Ιστορικές Διαδρομές: Η άγνωστη δίκη για το θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου

Οι τρεις από τους τέσσερις συντρόφους του Αυξεντίου την ώρα της σύλληψής τους. Αργότερα οι τρεις καταδικάστηκαν σε 10 χρόνια φυλάκιση και ο Αυγ. Ευσταθίου σε 5 χρόνια.

Η άγνωστη δίκη για το θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου – Μέρος 3ο

Του Μιχάλη Μιχαήλ

Στις 29 Μαρτίου 1957 το Ειδικό Δικαστή­ριο που συστάθηκε για τη θανατική ανάκριση για το θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου θα εκδώ­σει την απόφασή του.

Πριν από αυτήν, όμως, θα κληθεί ο Αυγου­στής Ευσταθίου, ο τελευταίος άνθρωπος που είδε ζωντανό τον Αυξεντίου, να καταθέσει ενώ­πιον του Δικαστηρίου.

Διαβάστε επίσης:

Η άγνωστη δίκη για το θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου 

Ιατροδικαστής: Ο Αυξεντίου πέθανε από μια σφαίρα στο κεφάλι πριν καεί – Η άγνωστη δίκη για το θάνατο του Γρηγόρη Αυξεντίου

Αυγουστής Ευσταθίου: Ο Αυξεντίου δεν αυτοκτόνησε

Από την εφημερίδα «Ελευθερία» αντιγρά­φουμε τα όσα καταγράφηκαν από την εφημε­ρίδα, που είναι σχεδόν τα ίδια με όσα καταγρά­φουν οι υπόλοιπες εφημερίδες.

«Ενθυμούμαι τι συνέβη την Κυριακήν, 3 Μαρ­τίου 1957 και ώραν 7 π.μ. Ήμουν με μίαν ομάδα στρατιωτών και αστυνομικών. Ο αξιωματικός της ομάδος με διέταξε να επανέλθω εις το κρησφύ­γετο διά να βγάλω έξω ένα άνθρωπον, τον οποίον εγώ ενόμιζα νεκρόν ή πληγωμένον, διότι προη­γουμένως ο Βρετανός αξιωματικός έριξε χειρο­βομβίδα εντός του κρησφυγέτου. Όταν εισήλθα, εύρον τον ήρωα Αυξεντίου τραυματισμένον εις το γόνατον και την κεφαλήν από θραύσμα χειρο­βομβίδος. Εζήτησα να τον περιποιηθώ και εκεί­νος μου είπεν ότι δεν εχρειάζετο βοήθειαν και ότι ήτο εν τάξει.

Η τελευταία φορά που είδα τον Αυξεντίου ήτο όταν έχυσαν εντός του κρησφυγέτου τοσαύτην ποσότητα βενζίνης που ηδύνατο να αποτεφρωθή ολόκληρον το βουνόν. Όταν επρόκειτο να εξέλθω του κρησφυγέτου, ο ήρως Αυξεντίου είχε δια­βραχή μέχρι του στήθους σχεδόν με φλεγόμενην βενζίνη. Την τελευταίαν στιγμήν που τον είδα, αι φλόγες της πυρκαγιάς τον περιέζωσαν. Έκαμα μίαν κίνησιν διά να τον βοηθήσω και μου είπε: “Μη φοβάσαι, μη φοβάσαι”. Την στιγμήν αυτήν ευρίσκετο μέσα εις τας φλόγας. Ο Αυξεντίου δεν ετραυματίσθη από σφαίραν. Όταν εξήλθα του κρησφυγέτου, ο ήρως Αυξεντίου εκαίετο μέσα εις τας φλόγας και αι τελευταίαι λέξεις που τον ήκουσα να προφέρη ήσαν: “Μη φοβάσαι, μη φο­βάσαι”. Μέχρι της υστάτης στιγμής εξήλθα του κρησφυγέτου ουδεμία σφαίρα εξεράγη. Είμαι εντελώς βέβαιος ότι την ώραν που τον είδα μέσα εις τας φλόγας δεν είχε τραυματισθή από σφαί­ραν. Όταν εξήλθα του κρησφυγέτου, είπα εις τους στρατιώτας και τους δημοσιογράφους, οι οποίοι με ηρώτησαν, ότι ο Αυξεντίου απηνθρακώθη. Από της στιγμής καθ’ ην ήρχισεν η πυρκαγιά μέχρι της στιγμής που εξήλθα του κρησφυγέτου, επέρασεν ελάχιστον χρονικόν διάστημα, αλλά δεν δύναμαι να το καθορίσω.

Απαντών εις ερωτήσεις του κ. Μ. Τριανταφυλ­λίδη, δικηγόρου, αντιπροσωπεύοντος την οικογέ­νειαν Αυξεντίου, ο Αυγουστής είπε: Τα τραύματα τα οποία έφερε ο Αυξεντίου ήσαν εκείνα τα οποία είδα όταν εισήλθα εις το κρησφύγετον. Μέχρι της τελευταίας στιγμής που εξήλθα του κρησφυγέτου δεν είδα τον Αυξεντίου να αυτοπυροβολήται διά ν’ αυτοκτονήσει. Ήταν ήρωας και όχι από εκεί­νους οι οποίοι αυτοκτονούν. Ουδεμίαν πρόθεσιν δι’ αυτοκτονίαν εξέφρασεν αφού ήρχισεν η πυρ­καγιά. Εν ουδεμία στιγμή ευρέθη εις απόγωνσιν και μέχρι της τελευταίας στιγμής ήτο θαρραλέος και διετήρει ακμαίον το ηθικόν του».

Η εισήγηση Τριανταφυλλίδη

Μετά την κατάθεση Ευσταθίου, ο Μιχαλάκης Τριανταφυλλίδης εισηγήθηκε στον ανακριτή «ότι βάσει της προσαχθείσης μαρτυρίας αποκλεί­εται η πιθανότης αυτοκτονίας και προσέθεσεν ότι το σώμα του Αυξεντίου ήτο τοσούτον απννθρα­κωμένον, ώστε η ιατρική μαρτυρία, ότι εκάη μετά θάνατον, δεν δύναται ν’ αποκλείση μετά βεβαιό­τητος την πιθανότητα ότι ο Γρηγόριος Αυξεντίου κατεκάη εν μέρει προ και εν μέρει μετά τον θά­νατόν του. Εάν ο ιατρός Ίσραελ, όστις διενήργησε την νεκροψίαν, ορθώς απεφάνθη ότι ο θάνατος του Αυξεντίου προκλήθη υπό σφαίρας, αύτη πρέπει να είναι σφαίρα, εκραγείσα αφ’ εαυτής ένεκα των φλογών»1.

Άγγλοι στρατιώτες έξω από το κρησφύγετο του αυξεντίου όταν όλα είχαν πλέον τελειώσει.

Το επεισόδιο με τον Αυγουστή

Οι εφημερίδες μας πληροφορούν και για ένα επεισόδιο που έγινε αμέσως μετά με τον Αυγου­στή Ευσταθίου. Συγκεκριμένα, μετά το τέλος της κατάθεσής του ο συναγωνιστής του Αυξεντίου ζήτησε να προσθέσει κάτι.

Καταγράφουμε την αναφορά από την εφημε­ρίδα «Έθνος»:

«ΔΙΚΑΣΤΗΣ (Έλισον): Ο μάρτυς ημπορεί να απέλθη.

ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ: Επιθυμώ να πω κάτι κ. Δικαστά…

ΔΙΚΑΣΤΗΣ: Πηγαίνετε.

ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ: Οι Άγγλοι στρατ….

Εις το σημείον τούτο Βρεττανός λοχίας ήρπα­σε τον Ευσταθίου και αφού τον εφίμωσε διά της παλάμης του τον ωδήγησε διαμαρτυρόμενον έξω της αιθούσης του δικαστηρίου»2.

Ο ίδιος ο Αυγουστής Ευσταθίου στο βιβλίο του περιγράφει διαφορετικά το επεισόδιο: «Στο τέλος κατέληξαν να υποστηρίξουν ότι ο Αυξε­ντίου αυτοκτόνησε. Όταν ο ανακριτής στράφηκε προς το μέρος μου και μου επανέλαβε τα στοιχεία που προέκυψαν από την επιστημονική τους εξέ­ταση, η οποία τους επιβεβαίωσε ότι μπόρεσε να εξακριβώσει τραύμα στο κρανίο, αγανάκτησα σε τέτοιο βαθμό που σήκωσα το δεξί μου χέρι, έσφι­ξα την γροθιά μου, και μόλις άνοιξα το στόμα μου να μιλήσω με άρπαξαν δύο γίγαντες στρατιωτι­κοί λοχίες και αφού μου έκλεισαν το στόμα με μετέφεραν σηκωτό εκτός της αίθουσας του Δικα­στηρίου»3.

Η αναγγελία των εφημερίδων για τις καταδικαστικές ποινές σε βάρος των τεσσάρων συναγωνιστών του αυξεντίου.

Δικαστήριο: Δεν αυτοκτόνησε ο Αυξεντίου

Στο τέλος της ανακριτικής διαδικασίας ο δι­καστής Έλισον διάβασε την απόφασή του. Την παραθέτουμε από την εφημερίδα «Ελευθερία», διότι θεωρούμε ότι είναι η πιο πλήρης. Αναφέρει ότι ο θάνατος του Αυξεντίου: «ωφείλετο εις δια­μπερές τραύμα εις την κεφαλήν από σφαίραν. Ο θάνατος επήλθε πριν ο Αυξεντίου υποστή εγκαύ­ματα. Ο Αυξεντίου απηνθρακώθη αμέσως μετά τον θανατόν του, όστις υπήρξεν ακαριαίος. Ο Αυξεντίου συμφώνως προς το πόρισμα του Ανα­κριτού δεν ηυτοκτόνησεν, αλλά όταν ετέθη πυρ εις το σπήλαιον, εις το οποίον ούτος ευρίσκετο, μία των εκεί ευρισκομένων σφαιρών εξεπυρσο­κρότησεν από την θερμότητα και επροκάλεσε το θανατηφόρο τραύμα»4.

Αναληθείς αναφορές

Χρόνια αργότερα, μια νύξη στη δικαστική διαδικασία έκαναν στα βιβλία τους ο Σπύρος Παπαγεωργίου και ο Αυγουστής Ευσταθίου, οι οποίοι χωρίς να παραθέσουν τις λεπτομέρειες της δίκης, επιχείρησαν να δημιουργήσουν δια­φορετικές εντυπώσεις.

Ο Αυγ. Ευσταθίου γράφει «Στο τέλος κατέλη­ξαν να υποστηρίξουν ότι ο Αυξεντίου αυτοκτό­νησε»5.

Ο Σπ. Παπαγεωργίου παραθέτοντας ένα μι­κρό απόσπασμα από το πόρισμα Ίσραελ αναφέ­ρει: «Οι Άγγλοι κατέβαλαν, με πολλούς τρόπους, προσπάθειες να αποδώσουν τον θάνατο του Αυξεντίου σε αυτοκτονία, ελπίζοντας μάταια ότι έτσι θα μείωναν τη δόξα του και θα νόθευαν τον απαράμιλλο θρύλο του»6.

Όμως, όπως διαπιστώσαμε, απ’ όσα παρατέ­θηκαν κάτι τέτοιο δεν έγινε. Αντίθετα, ο δικαστής έκανε αποδεκτό το αίτημα του Μ. Τριανταφυλ­λίδη και είπε ότι ο Αυξεντίου δεν αυτοκτόνησε. Συνεπώς οι ισχυρισμοί των δύο δεν ευσταθούν.

Οι τρεις από τους τέσσερις συντρόφους του αυξεντίου την ώρα της σύλληψής τους. Αργότερα οι τρεις καταδικάστηκαν σε 10 χρόνια φυλάκιση και ο αυγ. Ευσταθίου σε 5 χρόνια.

Οι ποινές

Στις 2 Μαΐου 1957 το δικαστήριο εξέδωσε την ετυμηγορία του. Όπως αναφέραμε στο πρώ­το μέρος, οι κατηγορίες επέσυραν ποινή θανά­του.

Ωστόσο το δικαστήριο καταδίκασε τους Αντώνη Παπαδόπουλο, Ανδρέα Στυλιανού και Φειδία Στυλιανίδη σε 10 χρόνια φυλάκιση. Ο δε Αυγουστής Ευσταθίου καταδικάστηκε σε 5 χρό­νια φυλακή.

Ο δικηγόρος του Στέμματος, Γκρίφφιθ Τζό­ουνς, εκθέτοντας το ιστορικό της υπόθεσης, είπε ότι «όλοι οι κατηγορούμενοι μέχρι της διαπράξε­ως του αδικήματος ήσαν καλού χαρακτήρος»7.

Οι συνήγοροι των κατηγορουμένων υπέ­βαλαν ότι λόγω της κατάστασης που επικρατεί στην Κύπρο, το δικαστήριο πρέπει να δείξει όσο μεγαλύτερη επιείκεια γίνεται λόγω του ότι οι κα­τηγορούμενοι παραδόθηκαν χωρίς αντίσταση8.

Εκδίδοντας την απόφαση, ο δικαστής Μπέρ­ναρ Σω είπε μεταξύ άλλων ότι ο καθένας από τους 4 είναι ένοχος και «η ελάχιστη ποινή που δύναμαι να επιβάλω είναι φυλάκισις δέκα ετών. Εν σχέση με τον Αυγουστήν Ευσταθίου, συμφω­νώ ότι η θέσις αυτού είναι κάπως διαφορετική των άλλων και τον καταδικάζω εις φυλάκισιν πέντε ετών»9.

Σημειώνεται πως στον Αυγουστή Ευσταθίου επιβλήθηκε μικρότερη ποινή, λόγω του ότι οι Άγγλοι τον εξέθεσαν σε κίνδυνο όταν τον ανά­γκασαν να μπει ξανά στο κρησφύγετο για να βγάλει έξω τον Αυξεντίου.

Σύμφωνα με τον ίδιο τον Ευσταθίου, ο δικη­γόρος του, Λ. Κληρίδης, «ανακάλυψε απόφαση Αγγλικού Δικαστηρίου για αγωνιστή του I.R.A., στον οποίον επεβλήθηκε η ελάχιστη ποινή, επει­δή όταν συνελήφθη τον ανάγκασαν να μπει σε χώρο με εκρηκτικά, εκθέτοντας την ζωή του σε κίνδυνο»10.

1 «Ο θάνατος του Γρηγορ. Αυξεντίου προήλθεν από εκπυρσοκροτήσασαν σφαίραν, απεφάνθη ο ανακριτής», εφ. «Ελευθερία», 29 Μαρτίου 1957.

2 «Ομιλεί ο Αυγουστίνος Ευσταθίου: “Μέχρι της τελευταίας του πνοής ο Αυξεντίου διετήρει το θάρρος του”», εφ. «Έθνος» 29 Μαρτίου 1957

3 Α. Ευσταθίου: «Αυγουστής Ευσταθίου, ο Ματρόζος της ΕΟΚΑ και της Κύπρου», εκδ. Επιφανίου 2012, σελ. 188.

4 Εφ. «Ελευθερία» όπως προηγουμένως.

5 Βλ. Α. Ευσταθίου, όπως προηγουμένως.

6 Σπ. Παπαγεωργίου «Ζήδρος», εκδ. Επιφανίου 1986, σελ. 227.

7 «Τρεις σύντροφοι του Γρ. Αυξεντίου κατεδικάσθησαν χθες εις φυλάκισιν δέκα ετών και έτερος πέντε ετών», εφ. «Ελευθερία», 3 Μαΐου 1957.

8 Εφ. «Ελευθερία» όπως προηγουμένως.

9 Στο ίδιο.

10 Βλ. Α. Ευσταθίου, σελ. 187.

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.