Ιστορικές διαδρομές: Η συνάντηση ηγετών του ΑΚΕΛ με το Ν. Ζαχαριάδη μετά τη Διασκεπτική (Μέρος 3ο)

Οι διαφωνίες που προκλήθηκαν μέσα στο ΑΚΕΛ από τη στάση του στη Διασκεπτική και ο προβληματισμός αν οι ενέργειες που έγιναν εκείνο το διάστημα ήταν ορθές ή όχι, οδήγησαν στην απόφαση να πάρουν την άποψη του Κομουνιστικού Κόμματος Ελλάδας.

Του Μιχάλη Μιχαήλ 

Έτσι η Κ.Ε. του κόμματος αποφάσισε να στείλει μια διμελή αντιπροσωπεία στα ελληνικά βουνά, όπου βρισκόταν η ηγεσία του ΚΚΕ για να συναντηθεί και να πάρει την άποψη του τότε Γ.Γ. του κόμματος Νίκου Ζαχαριάδη.

Ο Πλουτής Σέρβας γράφει ότι η άποψη του Κομουνιστικού Κόμματος της Αγγλίας ήταν απαρχής δεδηλωμένη και αμετάθετη, ότι δηλαδή ο αγώνας έπρεπε σταθερά και επίμονα να συνεχίζεται για αυτοδιάθεση –ένωση και να μην εγκαταλειφθεί η Διασκεπτική [1].

Screenshot 2022 04 30 011931

Από την άλλη, από την Ελλάδα έφταναν πληροφορίες ότι το ΚΚΕ δεν συμφωνούσε με το ΑΚΕΛ, το οποίο συζητούσε με τους Βρετανούς συνταγματικές παραχωρήσεις στην Κύπρο, σε μια περίοδο που η Αριστερά στην Ελλάδα, ως βασική συνιστώσα στον εμφύλιο πόλεμο, προέβλεπε ότι βρισκόταν πολύ κοντά στην κατάληψη της εξουσίας στη χώρα, γεγονός που θα διευκόλυνε την συνεργασία της Αριστεράς Κύπρου και Ελλάδας για την πραγματοποίηση της ένωσης.

Από την άλλη η Δεξιά κατηγορούσε τότε την Αριστερά ότι με τα συνθήματα για αυτοκυβέρνηση ή αυτοδιάθεση εγκατέλειπε την ένωση, θέση που υιοθετεί και ο συγγραφέας Γιώργος Καμηλάρης ο οποίος αναφέρει ότι «Η εγκατάλειψη της ενωτικής γραμμής από την κυπριακή Αριστερά ήταν, κατά την εκτίμηση της ελλαδικής Αριστεράς, εκτροπή από τον απελευθερωτικό αγώνα» [2].

Στο σημείο αυτό πρέπει να παρατηρήσουμε ότι λανθασμένα ερμηνεύεται από αρκετούς ιστορικούς της δεξιάς και μελετητές ότι το ΑΚΕΛ είχε εγκαταλείψει την ένωση και υιοθέτησε το σύνθημα της αυτοκυβέρνησης.

Βέβαια το σύνθημα δεν αποτελείτο από μία μόνο λέξη. Ολόκληρο το σύνθημα (που αποτελούσε και πολιτική γραμμή και θέση) ήταν «Αυτοκυβέρνηση-Ένωση». Συνεπώς ο τελικός στόχος δεν ήταν άλλος από την ένωση. Η Αριστερά θεωρούσε εκείνη την εποχή ότι η ένωση ήταν πιο  εφικτή μέσω διαφορετικής οδού αντί του συνθήματος της Δεξιάς «Ένωση και μόνο Ένωση» το οποίο η Αριστερά το έκρινε ως μη εφαρμόσιμο.

3. Η Δεξιά Της Κύπρου Εκμεταλλευόταν Το Σύνθημα Της Ένωσης Χωρίς Να Πιστεύει Σε Αυτή Τη Λύση Σύμφωνα Με Έγγραφο Του Έλληνα Πρόξενου.
Η δεξιά της κύπρου εκμεταλλευόταν το σύνθημα της ένωσης χωρίς να πιστεύει σε αυτή τη λύση, σύμφωνα με έγγραφο του έλληνα πρόξενου.

Συνεπώς λανθασμένα αναφέρεται ότι το σύνθημα της Αριστεράς απέρριπτε την ένωση. Υπενθυμίζουμε την ανακοίνωση της ΠΕΟ [3] που δημοσιεύσαμε στο προηγούμενο σημείωμα που απαντούσε ακριβώς σε αυτή τη θέση χαρακτηρίζοντάς την ως κακόβουλη διαστρέβλωση των γεγονότων την κατηγορία ότι με την αυτοδιάθεση εγκαταλειπόταν η ένωση.

Η ίδρυση της ΣΕΚ και η κάθοδος των Χιτών

Μέσα στο πλαίσιο της καταγραφής των ιστορικών γεγονότων δεν πρέπει να μας διαφεύγει η ολική εικόνα που επικρατούσε στην Κύπρο εκείνη την περίοδο. Την οποία θα παραθέσουμε εδώ σε αδρές γραμμές, πριν αναφερθούμε στο επόμενο σημείωμα για την συνάντηση με το ΚΚΕ.

Οι διωγμοί που ξεκίνησε η Δεξιά μαζί με την αποικιοκρατία εναντίον της Αριστεράς από τη δεκαετία του 1930 αναζωπυρώθηκαν και συνεχίστηκαν στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1940 με αμείωτη σφοδρότητα. Κι όλα αυτά με την ανοχή της Βρετανικής εξουσίας.

Ήταν τότε που εμφανίστηκαν στην Κύπρο ομάδες της φασιστικής οργάνωσης «Χ» που είχε ιδρύσει ο Γρίβας στην Αθήνα και βαρύνονταν με την συνεργασίας με τους ναζί και στη συνέχεια με τους Βρετανούς κατακτητές της Ελλάδας μετά την απελευθέρωση.

Παράλληλα εμφανίστηκε και μια απεργοσπαστική ομάδα που έδρασε ενάντια στις απεργίες και η οποία στη συνέχεια μετατράπηκε σε συντεχνία, παίρνοντας το όνομα Συνομοσπονδία Εργατών Κύπρου (ΣΕΚ).

Οι Χίτες της Κύπρου εμφανίστηκαν και έδρασαν κυρίως κατά τη διάρκεια των μεγάλων απεργιακών αγώνων των οικοδόμων του 1948.

Η «Χ» είχε ως έδρα το σωματείο Ολυμπιακός στη Λευκωσία που βρισκόταν στη συνοικία του Τακτακαλά. Προσπάθησε να πάρει παραστρατιωτικό χαρακτήρα, με τα μέλη της να φέρουν διακριτικά και μαύρα μπερέ και ουσιαστικά αποτελούσαν την ομάδα κρούσης της εργοδοτικής πλευράς.

Σύμφωνα με μυστική έκθεση του Κυβερνήτη (Σεπτέμβριος 1948), «Από πλευράς της η Δεξιά προσπάθησε να αναζωογονήσει την οργάνωση Χι και οργάνωσε επί πληρωμή ομάδες, οι οποίες είχαν αποστολή να προστατεύουν εργάτες στους τόπους εργασίας τους και να παρεμποδίζουν τις επιδιώξεις των αριστερών ομάδων» [4].

Ο στόχος των Χιτών ήταν η επίθεση εναντίον των εργατών που περιφρουρούσαν τις απεργίες τους και συνόδευαν τους απεργοσπάστες όπου είχε κηρυχθεί απεργία.

Απόρρητη έκθεση προς το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών της 25ης Οκτωβρίου 1948 αναφέρει ότι: «Καυχώνται να τους λένε Χίτες της Κύπρου κι όπου παρουσιάσθησαν κατετρόπωσαν τους κομμουνιστάς ακόμα και δια ροπάλου. Έχουν την ανοχή των Ελληνικών στοιχειών της Αστυνομίας. Οι νέοι αποτελούν και το Αθλητικόν σωματείον “Ολυμπιακός” στη Λευκωσία του οποίου οι σκοποί είναι να εξελίσσεται σε καθαρόν αντικομμουνιστικόν αγώνα» [5].

Στο πλευρό των εργοδοτών

Τα μέλη της Χ λειτουργούσαν ως επικουρική Αστυνομία με συλλήψεις όσων θεωρούνταν ύποπτοι για κομουνιστική η απεργιακή δράση και παραδίδονταν στις αρχές για να οδηγηθούν στο δικαστήριο, όπως προκύπτει από δημοσιεύματα της εποχής.

Από την πλευρά της η Δεξιά καμάρωνε για τη δράση τους με την εφημερίδα «Έθνος» να γράφει σε σχόλιο της ότι «Στον ύπνο τους και το ξύπνιο τους οι κομμουνισταί βλέπουν “Χίτες”, τιμωρούς των εγκλημάτων των. Μήπως τους κατέλαβε φόβος και τρόμος απ’ αυτούς;»[6].

Εκφράζοντας πλήρως τη γραμμή των εργοδοτών, το Έθνος χαρακτηρίζει ως κόκκινους τρομοκράτες τους απεργούς που αγωνίζονται για τα δικαιώματα τους και τους Χίτες ως «καλά παλληκάρια που φρουρούν την πόλιν και ματαιώνουν τα σατανικά σχέδια των κομμουνιστών. Οι “χίτες” είναι οι φρουροί – τιμωροί των και πανικός τους καταλαμβάνει επί τη θέα των. Αυτό το μέτρον εχρειάζοντο οι κομμουνισταί και ότι ήθελαν, το ήβραν», καταλήγει το μισαλλόδοξο αυτό σχόλιο.

2. Δύο Άρθρα Της Εφημερίδας Έθνος Της 24Ης Οκτωβρίου 1948 Έμπλεα Μίσους Εναντίον Της Αριστεράς.
Δύο άρθρα της εφημερίδας «έθνος» της 24ης οκτωβρίου 1948, έμπλεα μίσους εναντίον της αριστεράς.

Ο Ρολάνδος Κατσιαούνης σημειώνει ότι από την Αθήνα ο Γρίβας παρακολουθούσε την κατάσταση στην Κύπρο και η «Εφημερίς των Χιτών» έγραφε ότι «Πλέον των 140 νεοσυντεχνιακών (σ.σ. εννοεί της μετέπειτα ΣΕΚ) κτιστών και εργατών κτιστών ειργάσθηκαν εις 12 οικοδομάς εις τας οποίας είχε κηρυχθεί απεργία υπό των κομμουνιστών. Οι πικεττοφόροι  δεν εμφανίζονται καθόλου δια να φρουρήσουν τας απεργίας των, καθ’ ότι οι ίδιοι αντιλαμβάνονται ότι οι νοεσυντεχνιακοί εργάται έχουν κάμψει την απεργία των» [7].

Παρά τις έντονες και επίμονες προσπάθειες της Δεξιάς, της Εκκλησιαστικής ηγεσίας, των Χιτών, των εφημερίδων της εποχής και των βρετανών αποικιοκρατών, οι στόχοι τους δεν επιτεύχθηκαν.

Η σημασία των απεργιών

Η απεργία των οικοδόμων έληξε στις 18 Δεκεμβρίου 1948 με πλήρη επιτυχία.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Ρολάνδο Κατσιαούνη, ο οποίος ενδιέτριψε σοβαρά στην μελέτη της συγκεκριμένης περιόδου, η πολιτική σημασία της απεργίας ήταν πολύπλευρη, αφού η οξύτατη αναμέτρηση είχε συμβάλει στην παραπέρα πόλωση μεταξύ των Ε/κυπρίων.

Το γεγονός ότι η ΠΕΟ είχε αντεπεξέλθει σε μια τόσο δύσκολη αναμέτρηση εξανάγκασε την ιθύνουσα αστική τάξη να ενισχύσει ακόμα περισσότερο τους προσανατολισμούς της προς την ασφάλεια την οποία παρείχε η βρετανική εξουσία.

Πρόξενος Ελλάδας: Οι ενωτικοί δεν θέλουν να φύγουν οι Άγγλοι

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1948, τρεις εβδομάδες μετά τη λήψη μετά την έναρξη της απεργίας των οικοδόμων, ο Πρόξενος της Ελλάδας είχε σε έκθεσή του προς το Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει για την εθνικόφρονη παράταξη της Κύπρου ότι: «Το θλιβερόν όμως έγκειται εις τους “ημέτερους”. Η περίφημος δεξιά κυπριακή παράταξις, η κατ’ ευφημισμόν “εθνικόφρων”, της οποίας η ηγεσία περιβλήθη την ενωτικήν λεοντήν, χωρίς να πιστεύη εις την Ένωσιν. Την περιεβλήθη δια να της χρησιμεύσει ως όπλον κατά του αθέου και απάτριδος κομμουνισμού από τον οποίον κινδυνεύει.

Το υλικόν συμφέρον το οποίον αποτελεί το κατ’ εξοχήν πιστεύω της ηγεσίας της δεξιόφρονος παρατάξεως δεν επιθυμεί την από την Κύπρον αναχώρησιν των Άγγλων. Εις τους εμπιστευτικούς φακέλους της Αποικιακής Γραμματείας φυλάσσονται επιμελώς σημειώσεις επί συνομιλιών Άγγλων αποικιακών λειτουργών με ιθύνουσας προσωπικότητας της κυπριακής δεξιάς παρατάσεως αναφορικώς προς το Ενωτικόν Ζήτημα. Η λέξις “προδοσία” θα ήτο επικεικής, δια να χαρακτηρίσει κανείς τα εντός τεσσέων τοίχων λεχθέντα αυπό … των φανατικών ενωτικών της δεξιάς παρατάξεως προς τους άγγλους κυριάρχους» [8].

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το ΑΚΕΛ αποφάσισε να συμβουλευθεί το ΚΚΕ αναφορικά με τη γραμμή που θα ακολουθούσε.

 

1 Πλουτή Σέρβα, «Ευθύνες», σελ. 133.

2 Γ. Καμηλάρη, «Η Αριστερά στη σύγχρονη κυπριακή ιστορία», τομ. Α’, σελ. 368.

3 «Οι βέροι ενωτικοί», εφ. Δημοκράτης, 11 Δεκεμβρίου 1947.

4 Βλ. C.O. 537/4041, Απόρρητο, «Πολιτική κατάσταση στην Κύπρο τον Σεπτέμβριο του 1948», Ρολ. Κατσιαούνη «Διασκεπτική», σελ. 491.

5 Βλ. ΙΑΥΕ: 1948, Φάκελος 88/7, Απόρρητον, «Δελτίον πληροφοριών περί Κύπρου», 25 Οκτωβρίου 1948, Ρολ. Κατσιαούνη, «Διασκεπτική», σελ. 491.

6 Σχόλιο στην εφ. «Έθνος» με τίτλο «Οι φρουροί – τιμωροί», 24 Οκτωβρίου 1948.

7 «Εφημερίς των Χιτών», «Κυπριακά Νέα – Η εξέλιξις της απεργίας των κτιστών», 27 Σεπτεμβρίου 1948.

8 ΥΑΥΕ: 1948, Φάκελος 88/1, Εμπιστευτικόν, Α. Κουντουριώτης, Πρόκενος Ελλάδας, προς Υπουργείο Εξωτερικών, 13 Σεπτεμβρίου 1948.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.