∆ιαλεκτικός υλισμός – Κατηγορίες: Αναγκαιότητα και Τυχαίο (2)

Η κατανόηση της Αναγκαιότητας και του Τυχαίου µέσα στην εγγενή τους αλληλο-αµοιβαία σχέση µπορεί να επιτευχθεί µόνο µέσω της διαλεκτικής αντίληψης της διαδικασίας ανάπτυξης ως γινόµενης σε µοναδικές µορφές µεµονωµένων γεγονότων στη βάση ορισµένου τρόπου επίλυσης της αρχικής αντίφασης, έτσι η κάθε διαδικασία αποτελεί την επίλυση µέσα στο χώρο και το χρόνο κάποιας προγενέστερης και ήδη ώριµης πλέον αντίφασης.

Η διαδικασία της καρπόδεσης για παράδειγµα στα φρουτόδεντρα αποτελεί µια αναγκαιότητα, η οποία αναµφίβολα στηρίζεται στην επικονίαση των ανθών των καρποφόρων δέντρων από τις µέλισσες. Κανένας, όµως, δεν µπορεί να προσδιορίσει ποια συγκεκριµένη µέλισσα θα επικονιάσει ποια συγκεκριµένα άνθη, ποιου συγκεκριµένου δέντρου.

Από την άλλη, πάλι η καρπόδεση δεν εξαρτάται αποκλειστικά, αν και αποτελεί βασικότατη προϋπόθεση, από την επικονίαση της µέλισσας, γιατί συνδέεται και από τις καιρικές συνθήκες, που επικρατούν στην περιοχή, που και πάλι κανένας δεν µπορεί να προσδιορίσει. Εποµένως η εµφάνιση της Αναγκαιότητας – καρπόδεση στα φρουτόδεντρα, είναι αποτέλεσµα µιας σειράς συγκυριών τυχαίων γεγονότων και περιστάσεων.

Η αντίφαση όµως από τη στιγµή που ωρίµασε οφείλει να επιλυθεί, αλλά η µορφή της διαδικασίας επίλυσης µπορεί να είναι διαφορετική και στη µοναδικότητα της τυχαία γιατί τη δεδοµένη στιγµή και στις δεδοµένες προϋποθέσεις λαµβάνουν µέρος αρκετά άλλα γεγονότα και φαινόµενα, εµφανιζόµενα σε µια ευρύτερη κλίµακα ή ακόµα και σε µια διαφορετική βάση.

Η Αναγκαιότητα λοιπόν, δηλαδή ο τρόπος της αναπόφευκτης επίλυσης της αντίφασης, πραγµατοποιείται διαµέσου των Τυχαίων. Η σκόπιµη ανθρώπινη δραστηριότητα σ’ αυτή την περίπτωση στοχεύει να συσχετίσει τα ποικιλόµορφα, µοναδικά τυχαία γεγονότα και καταστάσεις µε την κοινή τους βάση και διακρίνοντας τρόπους επίλυσης της αντίφασης να αλλάξει τις περιστάσεις.

Για παράδειγµα, η αντίφαση, που οδήγησε τον καπιταλισµό στο ιµπεριαλιστικό του στάδιο στις αρχές του 20ού αιώνα, επιλύθηκε µε την υπέρβασή του και την έναρξη της ανοικοδόµησης µιας σοσιαλιστικής κοινωνίας ως το πρώτο στάδιο του κοµµουνισµού. Αυτή η υπέρβαση είναι µια Αναγκαιότητα, στην οποία οδηγεί η προγενέστερη ανάπτυξη της ανθρώπινης κοινωνίας και προϊόν της εξέλιξης των παραγωγικών δυνάµεων. Μέσα στις συνθήκες τής τότε επαναστατηµένης Ρωσίας ήταν και το αποτέλεσµα µιας σειράς τυχαίων γεγονότων, που στην κατάλληλη στιγµή και υπό τις περιστάσεις, που διαµορφώθηκαν αποτέλεσαν τη σταγόνα για την πραγµατοποίηση της υπέρβασης.

Την ίδια στιγµή όµως, αυτή η υπέρβαση κατά την ίδια περίοδο για διαφόρους άλλους λόγους και περιστάσεις δεν έγινε κατορθωτή σε µια σειρά άλλες χώρες όπως η Γερµανία, η Ιταλία, η Ουγγαρία, η Φινλανδία. Μια σειρά τυχαίων γεγονότων διαδραµάτισαν το ρόλο τους για τη µη ολοκλήρωση ή την ανεπιτυχή έκβαση της υπέρβασης του καπιταλισµού.

Ο ρόλος της ανθρώπινης δράσης

Ο Μαρξισµός έχει ως αφετηρία τη θέση ότι κάθε γεγονός µπορεί να διαχωριστεί στα ουσιαστικά (αναγκαία) και στα δευτερεύοντα (τυχαία) χαρακτηριστικά του γνωρίσµατα. Η Αναγκαιότητα και το Τυχαίο αποτελούν µια διαλεκτική αντίθεση, που δεν µπορούν να υπάρξουν το ένα χωρίς το άλλο. Πίσω από το Τυχαίο πάντα βρίσκεται η Αναγκαιότητα, ως η απαραίτητη βάση των φαινοµένων, η οποία και καθορίζει την πορεία ανάπτυξης τόσο µέσα στη φύση γενικά, όσο και ιδιαίτερα στην κοινωνία. Γι’ αυτό καθήκον του ανθρώπου είναι να αποκαλύπτει αυτούς τους νόµους και κατ’ επέκταση να προσπαθεί µε τη δράση του να επιδρά (θετικά ή αρνητικά) στις εξελίξεις.

Στόχος της κάθε επιστήµης είναι να αποκαλύπτει στις απρόβλεπτες σχέσεις των φαινοµένων την αναγκαία κοινή τους βάση. Όσο πολυσύνθετο κι αν είναι το ένα ή το άλλο φαινόµενο, από όση πληθώρα περιστάσεων κι αν εξαρτάται η ανάπτυξή του, αυτή σε τελευταία ανάλυση προσδιορίζεται και καθορίζεται από τους αντικειµενικούς νόµους, την υπάρχουσα αντικειµενικά Αναγκαιότητα.

Ο Μαρξισµός µε τον διαλεκτικό τρόπο σκέψης που τον χαρακτηρίζει υποβοηθά στην κατανόηση όχι µόνο της σχέσης, αλλά και της αµοιβαίας αλληλοδιαδοχής της Αναγκαιότητας και του Τυχαίου, έχοντας πάντα στο µικροσκόπιο των προσεγγίσεών του ότι στην κοινωνία δραστηριοποιούνται άνθρωποι µε συνείδηση, ενεργώντας µε σκέψη ή υπό την επίδραση κάποιου πάθους, κάποιων επιθυµιών για επίτευξη συγκεκριµένων στόχων.

Φαταλισμός (μοιρολατρία)

Οι ταξικές ρίζες του Φαταλισμού καταδεικνύουν και ποιων συγκεκριμένων κοινωνικών δυνάμεων εξυπηρετεί τα συμφέροντα.

Αντιδιαλεκτική κοσµοθεωρητική αντίληψη, σύµφωνα µε την οποία όλες οι διαδικασίες, που συντελούνται στον κόσµο είναι υποταγµένες στην κυριαρχία της αναγκαιότητας, χωρίς να αφήνεται πεδίο για την όποια ελευθερία και δηµιουργικότητα, µιας και τα πάντα είναι προκαθορισµένα από τη γένεση του κόσµου.

Στα πρώτα του στάδια ο Φαταλισµός αναπτύχθηκε µέσα στα πλαίσια της µυθολογίας ως αντίληψη για το αναπόφευκτο υπεξούσιο των ανθρώπων, ακόµα και των θεών στην τυφλή κατά τα άλλα µοίρα, η οποία δεν έχει ούτε νόηση, ούτε στόχο.

Στη φιλοσοφία ο Φαταλισµός εµφανίζεται σε διάφορες µορφές. Σύµφωνα λοιπόν µε τη φιλοσοφική αντίληψη:

– των Στωικών, πάνω στον κόσµο κυριαρχεί η αδυσώπητος µοίρα και πάντα µετά την περιοδικά εµφανιζόµενη ανά το παγκόσµιο φωτιά όλα απλώς εκ νέου επαναλαµβάνονται,

– του ρασιοναλισµού του 17ου αιώνα (Γκότφηντ Λάιµπντς), στον κόσµο κυριαρχεί µια προεγκαθιδρυµένη ή προαποκαταστηµένη αρµονία, όπου η αλληλενέργεια των µονάδων είναι προκαθορισµένη από τον Θεό,

– του αντικειµενικού ιδεαλιστικού συστήµατος του Σέλλινγκ, ο διαχωρισµός της ελευθερίας και της αναγκαιότητας αποστερεί από τα άτοµα τη δυνατότητα να δρουν ελεύθερα,

– του Χέγκελ η προσωπικότητα σε τελευταία ανάλυση εµφανίζεται µόνο ως εργαλείο της απόλυτης ιδέας.

Ακόµα και στα µεταφυσικά υλιστικά συστήµατα (Γάλλοι υλιστές του 18ου αιώνα) η απόρριψη της αντικειµενικότητας του τυχαίου και η πλήρης ταύτιση της αιτιατής σχέσης µε την αναγκαιότητα επίσης οδηγεί στο Φαταλισµό.

Ο θεολογικός Φαταλισµός αποδέχεται το προκαθορισµένο των γεγονότων της ιστορίας και της ίδιας της ζωής του ανθρώπου από τη θέληση του Θεού. Μέσα στα πλαίσια όµως του θεολογικού Φαταλισµού υπάρχει µια οξεία αντιπαράθεση µεταξύ των αντιλήψεων των Αυγουστίνου, Καλβίνου και Γιάνσεν περί του «απόλυτου προκαθορισµού» και των απόψεων της Καθολικής και Ορθόδοξης Εκκλησίας, που καταβάλλουν προσπάθειες να συνδυάσουν την παντοδύναµη «θεία πρόνοια» µε την ελεύθερη θέληση του ανθρώπου.

Αντίθετα, στη µαρξιστική φιλοσοφία η οργανικά συνδεόµενη δράση των νόµων, που διέπουν την ανάπτυξη της κοινωνίας και της ελεύθερης δράσης των ανθρώπων συµβάλλει στην επίτευξη της κατανόησης της διαλεκτικής σχέσης της αναγκαιότητας και του τυχαίου, της ελευθερίας και της αναγκαιότητας.

Ταυτόχρονα, ο Μαρξισµός αντιλαµβάνεται και τις ταξικές ρίζες του Φαταλισµού και τα συµφέροντα ποιων συγκεκριµένων κοινωνικών δυνάµεων εξυπηρετεί, ενώ την ίδια στιγµή καταδεικνύει ότι µόνο ως αποτέλεσµα της ριζικής αναδιοργάνωσης της κοινωνίας θα επιτευχθεί σιγά-σιγά η εξάλειψη του ιστορικού υποστρώµατος, στη βάση του οποίου συντηρούνται οι φαταλιστικές (µοιρολατρικές) αντιλήψεις.

Κλάρα Τσέτκιν (1857 – 1933)

Γερµανίδα επαναστάτρια και πολιτικός, από τους ιδρυτές του Κοµµουνιστικού Κόµµατος Γερµανίας, δραστήρια φεµινίστρια, γεννήθηκε στο Βίτεραου (Σαξονία) στις 5 Ιουλίου 1857 και πέθανε στο Αρχάνγκελσκ (περιοχή της Μόσχας) στις 20 Ιουνίου 1933.

Η Κλάρα Τσέτκιν, ήδη από τα χρόνια φοίτησής της στο Παιδαγωγικό, είχε επαφές µε Ρώσους εµιγκρέδες-επαναστάτες. Με τη θέσπιση από τον Βίσµαρκ ειδικού νόµου κατά των σοσιαλιστών εγκατέλειψε τη Γερµανία και τελικά εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. Το 1889 συµµετείχε στη δηµιουργία της ΙΙ ∆ιεθνούς, καταθέτοντας στο ιδρυτικό Συνέδριό της οµιλία για την απελευθέρωση της γυναίκας και το ρόλο της στην επαναστατική πάλη.

Ανέπτυξε έντονη δράση για τα δικαιώµατα της γυναίκας και για την παραχώρηση σ’ αυτές του εκλογικού δικαιώµατος. Ως αρχισυντάκτης της σ/δ εφηµερίδας «ΙΣΟΤΗΤΑ» συνέβαλε στη µετατροπή του σ/δ γυναικείου κινήµατος της Γερµανίας στο ισχυρότερο στην Ευρώπη. Στη ∆ιεθνή Συνδιάσκεψη των σ/δ γυναικών το 1910 στην Κοπεγχάγη µε πρότασή της αποφασίστηκε να εορτάζεται η ∆ιεθνής Ημέρα της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου.

Για την αντιπολεµική της δράση συνελήφθηκε µερικές φορές από τις αστυνοµικές Αρχές της Γερµανίας. Συµµετείχε στη δηµιουργία του Ανεξάρτητου Σοσιαλδηµοκρατικού Κόµµατος και ήταν ενεργό στέλεχος της «Ένωσης Σπάρτακος», που στο µεταίχµιο του 1918/19 µετεξελίχθηκε στο ΚΚΓ. Στη ∆ηµοκρατία της Βαϊµάρης επανεκλεγόταν βουλευτής από το ΚΚΓ, ενώ ταυτόχρονα ήταν επικεφαλής της ∆ιεθνούς Γυναικείας Γραµµατείας της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κοµιντέρν.

Η Τσέτκιν επέκρινε σταθερά από την πρώτη στιγµή την εµφάνιση του φασισµού και του ναζιστικού κόµµατος. Το 1932, όταν προήδρευε της πρώτης συνόδου του νεοεκλεγέντος Ράιχσταγκ, απηύθυνε κάλεσµα για την ανάγκη σύγκλισης ενιαίου µετώπου πάλης όλων των αντιφασιστικών δυνάµεων.

Με την άνοδο του ναζισµού στην εξουσία φυγαδεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση, όπου σε λίγους µήνες άφησε την τελευταία της πνοή. Ως ύψιστη τιµή για τη δράση της η τέφρα της τοποθετήθηκε στο Τείχος του Κρεµλίνου.

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.