Έλα στο Google News
Ανοιχτός Ορίζοντας/ Ορίζοντας / Στο κέντρο ο Εβγκένι Γιεφτουσένκο και δεξιά η Έλλη και ο Πανίκος Παιονίδης σε συνέδριο στη Σόφια.

Καταβύθιση στο έργο του Πανίκου Παιονίδη

[…] Από προχτές με το άγγελμα της αναχώρησής σου με έπιασε ένας αναγκαστικός ωραίος οίστρος καταβύθισης στο σημαντικό έργο σου. Είτε το καθαρά λογοτεχνικό, ή κριτικό, ή πάλι, με τους πεφωτισμένους και αποκαλυπτικούς διάλογους σου με παγκόσμιες, ελλαδικές και κυπριακές, προσωπικότητες των γραμμάτων, του πολιτισμού και όχι μόνο. Μια μάλιστα, από τις συνεντεύξεις ανήκει στον άλλο μεγάλο του Ελληνισμού και φίλο σου, Μίκη Θεοδωράκη, που με το άκουσμα της αναχώρησής σου απέπλευσε κι αυτός την επομένη για την αιωνιότητα. Από τις συνεντεύξεις επιτρέψτε μου να αναφέρω μόνο μερικές: Νικηφόρος Βρεττάκος, Γ.Φ, Πιερίδης, Ελένη Αρβελέρ, Έλλη Παπά, Κώστας Γαβράς, Καμπανέλλης και πολλοί άλλοι.

Στις Μικρές πινακοθήκες σου παρελαύνουν φυσιογνωμίες της παγκόσμιας διανόησης, της Ελληνικής αλλά και ντόπιας. Διανθισμένες συχνά με φωτογραφίες. Αναφέρω μόνο κάποια ονόματα. Παύλος Λιασίδης, Θεοδωράκης πάντα, Γιεφτουσένκο, Ρίτσος, Βεττάκος, Βοζνεσένσκι, Λουί Αραγκον, Μέλπω Αξιώτη, Αταόλ Μπεχράμογλου, Αζίς Νεσίν, Μελίνα Μερκούρη, Ναζίμ Χικμέτ, Ανδρέας Ζιαρτίδης κα. κα. Όπως οι κύπριοι ζωγράφοι Χριστόφορος Σάββα, Ανδρέας Χαραλάμπους, Χαμπής, Σκοτεινός, Σπύρος Δημητριάδης, Κοτσώνης, αλλά και κύπριοι ποιητές και διανοούμενοι.

Δεν θα ξεχάσω, βεβαίως ένα βιβλίο σου με κυπριακές κριτικές λογοτεχνίας, γραμμένες σε ανύποπτους χρόνους, που για μένα, ξανακοιτάζοντάς τις τελευταία, αποτελούν, οιονεί, έργο μνημειώδες. Σταματούσα και σημείωνα ξανά και ξανά. Θα επιστρέψω, όμως, για να ξαναδιαβάσω κι άλλα, όπως τον αυτοαποκαλυπτόμενο δημόσια Παντελή Μηχανικό, μόλις μερικούς μήνες πριν φύγει για τα επέκεινα και που πολλοί εκ των υστέρων τον παραποίησαν στα μέτρα τους… Και τόσα, τόσα άλλα.

Καταλήγω με τα πολλά βιβλία διηγημάτων σου, δύο εξ αυτών τιμημένα με κρατικό βραβείο, που αποτέλεσαν μια σειρά ιστορικής συνειδησιακής ανασκαφής στην κυπριακή ταυτότητα και ψυχή. Η Μόνα Θεοδούλου σ΄ ένα πρόλογό της λέει πως ο Πανίκος Παιονίδης αποδεικνύεται ένας «πληθωρικός αφηγητής στιγμών, που αναπαριστούν τις ανθρώπινες σχέσεις, ταξιδεύοντάς μας σε όλες σχεδόν τις χώρες που επισκέφτηκε, εστιάζοντας στην αριστοτέλεια φιλία ως ηθικό φαινόμενο» με το οποίο, συμπληρώνω, συμβάδισε κι ο ίδιος μέχρι τέλους.

Στην αγαπημένη μας ποιήτρια και συγγραφέα Έλλη, που στάθηκε δίπλα σου σε όλες τις διαδρομές, συγγραφικές, πολιτιστικές, βιοτικές και επαγγελματικές και που δικαίως φαντάζει σε πολλές αφιερώσεις στα βιβλία σου, εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια με την ευχή η απουσία σου να της είναι πιο ελαφρά. Το ίδιο και στα παιδιά σου και τα εγγονάκια σου που επίσης παρελαύνουν περήφανα σε αφιερώσεις μέσα από τα βιβλία σου.

Προτείνω όπως κάποιος φορέας ασχοληθεί μελλοντικά με το έργο του Πανίκου Παιονίδη για να καταλήξει σε μια επιτομή προσβάσιμη σε κάθε Κύπριο, που θα ήθελε να είναι μέρος μιας αναγέννησης σ’ αυτό τον χώρο του πολιτισμού που, ειδικά στον τόπο μας, νοσεί θανάσιμα. Χωρίς, δυστυχώς, να το συνειδητοποιεί.

 Χρίστος Χατζήπαπα

Απόσπασμα από την αποχαιρετιστήρια ομιλία που ανέγνωσε στη κηδεία εκπροσωπώντας την Ένωση Λογοτεχνών Κύπρου.
3.Με Τον Κώστα Γαβράβ
Με τον κώστα γαβρά

Παρατείνει τη ζωή η περιπέτεια της ανάγνωσης

Η συζήτηση καταλήγει στο κυπριακό πρόβλημα και στις ιδεολογίες.
“Δεν υπάρχει δυστυχώς φως. Μπερδεύτηκε το πρόβλημα τόσο πολύ, παρατράβηξε η απραξία. Τα πρώτα- πρώτα χρόνια, το ’75, ’76, ’77, κάτι έβλεπες”.

Και οι ιδεολογίες; “Δεν υπάρχουν αναζωπυρώσεις γιατί δεν υπάρχει πια το κοινωνικό όραμα. Η συντριβή του σοσιαλισμού ως παράταξης, ως παγκόσμιου συστήματος, είναι μεγάλη φθορά”, σχολιάζει ο κ. Παιονίδης. Ωστόσο στην Κύπρο υπάρχει μια Αριστερά. “Υπάρχει και είναι θετικό το ότι υπάρχει. Αλλά ζει από το παρελθόν. Δεν τροφοδοτείται με κεντρίσματα στη σημερινή της ζωή”.

Πριν ένα μόλις χρόνο ο Πανίκος Παιονίδης εξέδωσε το βιβλίο “Διάλογοι: στο λυκαυγές της νέας εποχής”, με συνεντεύξεις που πήρε από σημαντικές διεθνείς προσωπικότητες κατά την ταραγμένη δεκαετία του ’90.

Τι σημαίνουν όλες αυτές οι συναντήσεις; Ποια ήταν η ανάγκη να επιστρέψει σε λόγια που είχαν να πουν σημαντικοί άνθρωποι;

“Παρατείνει τη ζωή η περιπέτεια της ανάγνωσης, ζωντανεύει αισθητά, σε παίρνει πίσω στην Αθήνα, στο Παρίσι, στη Σόφια, στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη. Οι επαφές, οι άνθρωποι τους οποίους συναντούσες, διότι οι περισσότεροι από αυτούς δεν ζουν πια”.

Ο Πανίκος Παιονίδης έχει ένα όνειρο: “Σε ένα μεγάλο τραπέζι να έρθουν όλοι οι φίλοι μας -ζωντανοί και νεκροί- και να είμαστε όλοι μαζί. Με αυτό το όνειρο τελειώνω ένα βιβλίο, ένα άλλο “Οδοιπορικό” όπου πάω στη Βάσα μια φεγγαρόλουστη βραδιά, βλέπω να μαζεύονται εκεί φίλοι που έφυγαν, άλλοι ακολουθούν και καταφτάνουν στο χωριό για να μαζευτούμε σε μια μεγάλη συνεστίαση. Θα είναι το μεγάλο τραπέζι”.

Απόσπασμα από συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως, από το Παράθυρο, το πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Πολίτης, Ιούλιος 2012
4Β Με Τον Νικηφόρο Βρεττάκο
Με τον νικηφόρο βρεττάκο

Ο πεζογράφος Πανίκος Παιονίδης

[…] Σε όλα τα βιβλία του ενυπάρχουν έντονα, χωρίς να αλληλοαναιρούνται και χωρίς να αλληλοϋπονομεύονται, ο κυπροκεντρισμός και ο διεθνισμός. Αντιθέτως, είναι τόσο αρμονική και τόσο διαλεκτική η σύζευξή τους που ο καθένας καθίσταται αρωγός και τροφοδότης για τον άλλο. Ο συγγραφέας καταφέρνει, μέσα από τις σελίδες όλων των έργων του, να είναι συνάμα ένας φλογερός πατριώτης και ένας ενεργός πολίτης όλου του κόσμου. Αυτό συμβαίνει, κατά κανόνα, θα έλεγα, σε όλα τα πεζογραφήματα του Παιονίδη.

Η εργογραφία και κατά βάση το διηγηματογραφικό έργο του Π.Π. παρουσιάζουν ιδιομορφίες που πρέπει να επισημανθούν. Κατ’ αρχήν, το λογοτεχνικό του έργο χωρίζεται σε δύο περιόδους, μια βραχεία και μια μακρά, που ελπίζουμε να διαρκέσει κι άλλο. Η πρώτη περίοδος, εκδοτικά τουλάχιστον, αρχίζει το 1957 και ολοκληρώνεται το 1962 με δύο συλλογές διηγημάτων που φέρουν τίτλους: Άνεμοι στο νότο και Κουμανταρία και κυκλοφόρησαν τις αντίστοιχες χρονολογίες. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι τα διηγήματα αυτά γράφτηκαν μεν στα ελληνικά, αλλά εκδόθηκαν σε βιβλία μόνο μεταφρασμένα στα βουλγαρικά. Ο ίδιος ο συγγραφέας μάλλον θεωρεί πρωτόλεια και ατελή τη δουλειά αυτή, εξ ου και ουδέποτε επανήλθε κοντά της.

[…] Η δεύτερη πεζογραφική περίοδος στο έργο του Π.Π. αρχινά το 1995 με το αυτοβιογραφικό πεζογράφημα: Ένα άλλο οδοιπορικό και μέχρι στιγμής, εκδοτικά τουλάχιστον, ολοκληρώνεται με τη συλλογή διηγημάτων: Όταν σφίγγουν το χέρι του 2010. Η δεύτερη αυτή περίοδος, διάρκειας 15 χρόνων, περιλαμβάνει 12 λογοτεχνικά βιβλία και μπορεί να χαρακτηριστεί άκρως παραγωγική. […] Εδώ αξίζει να υπενθυμιστεί ότι στη δεύτερη συγγραφική περίοδο του ο Π.Π. τιμήθηκε δυο φορές με το κρατικό βραβείο διηγήματος. Η πρώτη φορά ήταν το 2000 για το βιβλίο «Εν πτήσει» και η δεύτερη το 2007 για το βιβλίο Βήματα στο θολό τοπίο.

[…] Ας τα πάρουμε όμως όλα ένα – ένα, αρχινώντας από την ανθρώπινη επικοινωνία. Όπως σημείωσα ξανά, σε προηγούμενη παρέμβασή μου για το έργο του, ο Π.Π. στο σύνολο του πεζογραφικού του έργου –και εννοώ και σε όλα τα επιμέρους λογοτεχνικά κείμενά του– καταγράφει τους κραδασμούς της συγκίνησης, της πληρότητας, της ανωτερότητας, του μεγαλείου, όταν δύο ή περισσότεροι άνθρωποι συναντώνται ψυχικά, ηθικά συναισθηματικά, όταν δύο ή περισσότεροι άνθρωποι ανοίγουν διάπλατα τις πύλες της καρδιάς τους και επικοινωνούν πραγματικά.

Το θεματικό μοτίβο της ανθρώπινης μοναξιάς στην τρίτη ηλικία απασχολεί έντονα τον συγγραφέα εδώ και αρκετό καιρό. Ας μην νομιστεί όμως ότι ο Π.Π. αντιμετωπίζει αυτό το θεματικό μοτίβο κατά τρόπο θρηνητικό, αξιοθρήνητο, μοιρολατρικό ή απαισιόδοξο. Ο πεσιμισμός ήταν και παραμένει ξένο σώμα για το λογοτεχνικό έργο του Παιονίδη. Κάθε άλλο παρά αδιέξοδη είναι η προσέγγιση του συγγραφέα στη μεγάλη αυτή θεματική ενότητα. Ο Παιονίδης αναφέρεται στη μοναξιά των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας κατά τρόπο που διανοίγει προοπτικές, δημιουργεί δυναμικές, χαράζει ελπίδες. Εξάλλου, σ’ όλα τα διηγήματα του Παιονίδη, ανεξαρτήτως θεματικής, το ενδεχόμενο ν’ ανοίξει μια πόρτα, ένα παράθυρο, να χαράξει κάποιο φως, διατηρείται ζωντανό, παραμένει ευδιάκριτο, εφικτό, προσδοκούμενο, σχεδόν νομοτελειακό.

Και περνώ στον τρίτο θεματικό πυλώνα που είναι η Λεμεσός. Ο Π.Π. που θήτευσε για σημαντικό χρονικό διάστημα και στη δημοσιογραφία ενσπείρει στο έργο του και αρκετά στοιχεία από το ρεπορτάζ. Έτσι, σχεδόν σε όλα τα διηγήματά του, ένα από τα πρώτα μελετήματα είναι να εξοικειώσει τον αναγνώστη με το χώρο και συνάμα να αξιοποιήσει το χώρο έτσι που να σκιαγραφήσει με όσο γίνεται πιο αδρές και πιο πειστικές πινελιές τους ήρωές του. Το ερώτημα «πού» λοιπόν έχει τη δική του ιδιαίτερη βαρύτητα και αισθητική αξία. Ο χώρος, το θέατρο των δρωμένων ενός διηγήματος, πρέπει να είναι οικείο και αγαπημένο. Ο Πανίκος Παιονίδης δεν προσεγγίζει μόνο τους ήρωές του με αγάπη και στοργή, με την ίδια αγάπη και αφοσίωση αγκαλιάζει και τους χώρους μέσα στους οποίους οι ήρωές του ανδρώνονται λογοτεχνικά και δραστηριοποιούνται.

[…] Αν διατρέξει κανείς το σύνολο του λογοτεχνικού έργου του Πανίκου Παιονίδη θα διαπιστώσει πως όλα τα κείμενά του αναβλύζουν από ουμανισμό – αλτρουισμό και συνάμα λυρισμό – ρομαντισμό. Ταυτόχρονα δε διαπνέονται και από μιαν αστείρευτη, χειμαρρώδη αγάπη για τη ζωή.

Αυτό είναι το αισθητικό στίγμα του Π.Π. στη σύγχρονη κυπριακή λογοτεχνία και θεωρώ πως είναι υπεραρκετό για να μνημονεύεται και να επαινείται εσαεί…

Γιώργος Φράγκος

Απόσπασμα από κείμενο που δημοσιεύτηκε σε αφιέρωμα για τον Πανίκο Παιονίδη στο περιοδικό Νέα Εποχή (τ. 324, Καλοκαίρι 2015)

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.