Ιστορικές Διαδρομές: 90 χρόνια από την εξέγερση των Οκτωβριανών (1931) – Μέρος Ζ

Χιλιάδες λαού σε όλες τις πόλεις έλαβαν μέρος στις συγκεντρώσεις.

90 χρόνια από την εξέγερση των Οκτωβριανών (1931)


Κατεβάστε το  Dialogos App
Apple | Android | Huawei



Μέρος Ζ

Οι συγκεντρώσεις και η εξέγερση

Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Η διαμάχη που ξέσπασε μεταξύ των δυνάμεων της Δεξιάς δημιούρ­γησε μια έκρυθμη κατάσταση που οι εμπλεκόμενοι φρόντισαν από οικονο­μικής φύσης να την μετατρέψουν σε πολιτική προβάλλοντας το θέμα της Ένωσης.

Όπως αναφέρθηκε στο προηγού­μενο σημείωμα, ένας από τους λό­γους που οδήγησαν στην παραίτηση Μυλωνά από το Νομοθετικό Συμβού­λιο ήταν και ο ανταγωνισμός του με τον Μητροπολίτη Κερύνειας Μακά­ριο (Β’) για την κατάκτηση του αρχι­επισκοπικού θρόνου1.

Όταν λοιπόν ο Νικόδημος Μυλω­νάς διαπίστωσε ότι έχανε το παιχνί­δι της διαδοχής και αναγκάστηκε να παραιτηθεί, μετά και από τις πληρο­φορίες ότι ετοιμαζόταν συγκέντρωση εναντίον του, διοργάνωσε στις 18 Οκτωβρίου συγκέντρωση στη Λάρνα­κα, όπου μιλώντας αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα τήρησης των νόμων, αλλά τόνισε την ανάγκη για αγώνα για την Ένωση «και εν ανάγκη να χύ­σωμεν το αίμα μας»!2

Στις 20 Οκτωβρίου ο Μυλωνάς διοργάνωσε συγκέντρωση στη Λεμε­σό και με την ομιλία του φρόντισε να ανάψει περισσότερο τα πνεύματα.

Istorikesdiadromes
Χιλιάδες λαού σε όλες τις πόλεις έλαβαν μέρος στις συγκεντρώσεις.

Η συγκέντρωση της Λευκωσίας

Οι βουλευτές ανακοίνωσαν συ­γκέντρωση στη Λευκωσία για τις 21 Οκτωβρίου στην Εμπορική Λέσχη Λευκωσίας. Η γνωστοποίηση της συ­γκέντρωσης έγινε μέσω φυλλαδίων που διένειμαν μαθητές και οι οποίοι καλούσαν τον κόσμο στη συγκέντρω­ση.

Στις 21 Οκτωβρίου μαθητές άρχι­σαν να συγκεντρώνονται στην πλα­τεία Φανερωμένης, κόσμος έκλεινε τα καταστήματά του και άλλοι κτυ­πούσαν τις καμπάνες των εκκλησιών. Λίγο πριν τη συγκέντρωση γνωστο­ποιήθηκε η παραίτηση των βουλευ­τών από το Νομοθετικό Συμβούλιο.

Η συγκέντρωση στη Λευκωσία αποφασίστηκε τόσο γρήγορα που δεν πρόλαβαν να ειδοποιηθούν όλοι οι βουλευτές. Και είναι χαρακτηριστι­κό το ότι ο βουλευτής Χατζηπαύλος, ενώ το όνομά του ήταν γραμμένο στα φυλλάδια ως ομιλητής στη συγκέ­ντρωση, δεν είχε ιδέα και την ημέρα εκείνη ήταν στο κυνήγι3.

Η συγκέντρωση ξεκίνησε στις 5.30 το απόγευμα και σε αυτήν μίλησαν όσοι βουλευτές ήταν παρόντες. Επί­σης μίλησε ο Διονύσιος Κυκκώτης, οικονόμος της εκκλησίας της Φανε­ρωμένης, ο οποίος φρόντισε να εξά­ψει το φανατισμό στο όνομα της Ένω­σης4. Οι αστοί ιστορικοί αναφέρουν ότι ο Κυκκώτης μίλησε ύστερα από… αξίωση του πλήθους, το περιεχόμενο της ομιλίας του όμως και η συμπερι­φορά του μαρτυρούν κάποια προερ­γασία, ότι δηλαδή, σύμφωνα με τον Κ. Γραικό, λήφθηκε προηγουμένως κάποια απόφαση στην Αρχιεπισκοπή για εκμετάλλευση των εξελίξεων5.

«Κάτω οι φορομπήχτες»

Όλοι οι ομιλητές κατά την εκδήλω­ση αναφέρθηκαν βασικά στην Ένω­ση, σε μια προσπάθεια να δώσουν στην εκδήλωση εθνική χροιά. Δεν έγινε ουσιαστική αναφορά στα οικο­νομικά προβλήματα του λαού, παρά το ότι στη συγκέντρωση από μέρους του κόσμου ακούγονταν συνθήματα ενάντια στις φορολογίες. Χαρακτηρι­στικά ένα από τα συνθήματα ήταν το «Κάτω οι φορομπήχτες»6.

Από τις περιγραφές του Τύπου της εποχής αλλά και από μαρτυρίες προ­κύπτει πως οι στόχοι των ομιλητών και του κόσμου που συγκεντρώθηκε δεν συμβάδιζαν. Οι μεν δημαγωγώ­ντας αναφέρονταν στην Ένωση, ενώ ο κόσμος φώναζε για την οικονομική ανέχεια που τον μάστιζε.

Istorikesdiadromes1
Ο βουλευτής θεοφάνης θεοδότου με τους χατζηπαύλου και κυριακίδη ήταν από τους ελάχιστους βουλευτές που πορεύθηκε μέχρι το κυβερνείο μαζί με τους διαδηλωτές.

«Στο Κυβερνείο…»

Κατά τη διάρκεια της συγκέντρω­σης ο κόσμος ζητούσε να δοθεί υπό­μνημα στον κυβερνήτη με τα αιτήμα­τά τους, τα οποία είχαν άμεση σχέση με τα οικονομικά ζητήματα.

Όμως οι ομιλητές προσπαθού­σαν να τους αποτρέψουν καλώντας τους να διαλυθούν, λέγοντάς τους ότι θα επέδιδαν οι ίδιοι υπόμνημα στον κυβερνήτη. Ο Π. Στυλιανού (σελ. 63) επιβεβαιώνει ότι «οι βουλευτές κατέ­βαλαν έντονες προσπάθειες να πεί­σουν το λαό να διαλυθεί, δεδομένου ότι θα υπέβαλλαν οι ίδιοι υπόμνημα στο Storrs την άλλη μέρα».

Παρέχει όμως και την πληροφο­ρία, η οποία επιβεβαιώνει τον Κ. Γραι­κό, ότι «ο υποδιοικητής Λευκωσίας, στην αποφασιστική εκείνη καμπή της κυπριακής εξέγερσης, στην έκθεσή του προς τον αποικιακό γραμματέα παρουσίασε διαφορετική και σαφώς παραπλανητική εικόνα για το ρόλο που διαδραμάτιζαν οι Ελληνοκύπριοι βουλευτές, εμφανίζοντας τους βου­λευτές να εντείνουν και να υποθάλ­πουν το πάθος και τη μαχητικότητα του λαού, αντί να προσπαθούν να τον καταπραΰνουν».

Έτσι, παρά τις προσπάθειες των βουλευτών, ξεκίνησε πορεία προς το Κυβερνείο γύρω στις 6.30 το απόγευ­μα.

Είναι σημαντική η πληροφορία που καταθέτει ο Κ. Γραικός, ότι οι ηγέτες, ενώ μπήκαν επικεφαλής της πορείας, σταμάτησαν στο στάδιο ΓΣΠ και στο τέλος εγκατέλειψαν την πο­ρεία. «Μόνο οι Θεοδότου, Κυκκώτης και Χατζηπαύλου προχώρησαν μέχρι το Κυβερνείο», σημειώνει ο συγγρα­φέας.

Στο σημείο αυτό ο Χατζηπαύλου­σε συνεννόηση με τους άλλους βου­λευτές κάλεσε και πάλι το λαό να διαλυθεί και αντιπροσωπεία -δηλαδή οι ίδιοι- να πάει στον κυβερνήτη να συζητήσει το θέμα. Ο λαός τότε δια­μαρτυρήθηκε με τη φράση «όι να πάτε να πιείτε τσιάι». Μετά από αυτό οι βουλευτές έφυγαν από τη συγκέ­ντρωση προφανώς φοβούμενοι για τις συνέπειες, αλλά σε λίγο γύρισαν πίσω οι Χατζηπαύλου, Θεοδότου, Κυ­ριακίδης και Κυκκώτης. Μαζί με τα γυμνασιόπαιδα έκαμαν κλοιό για να παρεμποδίσουν τον κόσμο να προχω­ρήσει. Μάταια όμως. Ο λαός, που ενώ περνούσε έξω από τις αποθήκες του δασονομείου έσπασε τις πόρτες και εξοπλίστηκε με ξύλα και πέτρες, όρ­μησε στην αυλή του κυβερνείου. Εύ­κολα παραμερίστηκε η λιγοστή φρου­ρά, γιατί το αυθόρμητο της εξέγερσης δεν επέτρεψε στην κατά τ’ άλλα πολύ καλά ενημερωμένη – αποικιακή κυ­βέρνηση να πάρει τα αναγκαία μέτρα, πράγμα που επιβεβαιώνει το αυθόρ­μητο της εκδήλωσης. Επίθεση της Αστυνομίας – φρουράς με ρόπαλα στάθηκε αδύνατο να σταματήσει τον αγανακτισμένο και ακαθοδήγητο λαό. Σπάζουν παράθυρα, αναποδογυρίζο­ντας αυτοκίνητα και πυρπολείται ένα τζιπ. Η φωτιά μεταδίδεται στο ξύλινο κτιριακό συγκρότημα. Σε λίγο μένουν μόνο οι στάχτες.

Istorikesdiadromes2
Το ξύλινο κυβερνείο υπέστη μεγάλες καταστροφές και στο τέλος κάηκε μετά τη συγκέντρωση που έγινε στη λευκωσία.

Οι επόμενες μέρες

Αργά το βράδυ ο κόσμος διαλύεται από την Αστυνομία.

Διαδηλώσεις έγιναν και στις άλλες πόλεις της Κύπρου, όπου σημειώθη­καν μικροσυγκρούσεις με την Αστυ­νομία.

Στη Λευκωσία από τους πυροβολι­σμούς σκοτώθηκε ο Ονούφριος Κλη­ρίδης, ενώ τραυματίστηκαν 15 άτομα, κυρίως εργάτες και μαθητές.

Σύμφωνα με τον Κ. Γραικό, τις επόμενες μέρες έγιναν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας σε όλες τις πόλεις και σε 100 από τα 598 μικρά ή καθαρά ελ­ληνοκυπριακά χωριά, με αποτέλεσμα να πυροβοληθούν και να σκοτωθούν δεκατρία άτομα και να τραυματιστούν εκατοντάδες άλλα.

Τις μέρες εκείνες λειτούργησαν και τα δικαστήρια δικάζοντας 2.952 πρόσωπα, εκ των οποίων καταδικά­στηκαν 2.679, χωρίς να γίνει αποδε­κτή καμία έφεση, ενώ στα δικαστήρια εκκρεμούσαν 304 υποθέσεις7.

Ακολούθησαν κι άλλες συνέπειες, όπως η εξορία πολιτικών ηγετών, για τις οποίες θα αναφερθούμε στο επό­μενο και τελευταίο σημείωμα για τα Οκτωβριανά.

1 Π. Αθανάσιου Βουδούρη, «Το Εκκλησιαστικό ζήτημα της Κύπρου κατά την περίοδο 1933-1947»

2 Π. Στυλιανού, «Τα Οκτωβριανά», σελ. 58.

3 Πλουτή Σέρβα, «Ευθύνες», σελ. 93.

4 Εκτενής αναφορά στους ομιλητές και στο περιεχόμενο των ομιλιών τους κάνει ο Π. Στυλιανού στο βιβλίο του για τα Οκτωβριανά.

5 Βλ. Ιστορική Εγκυκλοπαίδεια της Κύπρου, τ. Α’ περίοδος 1931.46, σελ. 34-35.

6 Εφημ. «Λαϊκή Δύναμη» 30 Οκτωβρίου 1931.

7 Δήλωση Υπουργού Αποικιών σερ Φίλιπ Κάνλιφ στη Βουλή των Κοινοτήτων, εφ. Ελευθερία, 24 Φεβρουαρίου, 1932.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.