Ιστορικές διαδρομές: «Η δίκη του προλετάριου ποιητού Τεύκρου Ανθία» (μέρος 4ο)

Δημοσιεύουμε σήμερα το 4ο μέρος της δίκης του Τεύκρου Ανθία που έγινε το 1933, όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Πάφος» 31 Μαρτίου και 7 Απριλίου 1933.

Στα προηγούμενα τρία σημειώματα παρουσιάσαμε το κατηγορητήριο και τις καταθέσεις των μαρτύρων, τις οποίες συνεχίζουμε και σήμερα.

Συνεχίζουμε, λοιπόν, με την κατάθεση του Μουσταφά Χουλουσή, ο οποίος, ως πρώην μέλος του κόμματος, κατηγόρησε τον Ανθία για ανατρεπτική δραστηριότητα εναντίον των Βρετανών.

Μουσταφάς Χουλουσή, παντοπώλης εκ Λευκωσίας

Υπήρξα κομμουνιστής κατά το 1931. Δια πρώτην φοράν με προσήγγισεν ο απελαθείς Βατηλιώτης και με παρώτρυνε να γίνω κομμουνιστής. Με παρεκάλεσε να μεταφράσω εκ της Ελληνικής εις την Τουρκικήν ένα μανιφέστο, διά του οποίου εγίνετο έκκλησις προς τους εργάτας όπως εγγραφούν ως μέλη της εργατικής λέσχης.

Μετέφρασα το μανιφέστο επί πληρωμή. Ύστερα από 5 ημέρας προσήλθε και με παρακάλεσε να του μεταφράσω ένα άρθρον ιδικόν του από της Ελληνικής εις την Τουρκικήν, πράγμα το οποίον και έπραξα επί πληρωμή. Κατόπιν εγενόμεθα φίλοι και ήρχετο 4 φοράς την εβδομάδα κοντά μου και του έκαμνα μαθήματα Τουρκικής. Προ και μετά το τέλος του μαθήματος μού ωμίλει περί Κομμουνισμού και επί ένα μήνα περίπου με εκατηχούσε να γίνω μέλος το κόμματος. Κατά τας αρχάς Ιουλίου 1931 υπέβαλα αίτησιν και κατά τας αρχάς Αυγούστου εγενόμην δεκτός ως μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Όταν εγενόμην κομμουνιστής, μου έδωκεν ένα βιβλιάριον του Κ.Κ. Το παρουσιάζω.

Εις κάθε κατατασσόμενον κομμουνιστήν εδίδετο και εν βιβλίον. Κατά την κατάταξίν μου εξελέγη γραμματεύς δια το Τουρκικόν Τμήμα. Εγενόμην μέλος της Κεντρικής Επιτροπείας του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Δεν ελάμβανα μέρος εις όλας τας συνεδριάσεις. Ήμην μέλος της επιτροπείας, αλλά δεν παρήλθε πολύς καιρός και το κόμμα διελύθη. Το βιβλιάριον τούτον είναι όμοιον με εκείνο που μου έδωκαν. Ο κ. Ταλαρίδης ενίσταται εις την προσαγωγήν του. Το Δικαστήριον απορρίπτει την ένστασιν.

Αι συνεδριάσεις ελάμβανον χώραν εις το εργατικόν Κέντρον και στου Βατηλιώτη. Όλα τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος ήσαν μέλη του Εργατικού Κέντρου, αλλ’ υπήρχον και εργάται μη Κομμουνισταί. Η Κεντρική Επιτροπεία είχε την εποπτείαν της κομμουνιστικής κινήσεως της όλης νήσου.

Ειδική Επιτροπεία ησχολείτο με το κόμμα της Λευκωσίας. Ήμην μέλος και γραμματεύς δια το τμήμα «Asmalti» και παρείχον πληροφορίας εις την προσταμένην μου αρχήν. Τοιουτοτρόπως εγνώριζα όλους τους σκοπούς του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Συχνάκις συνεζήτουν με τους αρχηγούς το Κόμματος. Διά πρώτην φοράν εγνωρίσθην μετά του κατηρογουμένου μετά την κατάταξίν μου εις το Κομμουνιστικόν Κόμμα.

Ο κατηγορούμενος ήτο ρήτωρ και συγγραφεύς. Ήτο πολύ δραστήριον μέλος του Συνδέσμου. Κατά το Καταστατικόν οι σκοποί του Κόμματος ήσαν α) ο αγώνας διά την πολιτικήν ανεξαρτησίαν της Κύπρου από τον ιμπεριαλιστικόν ζυγόν του Ηνωμένου Βασιλείου, β) ο αγώνας διά την εγκαθίδρυσιν της εργατοαγροτικής σοβιετικής δημοκρατίας της Κύπρου.

Υπήρχε σκοπός όπως ενωθούν όλοι οι εργάται εις κοινόν αγώνα μαζί με τους κομμουνιστάς άλλων χωρών και ειδικώς με τους κομμουνιστάς της Μεγάλης Βρετανίας. Οι σκοποί αυτοί θα επετυγχάνοντο διά την κοινής ενεργείας του Κομ. Κόμματος Κύπρου μετά των Κομμουνιστικών Κομμάτων Αγγλίας, Γαλλίας, Γερμανίας και άλλων χωρών.

Εις τους διδασκάλους θα εδίνοντο μαθήματα κομμουνισμού και διά των διδασκάλων όλοι οι χωρικοί και οι πολίται θα προσηλυτίζοντο.

Πρώτον, θα εγίνετο ένωσις των χωρικών και κατόπιν θα εδιδάσκοντο τον κομμουνισμόν. Όταν όλοι εμάνθαναν τον σκοπόν, τότε θα προετρέποντο να μην πληρώνουν φόρους εις την κυβέρνησιν. Όταν ο όλος οργανισμός θα επροχωρούσε, θα εγίνετο κοινή συνεννόησις με τα άλλα Κομμουνιστικά Κόμματα και εις ωρισμένην ημέραν θα εγίνετο γενική απεργία. Διαρκούσης της απεργίας δεν θα παρείχετο τροφή εις τους στρατιώτας και τους αστυνομικούς, οι οποίοι θα ηναγκάζοντον να υποχωρήσουν.

Σκοπός του κόμματος ήτο η παράλυσις της κυβερνητικής μηχανής. Η Κυβέρνησις δεν θα μπορούσε να κάμη τίποτε, διότι το ίδιον θα συνέβαινε και εις άλλας αποικίας και έτσι δεν θα είχε τον απαιτούμενον καιρόν να πολεμήση εναντίον του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου.

Το παν θα εξαρτάτο από την ενεργητικότητα των μελών. Θα υπήρχε κοινόν σύνθημα και κοινή εξέγερισις. Τα μέσα που θα εχρησιμοποιούντο διά την επιτυχίαν των σκοπών αυτών θα ήσαν είτε οι λόγοι είτε τα όπλα.

Η αντίληψίς μου είναι ότι θα εχρησιμοποιούντο βίαια και ουχί ειρηνικά. Ενθυμούμαι συνεδρίαν η οποία έλαβε χώραν κατά την 23.10.31 εις το εργατικόν κέντρον. Είδα τον κατηγορούμενον κατά την εσπέραν εκείνη. Η συνεδρίασις έλαβε χώραν εν καιρώ νυκτός και την επαύριον ο Βατηλιώτης συνελήφθη. Μετά την σύλληψίν του εγένετο συνεδρίασις της επιτροπείας παρόντων τινών εκ των μελών. Ο κατηγορούμενος ήτο παρών.

Screenshot 2022 02 05 133152

Είπε τα εξής περίπου: «Ο Βατηλιώτης συνελήφθη, δεν πρέπει να μείνωμεν ήσυχοι. Πρέπει να επιτεθώμεν κατά της κυβερνήσεως».

Υπήρχον και μερικαί επιγραφαί: «Απελευθερώσατε τον Αρχηγόν μας». Ο κατηγορούμενος είπεν: «Όσοι συμφωνείτε ακολουθήσατέ με». «Εγώ είπον ότι «είναι ανοησία, διότι αν βγούμεν έξω θα μας πυροβολήσουν και θα μας σκοτώσουν οι στρατιώται σαν όρνιθες».

Ο κατηγορούμενος είπε: «Εάν οι Τούρκοι δεν λάβουν μέρος, ημείς θα εκτεθούμε» και εξήλθεν με θυμόν. Εγώ έφυγα. Οι άλλοι κομμουνισταί συμφώνησαν με τας απόψεις του κατηγορούμενου. Εγώ έμεινα μόνος. Ουδείς άλλος Τούρκος ήτο παρών.

Όταν έφυγα ύστερα από εν τέταρτον της ώρας, οι Άγγλοι στρατιώται περιεκύκλωσαν την Λέσχην και τα μέλη έφυγαν. Η λέσχη έκλεισε. Οι στρατιώται εγκατεστάθησαν εκεί επί 10 ημέρας και έκτοτε η λέσχη παραμένει κλειστή.

Κατά τη νύκτα της συνεδρίας της 23.10.33 δεν είδα εις την λέσχην σημαίας. Κατά την άλλην ημέραν το πρωί είδα πολλάς ερυθράς σημαίας εις την λέσχην με τα σύμβολα του Κομμουνισμού, το δρεπάνι και το σφυρί.

Από του Αυγούστου μέχρι του Οκτωβρίου, ότε ήμουν μέλος του Κόμματος, αρχηγοί του Κομμουνισμού ήσαν οι Βατηλιώτης, Σκελέας και Τεύκρος Ανθίας. Οι δύο πρώτοι απελάθησαν. Όταν ήμουν εις το κόμμα τούτο, ήρχετο εις επικοινωνίαν με τα κομμουνιστικά κόμματα άλλων χωρών. Από του Αυγούστου μέχρι του Οκτωβρίου του 1931 ελάμβανον χώραν κάθε Κυριακήν συνεδριάσεις του Κόμματος καθ’ ας ομιλητής ήτο ο κατηγορούμενος.

Εγώ μετέφραζα τας ομιλίας τουρκιστί, διά να λαμβάνουν γνώσιν τα τουρκικά μέλη. Αι ομιλίαι ήσαν επαναστατικαί εναντίον των κεφαλαιούχων και των ιμπεριαλιστών.

Εκτός του Κομ. Κόμματος ήμουν και μέλος της Εργατικής Βοήθειας Κύπρου (Ε.Β.Κ.). Ήμουν μέλος από του Αυγούστου του 1931. Παρουσιάζω το καταστατικόν της. Δεν ήμουν μέλος της Επιτροπείας, αλλ’ απλούν μέλος. Εκρατείτο διπλότυπον πληρωμών.

Οι σύντροφοι που ήρχοντο και ηγόραζον από το κατάστημά μου επλήρωναν λαμβάνοντες απόδειξιν παραλαβής. Το ποσό 5% εκ των εισπράξεων διετίθετο υπέρ του ταμείου της εργατικής βοήθειας. Το Κ.Κ.Κ. και το Ε.Β.Κ. ήσαν χωρισταί με ίδιους κανονισμούς.

Εκ πρώτης όψεως η Ε.Β.Κ. εφαίνετο ανεξάρτητος, αλλ’ ουσιαστικώς υπέκειτο εις Κ.Κ.Κ. Εκτός των κομμουνιστών, υπήρχον και άλλα μέλη ανήκοντα εις το Ε.Β.Κ. Γενικώς τα μέλη του Κ.Κ.Κ. ήσαν και μέλη του Ε.Β.Κ. Διά τους παραβάτας του νόμου θα διετίθεντο υπό του ταμείου της εργατικής βοήθειας χρήματα προς υπεράσπισίν των.

Κατά την εκλογήν των δικηγόρων προς υπεράσπισιν των κατηγορουμένων δεν υπήρχον ειδικοί δικηγόροι. Θα διωρίζετο εκάστοτε δικηγόρος επί αμοιβή ωρισμένη. Ως δικηγόροι εκάστοτε δεν διωρίζοντο οι καλύτεροι αλλ’ οι ευθυνότεροι.

Οι δικηγόροι του κατηγορουμένου διαμαρτύρονται ότι γίνονται υπαινιγμοί δι’ αυτούς. Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου παρατηρεί ότι τοιούτον τι δεν συμβαίνει. Γνωρίζω κάποιον Γεώργιον Κωστή Ζίγκα, ο οποίος κατεδιώχθη ποινικώς, αλλά λόγω της παρόδου του χρόνου ελησμόνησα διατί κατεδικάσθη. Τας ομιλίας του κατηγορούμενου εγώ τας μετέφραζα.

Έκαμα και εγώ ομιλίαν υπέρ της εργατικής βοηθείας. Εξεδώσαμεν ειδοποιήσεις και εκαλέσαμεν το κοινόν. Ο κατηγορούμενος μού έκαμε σχέδιον ομιλίας. Εγράφη εις το κατάστημά μου η ομιλία και παρουσιάζω τα χειρόγραφα του κατηγορουμένου. Εις το χειρόγραφον υπάρχει και η φράσις «η εργ. βοήθεια ιδρύθη υπό του μεγάλου αρχηγού μας του Λένιν».

Εις την ομιλίαν γίνεται λόγος και περί συνελεύσεως του Βερολίνου. Εις την συνέλευσιν εκείνην εκλήθημεν να αντιπροσωπευθώμεν αλλά δεν ηδυνήθημεν και εστείλαμεν τηλεγράφημα ευχόμενοι επιτυχίαν.

Screenshot 2022 02 05 133133

Ο κατηγορούμενος και οι δύο απελαθέντες κομμουνισταί ητοίμασαν το τηλεγράφημα. Το Κ.Κ.Κ. αντιπροσωπεύει ολόκληρον το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κύπρου. Υπάρχουν εις διαφόρους πόλεις της Κύπρου και εις την Πάφον κλάδοι.

Όλοι διατελούν υπό την εποπτείαν της κεντρικής επιτροπείας και όλοι εργάζονται διά τον ίδιον σκοπόν.

Το βιβλίον του καταστατικού ίσχυεν από του 1931 – 33. Από ενός έτους έπαυσα να είμαι ενεργό μέλος του κόμματος. Δεν παρέμεινεν αρχή εις την οποίαν να υποβάλω παραίτησιν. Εξηκολούθησα να είμαι φίλος του κομμουνισμού. Η συνέχεια στο επόμενο σημείωμα.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.