∆ιαλεκτικός υλισμός – Κατηγορίες: Ελευθερία και αναγκαιότητα (2)

  • Καθημερινή ενημέρωση

    Κάθε πρωί η επικαιρότητα στο inbox σου.

Στα πρώτα στάδια εµφάνισής του ο άνθρωπος, µη έχοντας τη δυνατότητα να εµβαθύνει ή να κατανοεί τα µυστικά της φύσης, παρέµενε εκ των πραγµάτων «δούλος», εξαρτώµενος της µη γνώσιµης Αναγκαιότητας, άρα ήταν ανελεύθερος. Όσο όµως εµβάθυνε στην κατανόηση των αντικειµενικών νόµων, τόσο πιο συνειδητή και ελεύθερη γινόταν η δραστηριότητά του.

Το επίπεδο της Ελευθερίας όµως προσδιορίζεται µε το µέτρο όχι µόνο της θεωρητικής, αλλά και της πρακτικής κατανόησης των αντικειµενικών νόµων της φύσης.

Η Ελευθερία της κοινωνίας σε σχέση µε τις νοµοτέλειες της φύσης διευρύνεται µαζί µε την αύξηση των µέσων παραγωγής, µε την πρόοδο της τεχνικής, την ανάπτυξη των επιστηµονικών γνώσεων και την κατάκτηση του φυσικού περιβάλλοντος. Όµως οι επιστήµες, η τεχνική, η ίδια η παραγωγή δεν υπάρχουν από µόνες τους έξω από ιδιάζουσες κοινωνικές προϋποθέσεις.

Σε µια ανταγωνιστική κοινωνία η κατανόηση των νόµων της φύσης σε σηµαντικό βαθµό υποτάσσεται όχι για την επίτευξη κοινωνικής προόδου, αλλά για την ικανοποίηση των ιδιωτικών συµφερόντων της εκάστοτε κυρίαρχης τάξης. Ως εκ τούτου, η ανάπτυξη της επιστηµονικής γνώσης και της τεχνολογίας –συνειδητά ή ασυνείδητα– σε µια εκµεταλλευτική κοινωνία χρησιµοποιείται σε βάρος των συµφερόντων της συντριπτικής πλειοψηφίας της ανθρωπότητας.

Εποµένως σε µια κοινωνία διαιρεµένη σε ανταγωνιστικές τάξεις οι κοινωνικές σχέσεις βρίσκονται απέναντι από τη συντριπτική πλειοψηφία των ατόµων και επιπλέον τα έχουν υπό την κυριαρχία τους. Η σοσιαλιστική επανάσταση, εξαλείφοντας τον ταξικό ανταγωνισµό απελευθερώνει τους ανθρώπους από αυτήν την κοινωνική καταπίεση. Με την κοινωνικοποίηση δε των µέσων παραγωγής, η αναρχία στην παραγωγική διαδικασία αντικαθίσταται µε την προγραµµατισµένη συνειδητή οργάνωσή της. Μέσα λοιπόν στα νέα κοινωνικά πλαίσια ζωής των ανθρώπων που δηµιουργούνται, οι κυριαρχούσες µέχρι τότε επ’ αυτών µε τη µορφή ξένων και αυθόρµητων δυνάµεων τίθενται υπό τον ανθρώπινο έλεγχο. Πραγµατοποιείται ουσιαστικά ένα άλµα από το βασίλειο της Αναγκαιότητας στο βασίλειο της Ελευθερίας.

Αυτή η ποιοτική διαφορά στον τρόπο οργάνωσης της κοινωνικής ζωής µε την κοινωνικοποίηση των µέσων παραγωγής δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα συνειδητά πλέον να χρησιµοποιούν τους αντικειµενικούς νόµους στην πρακτική τους δραστηριότητα, ώστε στοχοπροσηλωµένα να κατευθύνουν την ανάπτυξη της κοινωνίας στο σύνολο της και κάθε ξεχωριστού ατόµου στην υλοποίηση της πραγµατικής και αληθινής Ελευθερίας, που είναι ένα από τα ύψιστα ιδανικά της κοµµουνιστικής αταξικής κοινωνίας.

Το ερώτηµα στις µέρες µας που επικρέµεται είναι πώς αντιδρούµε για την πλήρη απελευθέρωση του ατόµου από το εκµεταλλευτικό καπιταλιστικό σύστηµα, που απαλλοτριώνει τον άνθρωπο και κρατά υπόδουλη και ανελεύθερη, περιορίζοντας στο µέγιστο δυνατό βαθµό, την Ελευθερία της συντριπτικής πλειοψηφίας του πληθυσµού του πλανήτη µας. ∆εν είναι αρκετό να εκτιµούµε µόνο ότι η ανατροπή του καπιταλισµού θα συµβάλει στα µέγιστα και θα οριοθετήσει την πορεία για την Ελευθερία του ατόµου και όλων των εκµεταλλευόµενων. Ούτε φυσικά να αναµένουµε πότε θα υπάρξουν εκείνες οι αναγκαίες αντικειµενικές, πολύ δε περισσότερο οι υποκειµενικές συνθήκες και προϋποθέσεις για µια επιτυχή ανατροπή του εκµεταλλευτικού συστήµατος.

Αρχικά οφείλουµε να εκτιµήσουµε τις ελευθερίες και τα δικαιώµατα που κατακτήθηκαν µε σκληρούς αγώνες υπέρ των εργαζοµένων και των εκµεταλλευοµένων στην πορεία της ιστορίας, οι οποίες αποσπάστηκαν από τις εκάστοτε κυρίαρχες τάξεις. Η Ελευθερία οργάνωσης, η Ελευθερία µάθησης, η Ελευθερία σκέψης, η Ελευθερία λόγου είναι µόνο µερικές από τις κατακτήσεις και τα δικαιώµατα, τα οποία όµως σήµερα απειλούνται. Άρα απαιτείται αγωνιστική συσπείρωση και για τη διατήρησή τους, αλλά πολύ περισσότερο για τη διεύρυνσή τους. ∆εν αναβάλλεται για το απώτερο µέλλον, κάτι που θα µπορούσε να διεκδικηθεί και να επιτευχθεί στις σηµερινές αντίξοες συνθήκες.

Ο άνθρωπος από τη µια αν δεν λαµβάνει υπόψη τους αντικειµενικούς νόµους και δρα αυθαίρετα, δεν µπορεί να αλλάξει τον κόσµο, ενώ από την άλλη αν θεωρείται ένα άβουλο όν, παραµένει έρµαιο των «τυφλά» δρώντων νόµων της φύσης. Η ουσία όµως των κοινωνικών νόµων είναι ότι στηρίζονται, δηµιουργούνται και πραγµατοποιούνται µονάχα µε την ανθρώπινη δραστηριότητα, χωρίς την οποία δεν µπορεί να υπάρξει ούτε κοινωνική Αναγκαιότητα, ούτε η όποια Ελευθερία.

Dolores

Ντολόρες Ιµπαρούρι (1895 -1989)

Ισπανίδα κοµµουνίστρια, γεννήθηκε στην Γκαγιάρτα (Βασκωνία) στις 9 ∆εκεµβρίου 1895 και πέθανε στη Μαδρίτη στις 12 Νοεµβρίου 1989.

Η Ιµπαρούρι διετέλεσε Γ.Γ. (1942 – 1960) και µετέπειτα, µέχρι το θάνατό της, πρόεδρος του Κοµµουνιστικού Κόµµατος Ισπανίας. Άρχισε την επαναστατική της δράση δηµοσιογραφώντας από το 1917 σε εργατικά έντυπα µε το ψευδώνυµο, που έµεινε στην ιστορία, Πασιονάρια (το λουλούδι του πάθους). Λίγα χρόνια αργότερα έγινε µέλος του ΚΚΙ (ιδρυθέν το 1920) και από το 1930 µέλος της Κ.Ε., ενώ από το 1932 µέλος και του Π.Γ. του Κόµµατος. Ήταν επικεφαλής της δράσης του ΚΚΙ στο γυναικείο κίνηµα και από τους θεµελιωτές το 1945 της Παγκόσµιας ∆ηµοκρατικής Οµοσπονδίας Γυναικών – Π∆ΟΓ.

Συνελήφθηκε και φυλακίστηκε έξι φορές, ενώ στο 7ο Συνέδριο της ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ είχε εκλεγεί δόκιµο µέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ∆ιεθνούς.

Το 1936 εκλέχθηκε µέλος του Ισπανικού Κοινοβουλίου. ∆ιαδραµάτισε ιδιαίτερο ρόλο στον εµφύλιο πόλεµο και την ιταλο-γερµανική εισβολή (1936 -1939). Σ’ αυτήν ανήκει το σύνθηµα «No pasaran!» (∆εν θα περάσουν). Με την ήττα των δηµοκρατικών δυνάµεων η Ιµπαρούρι βρέθηκε πολιτικός πρόσφυγας στην ΕΣΣ∆. Κατά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο αγωνιζόταν για ένα ενιαίο µέτωπο των Ισπανών µε στόχο να εµποδιστεί ο Φράνκο να σύρει την Ισπανία στον πόλεµο. Ο γιος της σκοτώθηκε υπερασπιζόµενος το Στάλινγκραντ από τις γραµµές του Κόκκινου Στρατού.

Μετά το 5ο Συνέδριο του ΚΚΙ (1954) υπό την καθοδήγησή της έτυχε επεξεργασίας η τακτική για την αναγκαιότητα της ενότητας δράσης της εργατικής τάξης µε όλες τις δηµοκρατικές δυνάµεις στην πάλη κατά της δικτατορίας για την εθνική ανεξαρτησία και τον εκδηµοκρατισµό της χώρας. Με το θάνατο του Φράνκο και την έναρξη της εκδηµοκρατικοποίησης επιστρέφει το 1975 στην Ισπανία και στις πρώτες δηµοκρατικές εκλογές του 1977 επανεκλέγεται στο Κοινοβούλιο.

Εξιστενσιαλισµός (Υπαρξισµός) (2)

Ο Υπαρξισµός επιδιώκει δήθεν την απελευθέρωση της συνείδησης, αλλά ταυτόχρονα προωθεί την αποξένωση του ανθρώπου

Σύμφωνα με τον Υπαρξισμό, η ελευθερία συνίσταται στο ότι ο άνθρωπος δεν εμφανίζεται ως αντικείμενο που διαμορφώνεται υπό την επίδραση φυσικής ή κοινωνικής αναγκαιότητας, αλλά «επιλέγει» από μόνος του, αυτο-διαμορφώνεται με κάθε του ενέργεια και πράξη. Με αυτόν τον τρόπο ο ελεύθερος άνθρωπος έχει την ευθύνη για ό,τι πράττει ο ίδιος και δεν μπορεί να δικαιολογεί τον εαυτό του με τις επικρατούσες «περιστάσεις». Έτσι το αίσθημα της ενοχής για ό,τι συμβαίνει στον περίγυρό του είναι ακριβώς αίσθημα του ελεύθερου ανθρώπου (Μπερντιγιάεφ).

Στη θεωρία του Υπαρξισμού για την ελευθερία εκφράσθηκε περισσότερο η διαμαρτυρία ενάντια στον κομφορμισμό και την προσαρμοστικότητα που χαρακτηρίζει τον μικροαστό, ο οποίος αισθάνεται τον εαυτό του ως μια βίδα στον τεράστιο γραφειοκρατικό μηχανισμό, αδύνατος να αλλάξει οτιδήποτε στην πορεία και εξέλιξη των γεγονότων. Από τη θέση αυτή εκπηγάζει η σταθερή επιμονή του Υπαρξισμού στην ανθρώπινη ευθύνη για ό,τι γίνεται στην ιστορία.

Η υπαρξιακή έννοια της ελευθερίας όμως παραμένει υποκειμενική και ερμηνεύεται καθαρά ηθικά και όχι μέσα στο κοινωνικό φόντο. Απορρίπτοντας την ορθολογιστική γνώση, ως μη αντιστοιχούσα εκείνου του αντικειμένου το οποίο μελετά η φιλοσοφία, ο Υπαρξισμός προβάλλει τη μέθοδο της άμεσης επαγωγικής προσέγγισης της πραγματικότητας, στηριζόμενος κύρια στον Χούσερλ (Χάιντεγκερ, Γκαμπριέλ Μαρσέλ Σαρτρ), στον Dilthey (Χάιντεγκερ, Γιάσπερς) και εν μέρει στον διαισθητισμό του Μπερξόν.

Αρκετοί υπαρξιστές θεωρούν ότι η φιλοσοφία με τη δική της μεθοδολογία γνώσης βρίσκεται πιο κοντά στην τέχνη παρά στην επιστήμη. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι ο Υπαρξισμός ασκούσε μεγάλη επιρροή στην τέχνη και τη λογοτεχνία της Δύσης και μέσω τους στην όλη νοοτροπία μιας σημαντικής μερίδας της αστικής διανόησης. Γι’ αυτό και σε διάφορους εκπροσώπους του Υπαρξισμού δεν υπάρχει και μεγάλη διαφοροποίηση όσον αφορά την κοινωνικο-πολιτική τους γνώση και προσεγγίσεις.

Εν κατακλείδι, ο Υπαρξισμός είναι ένα φιλοσοφικό-λογοτεχνικό κίνημα με μια πρόσοψη επαναστατική, αλλά στο βάθος έχει σκοπούς και στόχους αντιδραστικούς. Κι αυτό γιατί ενώ δήθεν επιδιώκει την απελευθέρωση της συνείδησης, ταυτόχρονα προωθούσε την αποξένωση του ανθρώπου από τη γνώση, την επιστήμη, αλλά πολύ περισσότερο από τη συσσωρευμένη κοινωνική πείρα. Για τον Υπαρξισμό ο άνθρωπος δεν δραστηριοποιείται ως κοινωνικό ον, αλλά ως μεμονωμένο άτομο, θέτοντας το «εγώ» υπεράνω του κοινωνικού συνόλου, υπονομεύοντας τη σημασία και την αποστολή των λαϊκών μαζών στην ιστορική πορεία της ανθρωπότητας για την αλλαγή της κοινωνίας ως συνόλου.

Συμπερασματικά, ο Υπαρξισμός τελικά δεν άντεξε ούτε στην πράξη ούτε στο χρόνο.

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.