Κάθετα: Το βάρος της ελευθερίας έκφρασης των δημιουργών

Στο θέμα που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα με την παράσταση Η ισορροπία του Nash της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου που κατέβηκε μετά από αντιδράσεις, επειδή περιείχε αποσπάσματα από βιβλίο του Σάββα Ξηρού, ο οποίος είχε καταδικαστεί για τρομοκρατικές ενέργειες, οι περισσότεροι τοποθετηθήκαν ξεκάθαρα «επί της αρχής»: η ελευθέρια έκφρασης των δημιουργών είναι αδιαπραγμάτευτη. Όταν όμως, συζητώντας το θέμα τίθενται κάποια πιο συγκεκριμένα ζητήματα φαίνεται να αναφύονται επιφυλάξεις, σίγουρα όχι από διάθεση λογοκρισίας.

Για παράδειγμα, υποβάλλεται για επιχορήγηση ένα σενάριο για μια ταινία που αναφέρεται στις σφαγές Τουρκοκυπριών στην Κοφίνου (σε αντίθεση με την κυρίαρχη άποψη για πάταξη της τουρκικής ανταρσίας), ή στον Αττίλα με τρόπο που κάποιοι ίσως θεωρούν ότι προάγει το μίσος και την μισαλλοδοξία. Ή επιχορηγείται η έκδοση ενός βιβλίου για τους καταδρομείς οι οποίοι το 1974 επιτέθηκαν στο Προεδρικό πολεμώντας τη νόμιμη κυβέρνηση. Φανταστείτε ένα θεατρικό που ανεβαίνει από επιχορηγούμενο θίασο, πόσο μάλλον από το κρατικό και εστιάζει σε καθημερινές ανθρώπινες στιγμές του Γρίβα ή κάποιο άλλο που αναφέρεται σε ύποπτο ρόλο της Εκκλησίας τον καιρό της Τουρκοκρατίας. Τα ανεχόμαστε; Ταινίες, σίριαλ, βιβλία μπορούν επίσης να ενοχλήσουν (και ενόχλησαν) αν προβάλλουν θετικά ή αρνητικά (ανάλογα) ομοφυλόφιλους, πόρνες, μουσουλμάνους, χριστιανούς, τρομοκράτες, φονιάδες, χούλιγκαν, παιδεραστές, ναρκομανείς και άλλους, ο κατάλογος είναι απεριόριστος. Είναι ελεύθεροι οι δημιουργοί άραγε να μη λαμβάνουν υπόψη το «κοινό αίσθημα», να προσβάλλουν ίσως θρησκευτικά ή άλλα σύμβολα; Και να τυγχάνουν κάποτε και επιχορήγησης από την Πολιτεία;

Εύλογος ο προβληματισμός. Δεν είναι εύκολες οι απαντήσεις αλλά νιώθω ότι όσο και να τρομάζει η ελευθερία αυτή, πιο επικίνδυνος θα ήταν ο περιορισμός της. Ίσως να υπάρχει κάποιο όριο. Όπως ο σεβασμός στον άνθρωπο και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Στην ανθρώπινη ζωή. Η προστασία των ανηλίκων, αλλά και των μειονοτήτων. Μπορεί δε σε κάποιες ελάχιστες περιπτώσεις να λαμβάνονται υπόψη και άλλες σημαντικές ευαισθησίες, ως η εξαίρεση όμως στο κανόνα. Όρια όμως ηθικά, κοινωνικά και πολιτικά δεν μπορούν να υφίστανται απλά και μόνο επειδή τυγχάνει τη στιγμή εκείνη είναι τα «κυρίαρχα». Και το σημαντικότερο: για τα όποια ελάχιστα κριτήρια αρμόδιος δεν πρέπει να είναι κάποιος εκ των άνω, ενώ κριτήριο ιδιαίτερης σημασίας είναι πάντοτε η καλλιτεχνική αξία του έργου, ο πρωτοποριακός του χαρακτήρας, η ευαισθησία και η σοβαρότητα με τις οποίες αντιμετώπισε το θέμα του ο δημιουργός

Κάποτε, ως άτομα, ως σύνολα, ως κοινωνία, μπορεί να βρεθούμε σε δύσκολη θέση, υπερασπιζόμενοι «δυσάρεστα» για μας θέματα. Χρειάζεται μάλλον τότε να αναγνωρίσουμε το βάρος της ελευθερίας έκφρασης και δημιουργίας, την ευθύνη που έχουμε στη διαχείρισή της αλλά και στην προάσπισή της. Ένα δικαίωμα πολύ σοβαρό για να το εκμεταλλευόμαστε και, πολύ περισσότερο, για να το περιορίζουμε και να το υποσκάπτουμε, κυρίως στο όνομα της όποιας «κυρίαρχης άποψης» ή των «έντονων αντιδράσεων».
Αντώνης Γεωργίου

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.