Ιστορικές Διαδρομές-Μακάριος: Λύση αυτονομίας στην Κύπρο

Έλα στο Google News

Μια ξεχασμένη συνέντευξη στο Spiegel τον Μάιο του 1957

Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Το γράψαμε και άλλες φορές ότι ο Μακάρι­ος είχε μιλήσει δημόσια για άλλη λύση πλην της Ένωσης, πολύ πριν δώσει τη γνωστή συ­νέντευξη στη Βρετανίδα Μπάρμπαρα Κασλ στις 16.9.1958. Σε παλαιότερο σημείωμά μας αναφέραμε ότι ο Μακάριος αποδέχθηκε άλλη λύση εκτός της Ένωσης ήδη συνομιλώντας με τον Χάρντινγκ στις αρχές του 1956. Αλλά και λίγο αργότερα, μετά τη λήξη της εξορίας τους και τη μετάβασή του στην Αθήνα, είχε δώσει συνέντευξη στο γερμανικό περιοδικό Spiegel και στον Γκέοργκ Βολφ τον Μάιο του 1957.

Παραθέτουμε στη συνέχεια τα κυριότερα σημεία της συνέντευξης. Λόγω της έκτασης της συνέντευξης αφαιρέσαμε αναφορές που δεν συνδέονταν απευθείας με το πολιτικό θέμα. Απαλείψαμε τις αρχικές ερωτήσεις οι οποίες αφορούσαν την προσωπική του ανέλι­ξη και εκλογή στο αξίωμα του Αρχιεπισκόπου.

Makarios2

Αφετηρία το δημοψήφισμα του 1950

SPIEGEL: Εσείς, ως αρχιεπίσκοπος, διορ­γανώσατε δημοψήφισμα στις εκκλησίες της Κύπρου, δηλαδή είχαν εκτεθεί λίστες στις εκ­κλησίες, στις οποίες οι Έλληνες της Κύπρου θα μπορούσαν να αποφασίσουν με ναι ή όχι υπέρ ή κατά της προσάρτησης (ένωσης) στην Ελλάδα, με περίπου 96% υπέρ ήταν η προ­σάρτηση;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Όχι, το δημοψήφισμα πραγ­ματοποιήθηκε υπό τον προκάτοχό μου ως αρ­χιεπίσκοπο.

SPIEGEL: Ωχ, δεν ενημερώθηκα σωστά.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Ναι. Εκτός από τον Επίσκοπο Κιτίου, ήμουν επίσης Πρόεδρος του Γραφείου Εθναρχίας.

SPIEGEL: Αχα! Έτσι, σε κάποιο βαθμό, ο εκπρόσωπος του Αρχιεπισκόπου για εθνικά ζητήματα. Ωστόσο, το δημοψήφισμα στις εκ­κλησίες ήταν πιθανώς ένα είδος κυπριακής κήρυξης πολέμου εναντίον των Βρετανών;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Χμ … έναν εξαιρετικά γαλή­νιο (πόλεμο).

SPIEGEL: Αλλά δεν γνώριζαν οι Άγγλοι ότι τα πράγματα θα γίνονταν σοβαρά για αυ­τούς στην Κύπρο;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Το δημοψήφισμα ήταν μια στάση και μια αφετηρία.

SPIEGEL: Και τότε ξεκίνησε η ένοπλη αντίσταση εναντίον της Αγγλίας στις αρχές του 1955;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Ναι, την 1η Απριλίου 1955.

Καμία διασύνδεση με την ΕΟΚΑ

SPIEGEL: Γιατί ξεκίνησε τότε ο εμφύλιος πόλεμος – εννοούμε: γιατί όχι νωρίτερα και όχι αργότερα;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Δεν ξέρω. Δεν μου επιτρέπε­ται να ταυτίζομαι με την ηγεσία της ΕΟΚΑ, της στρατιωτικής οργάνωσης της αντίστασης.

SPIEGEL: Λοιπόν, οι Βρετανοί ισχυρίζο­νται ότι είχατε σχέσεις με την ένοπλη αντίστα­ση. Όταν συλληφθήκατε πέρσι, οι Άγγλοι δή­λωσαν ότι βρέθηκαν όπλα στην Αρχιεπισκοπή στη Λευκωσία, δηλαδή στην έδρα σας. Αυτό είναι σωστό;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Αυτό είναι εξαιρετικά ανα­ληθές. Αυτό που βρήκαν ήταν ένα παλιό, άχρηστο πιστόλι. Και αυτό στο δωμάτιο ενός τυφλού ιερέα 70 ετών. Και η απόδειξη ότι το όπλο δεν είχε αξία είναι το γεγονός ότι -εν­νοώ τον γέρο- καταδικάστηκε σε πρόστιμο … αν και η κατοχή ενός όπλου επέσυρε τη θα­νατική ποινή.

SPIEGEL: Επομένως, δεν υπήρχε πλέον ο λόγος για ανάληψη δράσης εναντίον σας. Δεν υπήρχε τίποτα λάθος μαζί σας;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Ναι, δηλαδή η παραδοχή ότι ήταν ένα άχρηστο όπλο στο χέρι ενός ηλικιω­μένου τυφλού έγινε μόνο από τους Άγγλους μόνο μετά την εξορία μου.

SPIEGEL: Τώρα οι Άγγλοι ισχυρίζονται επίσης ότι είχατε σχέσεις με τον επικεφαλής της στρατιωτικής αντίστασης στην Κύπρο, συ­νταγματάρχη Γρίβα.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Πιστεύω ότι σε μια συνέντευ­ξη δεν μπορώ να δώσω λεπτομέρειες σχετικά με το αν είχα σχέσεις με τον συνταγματάρχη Γρίβα.

Συνομιλίες μόνο μετά την άρση της απέλασης

SPIEGEL: Λοιπόν, αυτό πιθανότατα θα αποφασιστεί από την ιστορία μια μέρα. Από την απελευθέρωσή σας, κάποιος μπορεί επί­σης να συμπεράνει ότι οι Άγγλοι θα προτιμού­σαν να διαπραγματευτούν μαζί σας αντί να σας έχουν υπό κράτηση.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Δεν μπορώ να διαβάσω το μυαλό των Άγγλων. Προφανώς, ωστόσο, κα­τάλαβαν ότι έκαναν ένα λάθος στην εξορία μου. Από τη φυλάκισή μου, η κατάσταση στην Κύπρο είχε επιδεινωθεί σημαντικά. Θέλουν τώρα να αντισταθμίσουν αυτό το λάθος. Ελπί­ζω να διορθώσουν και άλλα λάθη.

SPIEGEL: Εάν οι Βρετανοί σάς πλησίαζαν μέσω της πρεσβείας τους στην Αθήνα ή προ­σπαθούσαν να σας μιλήσουν με άλλον τρόπο, τι θα κάνατε;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Όσον αφορά τις διαπραγμα­τεύσεις για το πολιτικό μέλλον της Κύπρου, δεν είμαι διατεθειμένος να αρχίσω οποιεσδή­ποτε συνομιλίες έως ότου αρθεί η απέλασή μου από την Κύπρο.

SPIEGEL: Άρα θέλετε να διαπραγματευ­τείτε μόνο από τον αρχιεπισκοπικό θρόνο στη Λευκωσία. Αντιμετωπίζετε, όμως, όχι μόνο βρετανική αλλά και τουρκική αντίσταση; Ανα­κοινώθηκε στην Άγκυρα -όπως είμαι σίγουρος ότι γνωρίζετε- ότι η τουρκική κυβέρνηση δεν θέλει να παρακαθίσει σε συνομιλίες μαζί σας.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Δεν ζήτησα αναγνώριση από τους Τούρκους. Εξάλλου, εξελέγη από τους Έλληνες της Κύπρου και ως εκ τούτου εκ­φράζω τις απόψεις του ελληνικού λαού. Εάν δεν λάβω μέρος στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Κύπρου, με ποιον θα έπρεπε να διαπραγματευτούν οι Βρετανοί;

Μόνοι μας να αποφασίσουμε το μέλλον μας

SPIEGEL: Ωστόσο: Τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Η ένταση με­ταξύ δύο τόσο ευαίσθητων και σημαντικών χωρών του δυτικού οργανισμού άμυνας έχει παγκόσμια σημασία.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Εάν αυτή η ένταση προκύ­ψει, δεν θα είμαστε υπεύθυνοι για αυτήν. Το ζήτημα τέθηκε από την τουρκική πλευρά. Οι Τούρκοι θέλουν να παρουσιάσουν το Κυπρια­κό ως διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται καθό­λου για διαφορά μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Αγγλίας, αλλά κυρίως μιας αγγλοκυπρι­ακής διαφοράς απόψεων. Αν λοιπόν βρεθεί μια λύση χωρίς τη συμμετοχή του κυπριακού λαού, αυτή η λύση δεν θα ήταν δεσμευτική για εμάς, για τον κυπριακό λαό. Απαιτούμε μόνοι μας να αποφασίσουμε το πολιτικό μας μέλλον. Θέλουμε να αποφασίσουμε μόνοι μας εάν θέ­λουμε να είμαστε εντελώς ανεξάρτητοι ή αν θέλουμε να συνδεθούμε με την Τουρκία ή με οποιοδήποτε άλλο κράτος στον κόσμο ή αν θέ­λουμε να παραμείνουμε ως αυτόνομη περιοχή εντός της Κοινοπολιτείας ή όχι.

SPIEGEL: Σίγουρα δεν νιώθετε λαχτάρα για την Κοινοπολιτεία;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Αλλά οι Άγγλοι το λένε. Εί­παν ότι θα θέλαμε να μείνουμε μαζί τους. Γιατί δεν δοκιμάζουν πραγματικά τις απόψεις τους πραγματοποιώντας δημοψήφισμα;

SPIEGEL: Μόλις αναφέρατε τη δυνατότη­τα ενός αυτόνομου καθεστώτος για την Κύπρο. Αυτό θα σήμαινε ότι η Κύπρος θα απαλλαγεί από τους Άγγλους, αλλά δεν θα επιτρέπεται να ενταχθεί στην Ελλάδα. Ο σημαντικός Ινδός πολιτικός Κρίσνα Μένον (Υπουργός Εξωτερι­κών Krishna Menon) φαίνεται να έχει μια τέ­τοια λύση στο μυαλό του για την Κύπρο.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Αυτή είναι η άποψη του Κρί­σνα Μένον. Αλλά δεν μπορεί να απαγορευτεί σε ένα κράτος που έχει πραγματική αυτονο­μία να κάνει χρήση αυτής της αυτονομίας με όποιον τρόπο επιθυμεί, δηλαδή την ένταξή του σε άλλο κράτος. Αυτό θα ήταν περιορισμός της αρχής της αυτονομίας.

SPIEGEL: Αλλά αυτό συνέβη στην Αυ­στρία μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκείνη την εποχή οι Αυστριακοί ήθελαν να ενταχθούν στη Γερμανική Αυτοκρατορία και δεν τους επιτρεπόταν να το κάνουν αυτό.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Το παράδειγμα της Αυστρίας είναι διαφορετικό. Παρεμπιπτόντως: Η ελληνι­κή αντιπροσωπεία των Ηνωμένων Εθνών έχει εισηγηθεί, ότι -αν οι Βρετανοί παραχωρήσουν στους Κυπρίους αυτοδιάθεση- οι Έλληνες θέ­λουν να παραιτηθούν από την προσάρτηση της Κύπρου. Η ελληνική αντιπροσωπεία του ΟΗΕ ήθελε να ελέγξει την ειλικρίνεια των βρε­τανικών και τουρκικών διαβεβαιώσεων ότι η Αγγλία και η Τουρκία δεν ήταν ενάντια στην κυπριακή αυτοδιάθεση, αλλά μόνο κατά της προσάρτησης στην Ελλάδα. Οι Βρετανοί και οι Τούρκοι δεν απάντησαν σε αυτό. Αν λοιπόν οι Άγγλοι ήθελαν να προτείνουν αυτοδιάθεση στους Κυπρίους, χωρίς προσάρτηση με την Ελλάδα, τότε θα είχαμε την ευκαιρία να τους απαντήσουμε.

SPIEGEL: Πρόσφατα προέκυψε η σκέψη ότι η Κύπρος θα μπορούσε να γίνει αυτόνομη, αλλά ταυτόχρονα να χρησιμεύσει ως βάση του ΝΑΤΟ. Οι Βρετανοί αποδίδουν μεγάλη στρα­τηγική σημασία στην Κύπρο, ειδικά επειδή θέλουν να βασίσουν την άμυνά τους σε πυ­ραύλους και πυρηνικά όπλα.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Το αν η Κύπρος έχει στρατη­γική σημασία ή όχι είναι θέμα των στρατιω­τικών. Εν πάση περιπτώσει σε αυτό το στάδιο δεν νομίζω ότι έχει νόημα να μιλάμε για τη χορήγηση ή μη χορήγηση βρετανικών στρα­τηγικών βάσεων στην Κύπρο. Νομίζω ότι αυτή η ερώτηση είναι άκαιρη.

Πρώτα αυτοδιάθεση και μετά Βάσεις

SPIEGEL: Αλλά τι γίνεται αν η Αμερική ενδιαφέρεται για βάσεις ΝΑΤΟ στην Κύπρο;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Αν πρόκειται να μιλήσουμε για βάσεις του ΝΑΤΟ, πρέπει πρώτα να μιλή­σουμε για αυτοδιάθεση.

SPIEGEL: Πρέπει να καταλάβουμε την απάντησή σας ότι σημαίνει -εάν η Αμερική διασφαλίσει ότι η Κύπρος λαμβάνει αυτοδιά­θεση- οι Κύπριοι θέλουν να διαθέσουν βάσεις σε αντάλλαγμα για το ΝΑΤΟ;

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Αυτή η ερώτηση είναι υπο­θετική και δεν θέλω να την απαντήσω.

SPIEGEL: Έχετε κάποια ελπίδα …

ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Είμαι από τη φύση μου αι­σιόδοξος.

Φωτοτυπία της δημοσιευμένης συνέντευξης του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στο Spiegel.

Μια σπάνια φωτογραφία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου.

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.