Του Ντένις Κυριάκου

Η Ιταλία δεν είναι μια οποιαδήποτε χώρα της οποίας τα εκλογικά αποτελέσματα θα έπρεπε να μας ενδιαφέρουν. Αποτελεί την 8η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη και ένα από τα ισχυρότερα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το αποτέλεσμα των εκλογών της προηγούμενης Κυριακής αποτελεί υπενθύμιση ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δεν προχωρεί σε στέρεες βάσεις. Ανέδειξαν ως νικητή το Κίνημα των 5 Αστέρων, ένα λαϊκίστικο κόμμα, όπως το έχει χαρακτηρίσει ο ίδιος ο ιδρυτής του, το οποίο κατάφερε μέσα στα δέκα χρόνια ζωής του να γίνει με διαφορά η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της Ιταλίας.

Έτερος νικητής των εκλογών, η Λέγκα του Βορρά. Ένα κόμμα που τα προηγούμενα χρόνια αποτελούσε βασικό υποστηρικτή του Σίλβιο Μπερλουσκόνι και του κόμματός του Forza Italia. Σε αυτές τις εκλογές όμως ο μεγάλος της κεντροδεξιάς συμμαχίας είναι η Λέγκα. Με ακροδεξιά ρητορεία κατά των μεταναστών και του ευρώ και με βασικό σύνθημα «Οι Ιταλοί πρώτα».

Ο μεγάλος χαμένος των εκλογών είναι η κεντροαριστερά και το Δημοκρατικό Κόμμα το οποίο κυβερνούσε τα προηγούμενα χρόνια. Με ποσοστό κάτω του 20% κατέγραψε το χειρότερο εκλογικό του αποτέλεσμα. Η Αριστερά δεν κατάφερε να επωφεληθεί από τις μεγάλες απώλειες του Δημοκρατικού κόμματος και παραμένει εκτός Κοινοβουλίου.

Τι έπεται; Δύσκολα και βασανιστικά ερωτήματα προβληματίζουν τις κυρίαρχες τάσεις στην ΕΕ. Ο σχηματισμός κυβέρνησης στην Ιταλία δεν ήταν ποτέ μια εύκολη υπόθεση και στη συγκεκριμένη περίπτωση καθίσταται ακόμη πιο δύσκολος και περίπλοκος.

Πρώτο ενδεχόμενο είναι μια κυβέρνηση της κεντροδεξιάς με Πρωθυπουργό τον Ματέο Σαλβίνι. Ο ηγέτης της Λέγκας αλλάζει το χαρακτήρα της παραδοσιακής κεντροδεξιάς της Ιταλίας με εμφανή τα σημάδια του ευρωσκεπτικισμού, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Ωστόσο σε αυτό το ενδεχόμενο χρειάζεται και τη στήριξη του Δημοκρατικού κόμματος σε ένα σενάριο μεγάλου συνασπισμού, όπως στην περίπτωση της Γερμανίας.

Η άλλη επιλογή είναι μια σύμπραξη του Κινήματος των 5 Αστέρων με τη Λέγκα του Βορρά. Σενάριο εφιαλτικό για τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, φαντάζει δύσκολο γιατί θα σημαίνει ότι η Λέγκα απαρνιέται την πρωτοκαθεδρία που έχει κερδίσει μέσω των εκλογών στο χώρο της κεντροδεξιάς.

Τρίτο σενάριο αποτελεί η συνεργασία του Δημοκρατικού κόμματος με το Κίνημα των 5 Αστέρων, κάτι που για να πραγματοποιηθεί πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουν τα ζητήματα με την ηγεσία του. Θα συνεχίσει να ηγείται ο πρώην Πρωθυπουργός Ρέντζι; Ποια θέση θα εκφράσουν;

Ένα πράγμα είναι πλέον όμως πολύ ξεκάθαρο. Το Κίνημα των 5 Αστέρων και η Λέγκα του Βορρά έχουν τον πρώτο λόγο στο τι μέλλει γενέσθαι στην Ιταλία. Ο σχηματισμός κυβέρνησης είναι αδύνατος χωρίς κάποιο από αυτούς. Και αυτό είναι που δημιουργεί προβληματισμό και κλονισμούς στην ΕΕ. Ακόμη και στο ενδεχόμενο (πιθανότερο κατά την άποψη μου) να οδηγηθούν σε νέες εκλογές, δε διαφαίνεται πώς μπορούν τα παραδοσιακά φιλοευρωπαϊκά κόμματα να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους.

Μετά το στραπάτσο του Brexit και την άνοδο ακροδεξιών σε πολλές χώρες της ΕΕ (ανάμεσα τους στη Γαλλία και Γερμανία), ήρθε η σειρά της Ιταλίας. Αλλά εδώ το σενάριο φαντάζει ακόμη πιο ανησυχητικό. Ο χαρακτήρας του εκλογικού συστήματος της Ιταλίας δεν επιτρέπει να προχωρήσουν σενάρια που θα άφηναν στο περιθώριο τα ευρωσκεπτικιστικά και λαϊκίστικα κόμματα.

Οι λαοί αντιδρούν στα μέτρα λιτότητας και τις πολιτικές που τους επιβάλλονται. Παρ’ όλα αυτά είναι ξεκάθαρο πως μέσα από αυτή τη διαδικασία δεν ενισχύουν δημοκρατικές και προοδευτικές φωνές. Αντίθετα, η πρόσφατη ιστορία έχει δείξει ότι ενισχύονται λαϊκίστικες φωνές, ακροδεξιά κινήματα με ρατσιστική και ξενοφοβική ρητορεία. Και αυτό αποτελεί βασικό πρόβλημα της Ευρώπης.

*Πολιτικός Επιστήμονας/
Κοινοβουλευτικός συνεργάτης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο