Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία ανθούν το τελευταίο διάστημα στην Κύπρο, ιδιαίτερα όταν σημειωθεί κάποιο έγκλημα με εμπλοκή μεταναστών, κυρίως μουσουλμάνων. Όταν γίνεται υπενθύμιση ότι και οι Έλληνες υπήρξαν μετανάστες και Έλληνες υπήρξαν παράνομοι μετανάστες, ο μύθος κλείνει τα μάτια και τα αυτιά και η «εθνική» συνείδηση υποβάλλει ότι δεν υπήρξε λαθραία μετανάστευση Ελλήνων. Κι όμως τα ντοκουμέντα και τα δεδομένα διαψεύδουν πανηγυρικά αυτή την ψευδαίσθηση. Πόσω μάλλον ακόμα αν μάθουν όσοι πιστεύουν πως οι Έλληνες ήταν και είναι ο καλύτερος λαός του κόσμου, ότι μια μερίδα Ελλήνων, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, ήταν πρωταθλητές στο έγκλημα.

Τεράστιο κύμα μετανάστευσης

Οι άθλιες συνθήκες που επικρατούσαν στις αρχές και στα μέσα του 20ού αιώνα στην Ελλάδα οδήγησαν αρκετούς να φύγουν ως οικονομικοί μετανάστες σε διάφορες χώρες. Στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας Ελλάδος και άλλα δείχνουν ότι στην πενταετία 1956-1960 μετανάστευσαν 162.000 Έλληνες (το 52% στις υπερπόντιες χώρες). Το 1961-1965, 466.000 (25% στις υπερπόντιες χώρες). Το 1966- 1970, 365.000 (38% στις υπερπόντιες χώρες). Το 1971-1975, 177.000 (36% στις υπερπόντιες χώρες). Το 1976-1977, 37.000 (38% στις υπερπόντιες χώρες)1. Μεγάλος αριθμός είχε εισέλθει λαθραία, κυρίως στις ΗΠΑ, και σύμφωνα με τη μελέτη της Ενα Ε. Sandis, μέσα σε 15 χρόνια (1963 – 1977) είχαν συλληφθεί 25.339 Έλληνες που μπήκαν λαθραία από τα αεροδρόμια και 32.492 από τα λιμάνια.²

Οι λόγοι της μετανάστευσης

Η μετανάστευση των Ελλήνων ξεκίνησε ήδη από την εποχή της Οθωμανικής κατάκτησης και στα πρώτα χρόνια μετά την Επανάσταση, αλλά προς εσωτερικές κατευθύνσεις. Οι πτωχεύσεις του 1843 και του 1893, ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 και οι Βαλκανικοί πόλεμοι του 1912 – 1913 συνοδεύτηκαν από τα μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα προς την Ευρώπη και την Αμερική. Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 οδήγησε πάνω από 1.500.000 Έλληνες πρόσφυγες στην Ελλάδα, από την Τουρκία, οι οποίοι αντιμετώπισαν άθλιες συνθήκες επιβίωσης και την αντιπροσφυγική, ξενοφοβική συμπεριφορά αρκετών Ελλήνων της «παλαιάς Ελλάδας».

«Χιλιάδες συμπατριώτες μας, διωγμένοι από τη φτώχεια, επιλέξανε τις ΗΠΑ, τη “Γη της Επαγγελίας”. Μετά από ένα ταξίδι κάτω από άθλιες συνθήκες, στα καταστρώματα και στα αμπάρια των πλοίων, αντιμετώπιζαν την Καραντίνα, τα Κέντρα Διαλογής, τα Hot Spot της εποχής, το περίφημο Ελλις Άιλαντ, όπου ακόμα κι ένα κρύωμα, από το ταξίδι, ήταν αρκετό να σε γυρίσει πίσω.

Ανεπιθύμητοι κρίνονταν όσοι δεν φαινόντουσαν αρκετά γεροί για βαριές δουλειές ή δεν είχαν έναν συγγενή ή φίλο να εγγυηθεί ότι θα έβρισκαν ένα κομμάτι ψωμί και ένα κρεβάτι. Όσοι κατάφερναν, με νόμιμους ή παράνομους τρόπους, να περάσουν τις πύλες εισόδου, βρέθηκαν αντιμέτωποι και με Έλληνες μετανάστες προηγούμενων γενιών, τους Πατρόνους, οι οποίοι τους εκμεταλλεύτηκαν άγρια.

Μαζί με άλλες εθνότητες, Ιταλούς, Σλάβους, Ισπανούς, Αφρικανούς και Ασιάτες, αντιμετώπισαν έναν ξέφρενο ρατσισμό ακόμα και την Κου Κλουξ Κλαν. Ειδικότερα, οι Έλληνες ήταν: οι βρόμικοι, υπάνθρωποι, απολίτιστοι, άγριοι, βιαστές, επιρρεπείς στο έγκλημα, τεμπέληδες, χαρτοπαίχτες, παιδεραστές, απεργοσπάστες, απατεώνες, τσαντάκηδες, αλκοολικοί, αντικοινωνικά στοιχεία».³

Τι σύμπτωση! Όλα όσα ακούμε από Κύπριους και Έλληνες σήμερα για τους πρόσφυγες από το Αφγανιστάν, τη Συρία, το Ιράκ, το Πακιστάν ή παλιότερα τους Αλβανούς, τους Νιγηριανούς, τους Βούλγαρους, τους Πολωνούς στην Ελλάδα. Την ίδια αντιμετώπιση είχαν, λοιπόν, και οι Έλληνες οι οποίοι είχαν μεταναστεύσει τον 20ό αιώνα, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ.

Παράνομες δραστηριότητες στις ΗΠΑ

Σύμφωνα με την έρευνα της Ενα Ε. Sandis, οι παράνομοι Έλληνες απασχολούνται κυρίως σε υπηρεσίες όπως εστιατόρια, γκαράζ, μεταφορείς ή μπογιατζήδες. Ζούσαν ανθυγιεινά, εργάζονταν με απεριόριστο ωράριο, δεν είχαν ασφάλεια στην εργασία τους κ.ά. Οι περισσότεροι από τους λαθραίους Έλληνες στην πόλη της Νέας Υόρκης σχετίζονταν με άλλους, λαθραίους και μη, μετανάστες, που είτε γνώριζαν από την Ελλάδα ή κατάγονται από την ίδια περιοχή. Η μεγαλύτερη εκμετάλλευση που γινόταν στους λαθραίους είναι από άλλους Έλληνες (π.χ. η απόσπαση χρημάτων για πιστοποιητικά πλαστών γάμων, η προμήθεια δωρεάν διαμονής, φροντίδας με ανταλλαγή χαμηλούς μισθούς και πολύωρη εργασία κ.λπ.).4

Μετανάστες απο Ελλάδα

Οι Έλληνες πρωταθλητές στο έγκλημα στις ΗΠΑ

Δεν ήταν όλοι οι Έλληνες μετανάστες (νόμιμοι ή όχι) νομοταγείς και φιλήσυχοι.

Όπως άλλωστε συμβαίνει με όλες τις φυλές του κόσμου, δεν είναι όλοι οι άνθρωποι το ίδιο. Ομάδες Ελλήνων μεταναστών στη Νέα Υόρκη παρουσίαζαν τα μεγαλύτερα ποσοστά εγκληματικότητας μεταξύ όλων των Ευρωπαίων μεταναστών, σε βαθμό που είχε τότε ξεσηκωθεί πραγματικός σάλος από αντιδράσεις δημοσιογράφων, αναλυτών και πολιτικών, οι οποίοι δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι Έλληνες διεκδικούσαν την πρωτοκαθεδρία στην εγκληματικότητα, ξεπερνώντας τους… φημισμένου προς τούτο Ιταλούς, Ιρλανδούς ή Μεξικανούς.5 Η αύξηση του εγκλήματος οδήγησε τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Χέρμπερτ Χούβερ, το 1929, να συγκροτήσει μια επιτροπή έρευνας του εγκλήματος (Wickersham Commission) και το επίσημο πόρισμά της παραδόθηκε σε 14 τόμους το 1931.

Η έρευνα δεν αντιμετώπιζε με προκατάληψη τους ξένους κι αυτό είναι διάχυτο στα κείμενα. Όπως π.χ. στον τόμο 13, όπου γράφει ότι «Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ικανοποιητική απόδειξη που να δείχνει ότι η μετανάστευση οδήγησε σε αύξηση της εγκληματικότητας δυσανάλογη προς την αύξηση του αριθμού των ενηλίκων.» (σελ. 69) Στους τόμους περιλαμβάνονται και πίνακες. Ο πιο εντυπωσιακός είναι εκείνος του 10ου τόμου που καταγράφει κατά είδος εγκλήματος την ποσοστιαία συμμετοχή των διαφόρων εθνοτήτων, με αναγωγή στον πληθυσμό της ίδιας εθνότητας στην πολιτεία της Νέας Υόρκης (Πίνακας Ι). Όπως παρατηρεί ο σχολιαστής των στοιχείων: «Η εξέταση των στοιχείων αποκαλύπτει ότι οι περισσότεροι δράστες κατάγονται από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Λιθουανία και το Μεξικό» (σελ. 110). Και πιο αναλυτικά σημειώνεται το γεγονός ότι «οι Έλληνες δράστες ξεπερνούν το ποσοστό των ντόπιων Αμερικάνων σε 7 εγκλήματα και οι Ιταλοί σε 6» (σελ. 111).6

Έλληνες θύματα της Κου Κλουξ Κλαν

Γεμάτες οι φυλακές

Ανάλογα συμπεράσματα εξάγονται και από τη μελέτη των στατιστικών στοιχείων από τις ομοσπονδιακές φυλακές. «Στις στήλες που δείχνουν το ποσοστό εγκλεισμού σε έξι πολιτείες, παρατηρούμε ότι μόνο οι Έλληνες ξεπερνούν το συνολικό ποσοστό των Αμερικάνων. (…) Στη Νέα Υόρκη μόνο οι Έλληνες ξεπερνούν το ποσοστό των Αμερικανών» (σελ. 150). Από το σύνολο των πολιτειών των ΗΠΑ παρατηρείται ότι σε πέντε πολιτείες το ποσοστό των Ελλήνων φυλακισμένων (πάντα σε αναγωγή προς τον πληθυσμό των μεταναστών) είναι υψηλότερο από το ποσοστό των Αμερικάνων» (σελ. 152).7

«Λευκή γυναίκα εθεάθη με Έλληνα!»

Ο στιγματισμός των Ελλήνων μεταναστών ήταν τόσος, που ακόμα και οι ερωτικές τους σχέσεις έμπαιναν στο στόχαστρο. Ένας νεαρός μετανάστης, ο Γιάννης Μασουρίδης, που είχε φύγει από ένα χωριό της Καλαμάτας το 1906, συλλαμβάνεται, έπειτα από καταγγελία, κατηγορούμενος ότι «είχε σχέσεις» με μια ανήλικη κοπέλα, 17 χρόνων, η οποία του έκανε μαθήματα αγγλικών. Ήταν Σάββατο 19 Φεβρουαρίου του 1909. Τη στιγμή της σύλληψης ανταλλάχτηκαν πυροβολισμοί με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του Μασουρίδη και το θάνατο του αστυνομικού Εντ Λόουρι. Ο Μασουρίδης κινδυνεύει με λιντσάρισμα από μερικές εκατοντάδες που συγκεντρώθηκαν αμέσως με αυτό το σκοπό. Η αστυνομία με δυσκολία καταφέρνει να τον φυγαδεύσει με ασθενοφόρο, άσχημα χτυπημένο και αναίσθητο.8 «Λευκή γυναίκα εθεάθη με Έλληνα!» έγραφε το πρωτοσέλιδο αμερικανικής εφημερίδας, την εποχή που οι Έλληνες μετέβαιναν κατά χιλιάδες στην ξένη ήπειρο για να κυνηγήσουν το «αμερικάνικο όνειρο». Ένα άλλο δημοσίευμα της εφημερίδας «Αστήρ» του Σικάγου, με ημερομηνία 5/3/1909, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Μιχάλη Γ. Τσάκαλου «Η σύγχρονη ελληνική μετανάστευση μεταξύ θεωρίας και εμπειρίας», από τις εκδόσεις Αιγέας, αποτυπώνει γλαφυρά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι Έλληνες μετανάστες: Γράφει η Νίκη Παπάζογλου: «Τη φρικιώδη κατάστασιν των Ελλήνων αναγιγνώσκομεν εν τη Δέμβερ του Κολοράδου συναδέλφω “Νέα”. Κατά την εν συναδέλφον ταύτην, ήτις δημοσιεύει εν πλάτει την έκθεσιν του εκεί αστυάτρου, 800 Έλληνες ζώσιν υπό τους χειρίστους της υγιεινής και ανθρωπότητος κανόνας. Η αστυνομία εύρε περί τους 25 Έλληνας κοιμώμενους και διαιτωμένους εις εν στενότατον δωμάτιον. Αμέσως η αστυνομία εξεδίωξε τούτους εκείθεν και απολύμανε καταλλήλως το δωμάτιον τούτο, εξ ού ηπειλείτο η υγεία του περίοικου πληθυσμού. Ένεκα τούτου η συνάδελφος εφημερίς επιτίθεται δριμύτατα κατά των Ελλήνων, λέγει δ’ ότι εκ της ελεεινής τούτων υγιεινής καταστάσεως απειλείται η υγεία όλης της πόλης».9

Έτσι λοιπόν αντιμετωπίζονταν οι Έλληνες μετανάστες στις ΗΠΑ τις εποχές εκείνες. Ξεμακρύναμε από τα γεγονότα κι όλα σβήστηκαν από τη μνήμη μας. Τα γραπτά όμως μένουν.

Βιβλιογραφία

1. ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ, Η περίπτωση των Ελλήνων μεταναστών στη Γερμανία, Ριζοσπάστης 27 Σεπτέμβρη 2015, https://www.rizospastis.gr/story. do?id=8604104.
2 Ενα Ε. Sandis, «Λαθραίοι μετανάστες στις ΗΠΑ», https:// www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web& cd=5&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiT-cr-2urnAhWeSEEA Ha6LBqwQFjAEegQIBBAB&url=https%3A%2F%2Fejourna ls.epublishing.ekt.gr%2Findex.php%2 Fekke%2Farticle%2F viewFile%2F7353%2F7074&usg=AOvVaw2J1ggq9Craix5 MXQ5P2W8j
3 «Τα πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων μεταναστών», https:// www.imerodromos.gr/ta-pogkrom-enantion-ton-ellinon-metan aston/?fbclid=IwAR18C0BVSnVm_oQQPf5o1321m9lT2Jpw ZZfc3rwxaAwJe3bI7RZrxRPfmpg
4 Η περιληπτική αυτή περιγραφή βασίζεται σε μια πιο λεπτομερή έκθεση της hanac (Hellenic American Neighborhood Association Council) του 1973, σ. 39 – 40.

5 Μελέτη Thorsten Sellin «Culture Conflict and Delinquency» (Νέα Υόρκη, 1938). Ο Sellin υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς της σύγχρονης εγκληματολογίας.
6 ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΙΣ ΗΠΑ 1929-30, «Ελευθεροτυπία», 28/11/1999) http://www.iospress.gr/ios1999/ios19991128a.htm.
7 Βλ. στο ίδιο.
8 «Τα πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων μεταναστών». 9 «‘‘Λευκή γυναίκα εθεάθη με Έλληνα!’’…Όταν οι Έλληνες ήταν μετανάστες», https://sekes-eydap.gr