Ιστορικές διαδρομές: Η πρώτη δημόσια σύγκρουση Μακαρίου – Γρίβα (4)

Του Μιχάλη Μιχαήλ / Μέρος 4ο

Όπως γράψαμε στο προηγούμενο σημείωμα, ο διορισμός του μεταβατικού υπουργικού συμβουλίου προκάλεσε αντιδράσεις και δυσαρέσκειες σε εκείνους που ήλπιζαν να πάρουν κάτι από το διαμοιρασμό της νέας εξουσίας.

Υπήρξε μεν ικανοποίηση για το ότι περιλήφθηκαν στη μεταβατική κυβέρνηση πρώην στελέχη της ΕΟΚΑ, όπως ο Π. Γιωρκάτζης, ο Τ. Παπαδόπουλος και ο Αντ. Γεωργιάδης, όμως οι δυσαρεστημένοι αποτέλεσαν και τον πρώτο πυρήνα εσωτερικής ρήξης και αντιπαράθεσης.

Όπως έχουμε καταγράψει στο 2ο μέρος, μέσα σε αυτά τα δεδομένα εκδηλώθηκε η έντονη αντίδραση του μητροπολίτης Κερύνειας Κυπριανού ο οποίος ήρθε σε ανοικτή ρήξη με την ελληνική κυβέρνηση και ιδιαίτερα με τον υπουργό Εξωτερικών Ευάγγελο Αβέρωφ.

Όπως σημειώνει ο Γλαύκος Κληρίδης «σύντομα μετά την αναγγελία του υπουργικού συμβουλίου από το Μακάριο, άρχισαν να γίνονται αισθητά τα υπόγεια ρεύματα μιας δραστηριότητας που στόχο είχε ν’ αντιταχθεί στην εκλογή του».

Αναφέρει ότι μια ομάδα άρχισε να συνασπίζεται γύρω από το ΑΚΕΛ, ισχυριζόμενος ότι «αν και το ΑΚΕΛ δεν αντιτάχθηκε στην υπογραφή των συμφωνιών, απέκρουε την εκλογή του Μακαρίου στην προεδρία επειδή πίστευε ότι ο Μακάριος, ο οποίος στην αρχή της καριέρας του ως αρχιεπίσκοπος είχε εξαπολύσει επίθεση κατά του κομμουνισμού και είχε εκστρατεύσει κατά του ΑΚΕΛ, θα οδηγούσε την Κύπρο στη συμμαχία του ΝΑΤΟ».

Και συνεχίζει ο Γλ. Κληρίδης, αναφερόμενος κι αυτός στον μητροπολίτης Κυπριανό: «Εκτός από το κομμουνιστικό κόμμα, υπήρχε και μια άλλη ομάδα, της άκρας δεξιάς, έτοιμη ν’ αντιταχθεί στην εκλογή του Μακαρίου. Η ομάδα αυτή σημείο αναφοράς είχε τον επίσκοπο της Κυρηνείας. Είχε αντιρρήσεις για την εκλογή του Μακαρίου στο αξίωμα του αρχιεπισκόπου επειδή θεωρούσε τον επίσκοπο της Κυρηνείας αξιότερη προσωπικότητα γι’ αυτή τη θέση. Όταν ο Μακάριος υπέγραψε τις συμφωνίες, η ομάδα αυτή πίστεψε ότι απέτυχε ως εθνάρχης, ότι πρόδωσε τον ιερό σκοπό της Ένωσης δεχόμενος την ανεξαρτησία ως λύση κι ότι με την αποδοχή της στρατιωτικής παρουσίας της Τουρκίας στην Κύπρο και του δικαιώματος μονομερούς επεμβάσεως είχε φράξει διά παντός το δρόμο για την Ένωση.

Screenshot 2022 12 27 095447
Ο καθαιρεθείς, το 1973, μητροπολίτης κερύνειας κυπριανός, μαζί με τον αδελφό του ρένο κυριακίδη στην κηδεία του γρίβα τον ιανουάριο του 1974.

Κινητήρια δύναμη αυτής της ομάδας ήταν ο γραμματέας της επισκοπής της Κυρηνείας Πολύκαρπος Ιωαννίδης, ένας σκληροπυρηνικός ενωτικός, αντικομμουνιστής, αντιανεξαρτησιακός, αντιμακαριακός και φιλογριβικός. Ήταν ένας άνθρωπος με ισχυρές πεποιθήσεις, ο οποίος είχε μεγάλη επιρροή στον επίσκοπο της Κυρηνείας και την ομάδα της Κυρηνείας».

Προσθέτει επίσης ότι «Υπήρχε και μια ομάδα πρώην τομεαρχών, οι οποίοι είχαν μείνει στα κρύα του λουτρού επειδή ήταν γνωστή η αφοσίωσή τους στον Γρίβα κι η δυσαρέσκεια τους για τις συμφωνίες».

Στην ομάδα αυτή αναφέρεται και ο Ν. Κρανιδιώτης σημειώνοντας ότι «εξτρεμιστικά στοιχεία της ΕΟΚΑ προσκείμενα στον Γρίβα συνέπηξαν τότε μυστική οργάνωση, το “Κυπριακό Ενωτικό Μέτωπο” (ΚΕΜ), και κυκλοφόρησαν υβριστικά φυλλάδια εναντίον του Μακαρίου».

Κοινό κόμμα Ι. Κληρίδη και Θ. Δέρβη

Την περίοδο εκείνη δημιουργείται και το πρώτο πολιτικό κόμμα της αντιπολίτευσης που κάλυπτε τον πέραν του ΑΚΕΛ χώρο.

Το κόμμα αυτό δημιουργήθηκε με συμμαχία του Ιωάννη Κληρίδη και του Θεμιστοκλή Δέρβη στις 17 Νοεμβρίου 1959, ένα μήνα πριν από τις πρώτες προεδρικές εκλογές. Το όνομα του κόμματος ήταν «Δημοκρατική Ένωσις Κύπρου», που στελεχώθηκε από ακροδεξιά δυσαρεστημένα στοιχεία, που αντιτίθεντο στον Αρχιεπίσκοπο και πρόσκειντο στο Γρίβα. Ούτε όμως το ΚΕΜ, ούτε η «Δημοκρατική Ένωσις» βρήκαν μεγάλη απήχηση στο λαό, που στη συντριπτική του πλειοψηφία έμεινε συσπειρωμένος γύρω από το Μακάριο.

Ο Ν. Κρανιδιώτης αναφέρει ότι το κόμμα αυτό «περιέλαβε όλους εκείνους οι οποίοι στράφηκαν εναντίον τού Μακαρίου, είτε γιατί διαφώνησαν με την πολιτική του, είτε γιατί παραγκωνίστηκαν στους διάφορους διορισμούς και δυσαρεστήθηκαν μαζί του. Στη “Δημοκρατική Ένωση Κύπρου”, επί κεφαλής της οποίας ήταν ο Θεμιστοκλής Δέρβης (που μετά το διορισμό του Μεταβατικού Υπουργικού Συμβουλίου στράφηκε απότομα εναντίον των Συμφωνιών) και ο πρώην Δήμαρχος Λευκωσίας Ιωάννης Κληρίδης, εντάχθηκε ή «ενωτική» λεγόμενη παράταξη του Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανού (κυριότερο στέλεχος της οποίας ήταν ο Γραμματέας της Μητρόπολης Πολύκαρπος Ιωαννίδης) και τμήμα του μεγαλοαστικού κόσμου του Νησιού».

Η ομάδα της Κερύνειας, σημειώνει ο Γλ. Κληρίδης, αρνιόταν τις συμφωνίες επειδή ήταν προδοσία της Ένωσης κι επειδή δεν δεχόταν την ανεξαρτησία σαν μόνιμη λύση του κυπριακού προβλήματος. Η ομάδα αυτή θα δεχόταν ευχαρίστως βρετανικές, νατοϊκές ή αμερικανικές βάσεις με αντάλλαγμα την Ένωση. Η ομάδα του Θ. Δέρβη απέκρουε τις συμφωνίες αφ’ ενός σαν προδοσία της Ένωσης αφ’ ετέρου λόγω των υπερβολικών δικαιωμάτων που δόθηκαν στους Τουρκοκυπρίους με το σύνταγμα και τις τουρκικές εγγυήσεις και λιγότερο λόγω της ύπαρξης βρετανικών ή νατοϊκών βάσεων στο νησί.

Hh 1
Ο γλαύκος κληρίδης μαζί με τον πατέρα του, ιωάννη κληρίδη, ανεβαίνουν τα σκαλιά της αρχιεπισκοπής όπου πραγματοποίησαν μυστική συνάντηση, σε μια προσπάθεια να πεισθεί ο ι. Κληρίδης να αποσύρει την υποψηφιότητα του.

Η ομάδα των τομεαρχών της ΕΟΚΑ ήταν αντίθετη στις συμφωνίες επειδή οι άνθρωποι αυτοί είχαν αγωνισθεί για την Ένωση, μια υπόθεση που πίστευαν ότι προδόθηκε από την πολιτική ηγεσία του Μακαρίου παρά το γεγονός ότι η ΕΟΚΑ ήταν ακόμα ισχυρή και πρόθυμη να συνεχίσει τον αγώνα κι είχε την υποστήριξη του ελληνοκυπριακού πληθυσμού του νησιού.

Και ο Γρίβας στην Αθήνα γινόταν δέκτης παραπόνων από τους δυσαρεστημένους. Και αυτοί του μετέφεραν πολλά σε βαθμό που έκαναν τον Γρίβα να σχηματίσει αρνητική εικόνα για τα όσα συνέβαιναν στην Κύπρου.

Ο Γρίβας δυσφορεί για τη συνεργασία αγωνιστών με το ΑΚΕΛ

Είναι δε χαρακτηριστικό, όπως θα δούμε στα επόμενα σημειώματα πως όταν μερίδα των ενωτικών αγωνιστών υποστήριξε τον Ιωάννη Κληρίδη, τον οποίον υποστήριξε και το ΑΚΕΛ, για διαφορετικούς λόγους η κάθε πλευρά, ο Γρίβας εξέφραζε δυσαρέσκεια.

Ανάμεσα σε αυτούς που στήριξαν Ιωάννη Κληρίδη ήταν και ο μητροπολίτης Κερύνειας Κυπριανός και ο Φώτης Παπαφώτης, ως μέλη της Δημοκρατικής Ένωσης.

Σε χειρόγραφο σημείωμα του, ημ. 13 Νοεμβρίου 1959, ο Γρίβας έψεγε το ότι ο Παπαφώτης, μετά την εκδίωξη του από το ΕΔΜΑ εντάχθηκε στη Δημοκρατική Ένωση. Έγραφε στο σημείωμα του ότι τον θλίβει ο αλληλοσπαραγμός που επικρατεί στην Κύπρο και έμμεσα κι όχι ευθέως τάχθηκε υπέρ του Μακαρίου.

Gg
Η χειρόγραφη επιστολή γρίβα με την οποία εκφράζει τη δυσφορία του για τη συνεργασία πρώην αγωνιστών της εοκα, και ιδιαίτερα του φώτη παπαφώτη με το ακελ εναντίον του μακαρίου.

Ο αθεράπευτα αντικομουνιστής Γρίβας δεν μπορούσε να κατανοήσει πώς πρώην συναγωνιστές του και μάλιστα σκληροί αντικομουνιστές όπως ο Κερύνειας και ο Παπαφώτης, είχαν κάνει μια ετερόκλητη συμμαχία με το κομουνιστικό ΑΚΕΛ, τον μεγαλύτερο εχθρό του ελληνισμού στην Κύπρο, όπως θεωρούσε ο Γρίβας αλλά και οι άλλοι δύο το ΑΚΕΛ.

Και ως άνθρωπος που δεν διέθετε πολιτική κρίση, όπως δήλωσαν κατά καιρούς όλοι όσοι τον γνώριζαν καλά, δεν μπορούσε να κατανοήσει ότι εκείνη η συμμαχία ήταν ευκαιριακή και έγινε για διάφορους λόγους και ότι ο κυριότερος λόγος ήταν οι πρόνοιες των Συμφωνιών.

Οι λόγοι της συμμαχίας δεν ήταν ιδεολογικοί αλλά ήταν πολιτικοί. Το ΑΚΕΛ ήταν ενάντια στον Μακάριο για τους λόγους που εκθέσαμε στο προηγούμενο σημείωμα. Η ομάδα που προερχόταν από την ΕΟΚΑ ήταν ενάντια στον Μακάριο για κάποιες πρόνοιες των Συμφωνιών, που αφορούσαν π.χ. το θέμα της έκτασης των βρετανικών βάσεων και σ’ αυτό συμφωνούσαν με τον Γρίβα, ενώ ο κυριότερος λόγος ήταν διότι αντιλαμβάνονταν ότι με την εκλογή Μακαρίου θα τερματιζόταν κάθε ελπίδα για την ένωση. Επίσης υπήρχαν και προσωπικοί και ιδιοτελείς λόγοι, ιδιαίτερα από εκείνους που έμειναν εκτός εξουσίας και γενικότερα για τους λίγους που έχουμε αναφέρει σε αυτό το σημείωμα.

 

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.