Η συνάντηση ηγετών του ΑΚΕΛ με το Ν. Ζαχαριάδη μετά τη Διασκεπτική – Μέρος 2ο

Του Μιχάλη Μιχαήλ

Η απόρριψη από το ΑΚΕΛ των βρετανικών προτάσεων για σύνταγμα και η εμμονή στο σύνθημα «Αυτοδιάθεση – Ένωση» έφερε ρήξη στο κόμμα.

Ο γ.γ. του κόμματος Πλουτής Σέρβας, παρά τη θέση του κόμματος είχε μυστική συνάντηση (χωρίς να το γνωρίζει το κόμμα) με τον πρόεδρο της Διασκεπτικής σερ Έντουαρτ Τζάκσον, στον οποίο διαμήνυσε ότι η Αριστερά ήταν διατεθειμένη να συζητήσει σύνταγμα, το οποίο όμως δεν θα προνοούσε πλήρη αυτοκυβέρνηση. Όπως έγραψε ο ίδιος, αυτό το σύνταγμα, όπως είχε διασαφηνιστεί, θάταν προσωρινό. Κι αν δούλευε κανονικά, με βάση τα κοινοβουλευτικά θέσμια, για μια δεκαετία, οι βρετανοί δεν θα απέκλειαν το δικαίωμα του λαού για αυτοδιάθεση.

Τη μυστική συνάντηση επιβεβαιώνει και ο ίδιο ο Πλουτής Σέρβας[1].

Η ίδρυση του Ε.Α.Σ.

Μετά την αποτυχία της αντιπροσωπείας του ΑΚΕΛ που πήγε στο Λονδίνο για να συζητήσει το θέμα της απόδοσης πραγματικής αυτοδιάθεσης, το ΑΚΕΛ προχώρησε στις 7 Δεκεμβρίου 1947 στην ίδρυση ενός ευρύτερου μετώπου με την ονομασία «Εθνικός Απελευθερωτικός Συνασπισμός» (ΕΑΣ). Επικεφαλής του ΕΑΣ τέθηκε ο δήμαρχος Λευκωσίας Ιωάννης Κληρίδης.

Στόχος του Συνασπισμού ήταν η εντατικοποίηση του αγώνα για αυτοκυβέρνηση – αυτοδιάθεση, αφού ο στόχος της επίτευξης της ένωσης με την Ελλάδα δεν ήταν άμεσα εφικτός. Έτσι ο ΕΑΣ στόχευε σε ένα αγώνα για φιλελεύθερο σύνταγμα, με βελτιωμένες τις συνθήκες ζωής, μέχρι να επιτρέψουν οι διεθνείς συνθήκες την ικανοποίηση του αιτήματος για αυτοδιάθεση – ένωση.

Στις εφημερίδες της εποχής υπάρχουν εκτενείς αναφορές από το μεγάλο συλλαλητήριο που πραγματοποιήθηκε για την ίδρυση του ΕΑΣ.

Η εφημερίδα «Ελεύθερος Τύπος» αναφέρεται σε ημέρα σταθμό για την ιστορία του Λαϊκού Απελευθερωτικού Αγώνα, με τις χιλιάδες λαού  από πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά, εκδήλωσαν πανηγυρικά τα ενωτικά τους αισθήματα αξιώνοντας την παροχή άμεσης αυτοκυβέρνησης[2].

Η εφημερίδα «Εσπερινή» παρουσιάζει αρνητικά την ίδρυση του ΕΑΣ χαρακτηρίζοντας τους ιδρυτές και τους υποστηρικτές του ως αυτονομιστές που απορρίπτουν την ένωση. Αναφέρει ότι στο «θορυβωδώς προπαγανδρισθέν συλλαλητήριον των Αυτονομιστών» ομιλητές ήταν οι Ι. Κληρίδης, Λήσος Σανταμάς, Βάσος Βασιλείου, Λοΐζος Φιλίππου, Φιφής Ιωάννου και Οδ. Ελληνόπουλος.

3.
Η εφημερίδα «εσπερινή» επιτίθεται κατά της αριστεράς για τη συμμετοχή της στη διασκεπτική, χαρακτηρίζοντας τους αριστερούς ως «αυτονομιστές».

Γράφει επίσης ότι οι ομιλητές «με ασταθή επιχειρήματα προσεπάθησαν να πείσουν τους ακροατάς των ότι η Αυτοκυβέρνησις δεν πρόκειται να επηρεάση το ενωτικόν κίνημα του λαού και ότι μία, Κυβέρνησις από Κυπρίους θα καλλειργήση τον Κυπριακόν πολιτισμόν και θα προάγη την Εθνικήν Παιδείαν του τόπου» [3].

Εκφραστικό όργανο του ΕΑΣ ορίστηκε η εφημερίδα «Ανεξάρτητος», η οποία αναγγέλλει την είδηση πρωτοσέλιδα και σε πλαίσιο, τονίζοντας ότι «Η εφημερίδα μας αισθάνεται υπερφήφανος δια την τιμή αυτήν, και υπόσχεται να ανταποκριθεί επαξίως».[4]

Δεν εγκαταλείπεται η ένωση

Ο τύπος της Δεξιάς επιτίθεντο στην Αριστερά τόσο λόγω της συμμετοχής στη Διασκεπτική όσο και για το σύνθημα της για «Αυτοκυβέρνηση-ένωση».

Δημοσιεύματα όπως αυτά της «Εσπερινής» που καταγράψαμε πιο πάνω, ήταν σχεδόν καθημερινά. Και κατηγορούσαν την Αριστερά ότι με το σύνθημα της αυτονομίας ουσιαστικά εγκαταλειπόταν η ένωση.

Απαντώντας στις κατηγορίες, η εφημερίδα του ΑΚΕΛ «Δημοκράτης», γράφει ανάμεσα σ’ άλλα: «Η λύσσα της αντίδρασης που έφτασε μέχρι το σημείο να κράζει στο λαό “100 μίλια μακρυά από τον Μπαΐρακτάρη”, έχει δεχτεί ακόμη ένα πλήγμα σοβαρό με τη μεγάλη επιτυχία του προχτεσινού Παγκύπριου Συλλαλητηρίου. Κι ενώ η ίδια αυτή αντίδραση έπασχε να παραπλανήσει το λαό, πώς με την κίνηση και την κινητοποίηση για το Σύνταγμα Αυτοκυβέρνησης εγκαταλείπεται η αναλλοίωτη εθνική μας διεκδίκηση για την Ένωση με τη μητέρα, οι χιλιάδες λαού που συγκεντρώθηκαν απ’ όλη την Κύπρο στο Συλλαλητήριο, έχουνε νιώσει βαθιά το εθνικό περιεχόμενο και τον εθνικό παλμό της νέας εξόρμησις των αγωνιστικών δυνάμεων και συνεπών πατριωτικών δυνάμεων του τόπου μας»[5]. 

Λίγες μέρες αργότερα η ΠΕΟ με ανακοίνωσή της διέψευδε δημοσίευμα του Ρόιτερς ότι η συντεχνία εγκατέλειψε την ένωση.

Στην ανακοίνωση της η ΠΕΟ ανέφερε ότι «Ο ανταποκριτής του Ρέουτερ στην Κύπρο, πάντοτε “καλώς πληροφορημένος” μετέδωσε την είδηση, ότι η ΠΕΟ αποφάσισε να εγκαταλείψει το αίτημα της ένωσης! Η κακόβουλος διαστροφή των γεγονότων από έναν ακατατόπιστον ανταποκριτή δε θάχε και τόση σημασία, αν την “είδηση” αυτή δεν εβιάζοντο να τη δημοσιεύσουν οι δεξιές εφημερίδες, που υποτίθεται ότι εκδίδονται στην Κύπρο! Αλλά πιο πολλή σημασία παίρνει το ζήτημα από το γεγονός ότι οι δεξιές εφημερίδες δεν είχαν το κουράγιο να δημοσιεύσουν την χθεσινή θαρραλέα διάψευση της είδησης του Ρέουτερ, από την ΠΕΟ.

Είναι αυτό, ακριβώς, εκείνο, που καθορίζει τη δημοσιογραφική συνείδηση των δεξιών δημοσιογράφων καθώς και το βαθμό του “πατριωτισμού” και του “ενωτικού αγώνα” που διεξάγει η “εθνικοφροσύνη”».[6] 

2.
Ο πολιτευτής ιωάννης κληρίδης, ο οποίος τέθηκε επικεφαλής του εασ («εθνικός απελευθερωτικός συνασπισμός») που ιδρύθηκε στις 7 δεκεμβρίου 1947.

Είναι εντυπωσιακό πως μεταφερόμενοι στα μετέπειτα χρόνια και φτάνοντας μέχρι το σήμερα, διαπιστώνουμε πως η νοοτροπία της Δεξιάς και του δεξιού, αστικού τύπου δεν έχουν αλλάξει σχεδόν καθόλου.

Με μια πρωτοφανή υπεροψία και με τη μεγαλύτερη ευκολία δεν δίσταζαν και δεν διστάζουν να χαρακτηρίζουν την Αριστερά ως μειοδοτική, ως προδοτική, ως ανθελληνική, ως αντιπατριωτική και άλλα παρόμοια, θεωρώντας ότι οι ίδιοι εκφράζουν την απόλυτη αλήθεια και τον άδολο πατριωτισμό και πως όποιος διαφωνεί μαζί τους είναι ούτε λίγο ούτε πολύ προδότης.

 

Διαφωνίες εντός ΑΚΕΛ μετά τη Διασκεπτική

Στις 11 Μαΐου 1948 η Βρετανία υπέβαλε ένα νέο, αναθεωρημένο σχέδιο, το οποίο κρίθηκε από το ΑΚΕΛ ως απαράδεκτο και ως εκ τούτου απορρίφθηκε.

Τότε, μέσα στους κόλπους του ΑΚΕΛ και του ΕΑΣ αρχίζουν να αναφύονται διαφωνίες σχετικά με τους χειρισμούς που έγιναν και κατά πόσον ήταν ορθή η συμμετοχή στη διασκεπτική με αίτημα την αυτοκυβέρνηση[7].

Οι διαφωνίες απέρρεαν τόσο από το αποτέλεσμα της Διασκεπτικής όσο και από την πίεση που ασκήθηκε όλο το προηγούμενο διάστημα σε βάρος της Αριστεράς για τη συμμετοχή στη Διασκεπτική, απ’ όλη τη Δεξιά, από την εθναρχία μέχρι τις αστικές εφημερίδες.

Έτσι μέσα στις τάξεις της Αριστεράς και ιδιαίτερα στις τάξεις της ηγεσίας, άρχισαν να προβάλλουν επιφυλάξεις ως προς την ορθότητα της γραμμής που ακολουθήθηκε.

1.
Ο τότε γ. Γ. Του ακελ, πλουτής σέρβας, που όπως παραδέχεται ο ίδιος συναντήθηκε μυστικά, εν αγνοία του κόμματος, με τον πρόεδρο της διασκεπτικής για να του πει ότι η αριστερά αποδέχεται τη μη πλήρη αυτοκυβέρνηση.

Η στάση των Τουρκοκυπρίων

Όπως είναι γνωστό, μια μερίδα της Τουρκοκυπριακής ηγεσίας έλαβε μέρος στη Διασκεπτική.

Η θέση τους ήταν σταθερή και εδραζόταν πάνω στη θέση ότι δεν αποδέχονταν καμιάς μορφής σύνταγμα που θα είχε ως αποτέλεσμα, στη βάση χρονοδιαγράμματος την αυτοκυβέρνηση. Κι αυτό γιατί γνώριζαν πως είτε αυτοκυβέρνηση προνοούσε το σύνταγμα είτε αυτοδιάθεση το αποτέλεσμα θα ήταν το ίδιο και δεν θα είχε διαφορετική κατάληξη από την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, αφού οι Ελληνοκύπριοι ήταν η συντριπτική πλειοψηφία στην Κύπρο. Για τον ίδιο λόγο επιθυμούσαν να διατηρηθεί η βρετανική κυριαρχία στην Κύπρο ή στην περίπτωση που οι Άγγλοι φύγουν από την Κύπρο, αυτή να επιστραφεί στην Τουρκία που ήταν ο προηγούμενος ιδιοκτήτης.

Φοβούνταν επίσης ότι σε ένα ενδεχόμενο ένωσης ήταν ορατό το ενδεχόμενο οι Τ/κύπριοι να είχαν την ίδια τύχη με τους Τ/κρητικούς που εκδιώχθηκαν από την Κρήτη.

Ο Φαζίλ Κουτσιούκ μέσω της εφημερίδας του «Χαλκίν Σεσί» διατύπωνε την θέση ότι «με αν και όταν παραχωρηθεί στην Κύπρο Αυτοκυβέρνηση, το νησί θα καταστεί τμήμα της Ελλάδας και τα δικαιώματα μας θα αγνοούνται. Με την Αυτοκυβέρνηση θα εγκαινιαστεί για τους Τούρκους μια εποχή στερήσεων και δοκιμασιών»[8].

Επίσης, ο πρόεδρος του επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας Μεχμέτ Ζεκιά και πρόεδρος της Επιτροπής Τουρκικών Υποθέσεων, δήλωνε αργότερα (24 Ιουνίου 1948) ότι οι Τούρκοι της Κύπρου «δεν έχουν φιλοδοξίες ή επιδιώξεις» και ότι η έντονη επιθυμία τους είναι να παραμείνουν υπό βρετανική κυριαρχία[9].

Οι Τ/κύπριο μάλιστα διοργάνωσαν στις 28 Δεκεμβρίου 1947 και συλλαλητήριο στην τ/κυπριακή συνοικία (στην πλατεία Αγ. Σοφιάς) στο οποίο συμμετείχαν περίπου 6.000 άτομα και εγκρίθηκε ψήφισμα εναντίον της αυτοδιάθεσης.

[1] Πλουτή Σέρβα, «Η τραγωδία της Κύπρου», σελ. 43

[2] Εφ. «Ελεύθερος Τύπος» 8/12/1947, «Το χθεσινόν ογκώδες Παγκύπριον Συλλαλητήριον, ιδρύθη παγκύπριος Εθνικοαπελευθερωτικός Συνασπισμός».

[3] «Εσπερινή» 8-12-1947, «Το χθεσινόν εν Λευκωσία συλλαλητήριον των αυτονομιστών»

[4] Εφ. «Ανεξάρτητος», 9-12-1947.

[5] Εφ. «Δημοκράτης» 9-12-1947.

[6] Εφ. «Δημοκράτης», 11-12-1947, «Οι βέροι Ενωτικοί».

[7] Σπύρος Σακελλαρόπουλος, «Ο κυπριακός κοινωνικός σχηματισμός 1191 – 2004», σελ. 268.

[8] Ρολάνδου Κατσιαούνη, «Διασκεπτική», σελ. 352.

[9] Βλ. στο ίδιο, σελ. 509.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.