα µεταξύ τους, ώστε να γίνουν οι απαραίτητες ρυθµίσεις πορείας για αποφυγή πιθανών συγκρούσεων.

To 2021, οι εκτοξεύσεις έφτασαν στον αριθµό ρεκόρ των 145 σε όλο τον κόσµο. Η σηµαντικότητα του διαστηµικού χώρου χαµηλής τροχιάς είναι βέβαιο ότι θα αυξηθεί για τις εµπορικές, επιστηµονικές και στρατιωτικές επιδιώξεις και συµφέροντα των χωρών και επιχειρήσεων. Τα πρότυπα, όπως αυτά που αναφέραµε, µπορούν να αποτελέσουν έναν από τους τρόπους διασφάλισης ότι, παρά τη διαστηµική συµφόρηση και τις απειλές που επιφέρει, η διαστηµική δραστηριότητα θα διεξάγεται µε ασφαλή και αειφόρο τρόπο.

Το Κέντρο Εξυπηρέτησης και Πληροφόρησης του CYS παρέχει πρόσβαση στους ενδιαφερόµενους στα Ευρωπαϊκά και Διεθνή Πρότυπα.

Πηγή: ISO

* Χηµικός Μηχανικός, Λειτουργός Τυποποίησης στον CYS

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.