Η συνάντηση ηγετών του ΑΚΕΛ με το Ν. Ζαχαριάδη μετά τη Διασκεπτική

Μέρος 1ο

Του Μιχάλη Μιχαήλ

Βρισκόμαστε στα 1948, στην τελευταία φάση πριν από τη λήξη της Διασκεπτικής Συνέλευσης για την επίλυση του κυπριακού.

Μια κρίσιμη καμπή της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου την οποία αρκετοί περιλαμβάνουν μέσα στις χαμένες ευκαιρίες για λύση του κυπριακού πριν από τη δραματική αλλαγή σκηνικού με την υιοθέτηση και τη διεξαγωγή από την κυπριακή δεξιά του ένοπλου αγώνα της ΕΟΚΑ που έθαψε οριστικά το θέμα της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα[1].

 

Το ΑΚΕΛ ήταν το μοναδικό κόμμα που έλαβε μέρος στη Διασκεπτική.

Πριν από το οριστικό τέλος της Διάσκεψης, με την απόρριψη των προτάσεων που εισηγούνταν για λύση του κυπριακού οι Βρετανοί, συνήλθε η Κεντρική Επιτροπή του ΑΚΕΛ για να μελετήσει τα δεδομένα και να εγκρίνει ή να απορρίψει τις προτάσεις, τις οποίες τελικά απέρριψε.

Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στις 15 Μαΐου 1948 και ήταν μαραθώνια.

 

Το πολιτικό κλίμα πριν τη Διασκεπτική

Στις 9 Ιουλίου 1947 ο νέος βρετανός κυβερνήτης της Κύπρου λόρδος Γουΐντσερ εξήγγειλε την απόφαση για σύγκληση «Συμβουλευτικής Διάσκεψης» για να μελετήσει το συνταγματικό μέλλον της Κύπρου.

Οι βρετανοί θεώρησαν ότι ήταν μια καλή ευκαιρία, 20 μέρες μετά την εκλογή του Λεόντιου στον αρχιεπισκοπικό θρόνο.

 

Ο Λεόντιος κατέβαλε προσπάθειες για να υπάρξει μια διακομματική συνεργασία για χάραξη κοινής γραμμή για αντιμετώπιση του διαγγέλματος του κυβερνήτη. Όμως η Δεξιά, με κεντρικό πυρήνα τους αντικομουνιστικούς κύκλους της μητρόπολης Κερύνειας, απάντησε με ένταση ότι δεν συνεργάζεται με τους κομουνιστές, ούτε με τους συνοδοιπόρους τους[2].

 

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Λεόντιος είχε καλέσει μια διακομματική σύσκεψη στις 7 Ιουλίου 1947 η οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκε αφού η δεξιά αρνήθηκε να συνεργαστεί.

 

Κάλεσμα για αποχή

Κοινή γραμμή των δύο παρατάξεων παρ’ όλο ότι εκφραζόταν χωριστά από τις δύο πλευρές αλλά και από την Εθναρχία, ήταν η αποχή από τη Διασκεπτική και η προώθηση του αγώνα για την εθνική αποκατάσταση.

Η γραμμή αυτή  διατυπώθηκε σε διάγγελμα του Λεόντιου ως απάντηση στο διάγγελμα του Γουΐντσερ.

 

Η Αριστερά πρόβαλε το σύνθημα «Κατοχυρωμένη Αποχή» και ζητούσε να κάνει το ίδιο και η Δεξιά. Η θέση αυτή επικυρώθηκε σε παγκύπρια συνδιάσκεψη της παράταξης της Εθνικής Συνεργασίας (στην οποία μετείχε και το ΑΚΕΛ) στις 20 Ιουλίου 1947.

Η συνδιάσκεψη ενέκρινε την αποχή από το σύνταγμα και εμμονή στην ένωση, εξέφραζε λύπη για τη ματαίωση της δημιουργίας ενιαίου μετώπου από την Εθναρχία και την καλούσε να δημιουργήσει Παγκύπρια Εθνική Οργάνωση και να εξασφαλίσει ομαδική παραίτηση διορισμένων σε διάφορα αξιώματα. Ζητούσε επίσης όπως όσα από αυτά τα μέλη αποδεχθούν να συμμετάσχουν στη Διασκεπτική, να μην αποδεχθούν παραμερισμό της αξίωσης για ένωση.

Screenshot 2022 04 16 122456

«Καλύτερα χίλια χρόνια βρετανικής κατοχής παρά ένωση με μια κομμουνιστική Ελλάδα»

Οι υποστηρικτές του μητροπολίτη Κερύνειας Μακαρίου επιτίθεντο στην Αριστερά μέσω της εφημερίδας τους «Εφημερίς». Η Αριστερά είχε επικρίνει τον μητροπολίτη για τις φιλοβρετανικές θέσεις που εξέφραζε.

Η «Εφημερίς» έριχνε το σύνθημα: «Καλύτερα χίλια χρόνια βρετανικής κατοχής παρά ένωση της Κύπρου με μια κομμουνιστική Ελλάδα» και πρόβαλλαν τις δηλώσεις του μητροπολίτη Μακαρίου ότι «ο αγών κατά του κομμουνισμού είναι πλέον επείγον παρά του αγώνα δια την ένωσιν» και ότι «ουδέποτε θα αγωνισθούμε εναντίον των Άγγλων δια την ένωσιν της Κύπρου μετά της Ελλάδος»[3].

3. Η Εφημερίς Που Τονίζει Ότι Δεν Πρέπει Να Γίνει Καμία Απολύτως Συνεργασία Με Τους Κομουνιστές. 1

Από την πλευρά της η δεξιά εφημερίδα «Έθνος» έγραφε στις 13 Ιουλίου 1947 ότι «Δεν έχομεν καμμίαν αμφιβολίαν ότι η σημερινή στάσις του Κομμουνισμού είναι το προανάκρουσμα παρασκευαζομένης προδοσίας του εθνικού μας αγώνος. Ο Κομμουνισμός ετοιμάζεται να μας προδώση, αγγελλόμενος, ως συνήθως, τον πατριώτην, ζητωκραυγάζων υπέρ της Ενώσεως και αποκαλών τους πραγματικούς αγωνιστά προδότας. Έχει ήδη έτοιμα και όλα τα προσχήματα, τα οποία θεωρεί επαρκή δια να καλύψουν την προδοσίαν του».

 

Αυτό το διάστημα ανταλλάσσονταν πυρά μεταξύ των δύο παρατάξεων, κυρίως μέσω των εφημερίδων που εξέφραζαν τη Δεξιά και την Αριστερά.

 

Η κατάσταση επιδεινώθηκε με το θάνατο του Αρχιεπίσκοπου Λεόντιου (17 Ιουλίου 1947) και όταν τα ηνία της Εθναρχίας ανέλαβε ως τοποτηρητής ο μητροπολίτης Κερύνειας Μακάριος, αργότερα Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Β’.

 

Ο φανατισμός και η ένταση οξύνθηκαν και λόγω της κυριαρχίας του Μακάριου Β’ όσο και από τις εξελίξεις στην Ελλάδα με τον εμφύλιο πόλεμο.

 

Η εκλογή του Κερύνειας Μακάριου στον αρχιεπισκοπικό θρόνο επισφράγισε τη νίκη της Δεξιάς, παρόλο που ήταν διάχυτη η εικόνα σε πολλούς ότι η εκλογή οφειλόταν σε νοθεία, αφού μεταξύ άλλων αφαίρεσε παράτυπα πολλούς αριστερούς από τους καταλόγους των ψηφοφόρων.

Όπως σημειώνει ο Π.Σ. Μαχλουζαρίδης: «Σ’ επαναληπτικές εκλογές της 9.11.1947 για ανάδειξη Ειδικών Αντιπροσώπων συνέβηκαν θλιβερά επεισόδια στο Στρόβολο και την Κλήρου. Επέμβηκε η Αστυνομία κι έγιναν πολλές συλλήψεις με αποτέλεσμα να προσαχθούν στο δικαστήριο πάρα πολλά πρόσωπα. Επεισόδια συνέβηκαν και την επομένη Κυριακή 16.11.1947, στα Βαρώσια»[4].

 

Προβληματισμοί για τη συμμετοχή στη Διασκεπτική

Το ΑΚΕΛ τελικά μετείχε στη Διασκεπτική αλλά στο τέλος απέρριψε τις προτάσεις των βρετανών. Το πώς και το γιατί θα το εξετάσουμε όταν θα αναφερόμαστε συγκεκριμένα στα της Διασκεπτικής.

Σε προκήρυξη του το Κόμμα τόνιζε πως αυτό που πρότειναν οι Άγγλοι αποσκοπούσε στην εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων και πως το ΑΚΕΛ δεν ήταν διατεθειμένο να συνεργαστεί στην επιβολή ενός συντάγματος, ουσιαστικά χειρότερου από το προηγούμενο[5].

 

Συνοπτικά αναφέρουμε ότι ένα από τα σοβαρά σημεία τριβής μεταξύ των βρετανών και του ΑΚΕΛ ήταν ότι οι προτάσεις δεν συμβάδιζαν με τη θέση της Αριστεράς για «γνήσια αυτοδιάθεση» και δεν έγινε αποδεκτός ο όρος για Βουλή που θα απαρτιζόταν εξ ολοκλήρου από εκλεγμένους βουλευτές μέσα από καθολική πλειοψηφία και με εκπροσώπηση των μειονοτήτων κατ’ αναλογία πληθυσμού. Η Εκτελεστική εξουσία θα ασκείτο από υπουργικό συμβούλιο, επικεφαλής του οποίου θα ήταν ο πρωθυπουργός, ο οποίος θα προερχόταν από το κόμμα που θα είχε την πλειοψηφία στη Βουλή[6].

 

Πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτές τις θέσεις της Αριστεράς δεν τις έβλεπε με καλό μάτι ούτε η Δεξιά, που είχε το φόβο ότι σε ένα ενδεχόμενο λύσης του κυπριακού, υπήρχε μεγάλη πιθανότητα την εξουσία να την έπαιρνε το ΑΚΕΛ.

 

Απορρίπτοντας τις προτάσεις των βρετανών, το ΑΚΕΛ διοργάνωσε μεγάλο συλλαλητήριο στις 31 Οκτωβρίου 1948 για να απαιτήσει την ελευθερία της Κύπρου και την παραχώρηση δημοκρατικών δικαιωμάτων. Εκείνο το συλλαλητήριο, σημειώνει ο Πλουτής Σέρβας, ήταν το μεγαλύτερο που έγινε ποτέ στην Κύπρο, μέχρι την ημέρα που επέστρεψε ο Μακάριος από την εξορία[7].

 

Συλλήψεις ΑΚΕΛικών από του Βρετανούς

Όπως σημειώνει ο Πλουτής Σέρβας, «Εκείνο το συλλαλητήριο το ακολούθησαν τα επαρχιακά τα οποία συνδυάστηκαν με παράνομες διαδηλώσεις. Σαν αποτέλεσμα στάλθηκαν στα δικαστήρια οι ηγέτες των διαδηλώσεων (ο δήμαρχος Λεμεσού, ο αντιδήμαρχος Αμμοχώστου, δημοτικοί σύμβουλοι της Λευκωσίας και της Λάρνακας και πολλά άλλα ακελικά στελέχη). Καταδικάστηκαν σε φυλάκιση με καταναγκαστικά έργα από δύο ως έξη μήνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι την πιο μεγάλη ποινή (που προνοούσε ο νόμος, έξη μήνες φυλάκιση και πενήντα λίρες πρόστιμο) την είχε επιβάλει ο Γεώργιος Βασιλειάδης (που υπήρξε από τους πρωτοπόρου στην ίδρυση του ΑΚΕΛ) στο δημοτικό σύμβουλο Λευκωσίας Μιλιτάδη Χριστοδούλου, κεντρικό, τότε, στέλεχος του ΑΚΕΛ»[8].

Ο Πλ. Σέρβας συνεχίζει γράφοντας ότι «Η ηγεσία της Δεξιάς είχε ξαφνιαστεί από το δυναμισμό των κινητοποιήσεων και τις πολυάριθμες δικαστικές αποφάσεις. Όμως, όχι μόνο δεν προέβηκε σε καμία διαμαρτυρία για τις καταδίκες και δεν εκδήλωσε καμιά συμπάθεια προς τους καταδικασμένους, αλλά εξακολουθούσε να κατηγορεί την Αριστερά ότι έπαιζε το παιχνίδι των Βρετανών»[9].

 

Αυτή η απόφαση του ΑΚΕΛ έφερε ανακατατάξεις στο κόμμα και οδήγησε στην αποστολή αντιπροσωπείας στην Ελλάδα, η οποία συναντήθηκε με τον Γ.Γ. του Κ.Κ.Ε. Νίκο Ζαχαριάδη.

 

 

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

  1. Δύο αρχιεπίσκοποι και δύο διαφορετικές πολιτικές. Ο Λεόντιος (αριστερά) επιδίωκε τη συνεργασία όλων των δυνάμεων σε ένα κοινό μέτωπο, ενώ ο Μακάριος Β’ (δεξιά) εμπέδωσε τη διάσπαση και την πρόκληση εμφυλιοπολεμικού κλίματος.

 

  1. Η εφημερίδα του ΑΚΕΛ «Δημοκράτης» αποκαλύπτει τις δηλώσεις του αρχιεπισκόπου Μακαρίου Β’, ο οποίος δήλωνε μεταξύ άλλων ότι ««ουδέποτε θα αγωνισθούμε εναντίον των Άγγλων δια την ένωσιν της Κύπρου μετά της Ελλάδος».

 

  1. Η «Εφημερίς» που τονίζει ότι δεν πρέπει να γίνει καμία απολύτως συνεργασία με τους κομουνιστές.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] Με τη Διασκεπτική θα ασχοληθούμε εκτενώς σε άλλα σημειώματα.

[2] Βλ. Προσχέδιο «Ιστορία του Κ.Κ.Κ.-ΑΚΕΛ», ανέκδοτη έκδοση 1981, τ. Β’, 1941-1949, σελ. 191.

[3] Δες εφ. «Δημοκράτης» 19/12/1947.

[4] Π.Σ. Μαχλουζαρίδη: «Κύπρος 1940-1960», σελ. 135.

[5]   Βλ. Προσχέδιο «Ιστορία του Κ.Κ.Κ.-ΑΚΕΛ», ανέκδοτη έκδοση 1981, τ. Β’, 1941-1949, σελ. 213, 214.

[6] Ρολάνδου Κατσιαούνη, «Η Διασκεπτική», σελ. 349, 350.

[7] Πλουτή Σέρβα, «Κυπριακό – Ευθύνες», σελ. 132.

[8] Βλ. στο ίδιο, καθώς και Ανδρέα Φάντη, «Η Διασκεπτική», σελ. 81. Σημειώνεται ότι δήμαρχος Λεμεσού τότε ήταν ο Πλ. Σέρβας και αντιδήμαρχος Αμμοχώστου ο Ν. Σαββίδης.

[9] Το συγκεκριμένο θυμίζει την ίδια ακριβώς αντίδραση, όταν τον Δεκέμβριο του 1955, οι Βρετανοί κήρυξαν παράνομο το ΑΚΕΛ και φυλάκισαν 135 στελέχη του και ο Γρίβας αλλά και η ΕΟΚΑ εξακολουθούσαν να μιλούν για φίλαγγλο ΑΚΕΛ και ότι η βρετανική ενέργεια ήταν συμπαιγνία με τους κομουνιστές!

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.