∆ιαλεκτικός υλισμός: Συνείδηση και ομιλία – Καταγωγή και αλληλοσύνδεση (1)

Η προέλευση της συνείδησης και της οµιλίας συνδέεται µε τη µετάβαση των πιθηκοειδών προγόνων µας από την ιδιοποίηση έτοιµων αντικειµένων, ευρισκόµενων στη φύση ως αντικειµένων εργασίας, στην κατασκευή τεχνητών εργαλείων στις ανθρώπινες µορφές δραστηριότητας, στη βάση της οποίας εξελίχτηκαν στη συνέχεια οι κοινωνικές σχέσεις.

Η µετάβαση στη συνείδηση και στην οµιλία αποτελεί το µεγαλειώδες εκείνο ποιοτικό άλµα στην ανάπτυξη του ανθρώπινου ψυχισµού.

Ο ψυχισµός στα ζώα τα βοηθά να προσανατολίζονται στις αλλαγές του περίγυρού τους, να προσαρµόζονται σ’ αυτές, όµως δεν µπορούν στοχοπροσηλωµένα και συστηµατικά να αναδιαµορφώσουν τον κόσµο που τους περιβάλλει. Η εργασία ως στοχοπροσηλωµένη δραστηριότητα αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την ανθρώπινη ζωή και τη διαµόρφωση της συνείδησης.

∆εν είναι υπερβολή να πούµε ότι η εργασία δηµιούργησε τον ίδιο τον άνθρωπο και τον ανύψωσε πάνω από το ζωικό βασίλειο. Αρχική µορφή εργασίας ήταν η διαδικασία κατασκευής εργαλείων από ξύλο, πέτρα, κόκαλο, µε τη βοήθεια των οποίων µπορούσαν να παραχθούν µέσα επιβίωσης.

Φυσικά, χρήση διάφορων αντικειµένων ως εργαλεία µπορούν να χρησιµοποιήσουν και άλλα ζώα. Οι πίθηκοι π.χ. κάποιες φορές χρησιµοποιούν πέτρα για να σπάσουν καρύδες ή χρησιµοποιούν περιστασιακά ένα ραβδί ως δόλωµα κ.ο.κ., όµως κανένας πίθηκος δεν µπόρεσε να κατασκευάσει έστω και το πιο αρχέγονο, πρωτόγονο εργαλείο.

Πέραν των 2 εκατοµµυρίων χρόνων πριν οι πιθηκοειδείς πρόγονοί µας ζούσαν ακόµα στα δένδρα, αλλά λόγω αλλαγής των επικρατουσών συνθηκών υποχρεώθηκαν να διαφοροποιήσουν τον τρόπο ζωής τους, εγκαταλείποντας τα δένδρα και εγκαταστάθηκαν πλέον στο έδαφος.

Στη νέα κατάσταση που βρέθηκαν ήταν υποχρεωµένοι συστηµατικά να χρησιµοποιούν πέτρες, ραβδιά, κόκαλα µεγάλων ζώων ως µέσα αυτοάµυνας για να αποκρούουν επιθέσεις σαρκοβόρων θηρίων και στη συνέχεια για να επιτίθενται οι ίδιοι σε άλλα µικρότερα ζώα. Η ανάγκη για συστηµατική χρήση εργαλείων τούς υποχρέωνε σταδιακά να επεξεργάζονται τα ευρισκόµενα ελεύθερα στη φύση υλικά για την κατασκευή από τους ιδίους αποτελεσµατικότερων εργαλείων.

Όλη αυτή η διαδικασία οδήγησε στην ουσιαστική διαφοροποίηση της λειτουργίας των άνω άκρων (χεριών), τα οποία, προσαρµοζόµενα συνεχώς σε νέες πράξεις, µετατράπηκαν σε φυσικά εργαλεία της ανθρώπινης εργασιακής δραστηριότητας.

Η εργασία και η οµιλία διαµόρφωσαν τον ανθρώπινο εγκέφαλο

Η εξέλιξη του χεριού ουσιαστικά συνέβαλε και στην τελειοποίηση ολόκληρου του ανθρώπινου σώµατος, συµπεριλαµβανοµένου και του εγκέφαλου. Η συνείδηση µπορούσε να εµφανισθεί µόνο ως λειτουργία ενός πολύπλοκα οργανωµένου εγκεφάλου, ο οποίος και διαµορφωνόταν υπό την επίδραση της εργασίας αλλά και της οµιλίας. Έτσι, αρχικά η εργασία και στη συνέχεια µαζί και µε την οµιλία ήταν τα δύο κυριότερα κίνητρα υπό την επίδραση των οποίων ο εγκέφαλος των πιθηκοειδών σταδιακά µετατρεπόταν σε ανθρώπινο.

Υπό την επίδραση της εργασιακής δραστηριότητας και σε συνδυασµό µε την ανάπτυξη του εγκεφάλου παρατηρείται και τελειοποίηση των αισθητήριων οργάνων του ανθρώπου. Όλο και πιο ακριβής και εκλεπτυσµένη γίνεται η αίσθηση της αφής και της ακοής, ενώ η όραση γίνεται πιο οξυδερκής. Για παράδειγµα, ο αετός βλέπει αρκετά πιο µακριά από τον άνθρωπο, εντούτοις το ανθρώπινο µάτι βλέπει στα αντικείµενα περισσότερες λεπτοµέρειες απ’ ό,τι το αετίσιο.

Η λογική των ενεργειών προσδιορίζεται στον ανθρώπινο εγκέφαλο και τελικά µετατρέπεται σε λογική της σκέψης και µε αυτόν τον τρόπο δηµιουργείται η δυνατότητα καθορισµού συγκεκριµένων στόχων.

Στα αρχικά στάδια η συνειδητοποίηση από τον άνθρωπο των ενεργειών του και του περιβάλλοντος κόσµου είχε περιορισµένο χαρακτήρα -δεν ξεπερνούσε τα όρια των αισθητικών αντιλήψεων, του απλού συνδυασµού τους και των απλοϊκών γενικεύσεων. Σ’ αυτή την αρχική περίοδο η συνείδηση εκφράζει απλώς τη µερική κατανόηση του εγγύτερου αισθητικά αντιλαµβανόµενου περίγυρου και των πιο απλών µορφών σχέσεων µε τους άλλους ανθρώπους.

Στη συνέχεια, µε την εµφάνιση όλο και πιο πολύπλοκων µορφών εργασίας και τη διαµόρφωση κοινωνικών σχέσεων η σκέψη πήρε τη µορφή εννοιών, γνώµης και συµπεράσµατος, που αντανακλούσε πλέον όλο και βαθύτερες, πολυπλοκότερες και ποικιλόµορφες σχέσεις µεταξύ των αντικειµένων και φαινοµένων της υπάρχουσας πραγµατικότητας.

Εντατικοποίηση παραγωγής

Το ζητούµενο µε την εντατικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας είναι ποιος σε τελική ανάλυση καρπούται τα οφέλη που αυτή προσφέρει. Ακριβώς αυτή είναι και η ειδοποιός διαφορά στις σχέσεις ιδιοκτησίας που επικρατούν σε µια δοσµένη κοινωνία στα µέσα παραγωγής.

Στον καπιταλισµό, όπου τα µέσα παραγωγής ανήκουν σε µια χούφτα ιδιώτες, τα οφέλη από την εντατικοποίηση της παραγωγής (π.χ. αύξηση κερδοφορίας, µείωση κόστους παραγωγής, εξοικονόµηση πρώτων υλών) αποµυζώνται από τους κατόχους του κεφαλαίου.

Αντίθετα, οι αρνητικές συνέπειες της φορτώνονται στους εργαζόµενους, γιατί λόγω της µείωσης του αριθµού εργαζοµένων στην παραγωγή αυξάνεται η ανεργία, ενώ το µειωµένο κόστος των παραγόµενων αγαθών υποσκάπτει την ανταγωνιστικότητα των µικροµεσαίων παραγωγών, οι οποίοι συνθλίβονται από τον ανταγωνισµό του πολυεθνικού και µεγάλου κεφαλαίου.

Ταυτόχρονα, παρατηρείται µια περαιτέρω αύξηση της εκµετάλλευσης των µισθωτών που παραµένουν στην παραγωγή, γιατί λόγω της αύξησης των ανέργων και των πτωχευµένων µικροµεσαίων παραγωγών συµπιέζονται προς τα κάτω οι µισθοί και αποδοµούνται όροι εργασίας και κεκτηµένα. Αυτό είναι το παρατηρούµενο στις µέρες µας φαινόµενο αύξησης του χάσµατος µεταξύ πλούσιων και φτωχών.

Ιδιαίτερο ρόλο στην ανακατανοµή του παραγόµενου πλούτου στην κοινωνία διαδραµατίζει το κράτος και τα διάφορα πολιτικά κόµµατα µε τις πολιτικές που ασκούν.

Τα αστικά κόµµατα και πιο συγκεκριµένα το αστικό κράτος µε τις δοµές και τους θεσµούς του προωθούν µια τέτοια οικονοµική πολιτική, που σε τελευταία ανάλυση υποτάσσεται στην ανάγκη να δηµιουργεί συνεχώς ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την υπεξαίρεση όλο και περισσότερων κερδών από την αστική τάξη.

Την ίδια στιγµή, σε συνθήκες καπιταλισµού τα κόµµατα που εκπροσωπούν τους εργαζόµενους και άλλες εργατικές οργανώσεις στοχεύουν στην υπεράσπιση των συµφερόντων των ευρύτερων εργαζόµενων µαζών.

Σε αντίθετη κατεύθυνση κινούνται οι διαδικασίες όταν κυριαρχεί η κοινωνικοποίηση σε βασικά και καθοριστικά µέσα παραγωγής. Στην προκειµένη περίπτωση τα οφέλη από την εντατικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας κατανέµονται, άµεσα ή έµµεσα, στο σύνολο της κοινωνίας µε τη διοχέτευσή τους σε υποδοµές κοινωνικής ευηµερίας για το σύνολο του πληθυσµού (σανατόρια, οίκους ανάπαυσης, βρεφοκοµικούς σταθµούς, αθλητικά κέντρα κ.ο.κ.).

Την ίδια στιγµή, η υποχρεωτική µείωση του αριθµού των εργαζοµένων αντί να οδηγήσει στην αύξηση της ανεργίας, δηµιουργεί τις προϋποθέσεις για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας µε τη µείωση των απαιτούµενων ωρών που κάθε εργαζόµενος θα πρέπει να εργάζεται, χωρίς τις όποιες περικοπές σε µισθούς και ωφελήµατα. Με αυτόν τον τρόπο το σοσιαλιστικό κράτος δηµιουργεί προϋποθέσεις αύξησης του ελεύθερου χρόνου για τον εργαζόµενο, τόσο για ξεκούραση όσο και για δηµιουργική ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.

 

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.