Υπάρχει στην Κύπρο σχετική νομοθεσία, ωστόσο απουσιάζουν οι πρακτικές προϋποθέσεις για να υλοποιηθεί

• Τα τελευταία 10 χρόνια υπήρξαν περίπου 100 αιτήματα για καύση νεκρών, κυρίως από ξένους, ενώ οι Κύπριοι που επιλέγουν κάθε χρόνο την αποτέφρωση αντί της ταφής είναι από δύο μέχρι τέσσερις

Η καύση των νεκρών δεν είναι κάτι καινούργιο. Στον αρχαιοελληνικό χώρο καταγράφεται από τη μυκηναϊκή εποχή -κυρίως τότε εξυπηρετούσε την ανάγκη κήδευσης στην πατρίδα τους των νεκρών που πέθαιναν στη μάχη σε ξένο έδαφος. Ως έθιμο υπάρχει σε αρκετές θρησκείες αν και στις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες η ταφή των νεκρών κατέχει κατά το µάλλον ή ήττον δογματική θέση.

Άρχισε να παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις στη σύγχρονη εποχή λόγω της πληρότητας των νεκροταφείων και της δυσκολίας/κόστους εξεύρεσης χώρου ταφής κυρίως στις μεγαλουπόλεις.

Σήμερα, στην Τσεχία για παράδειγμα, ποσοστό περίπου 70% επί των συνολικών θανάτων καταλήγουν στην αποτέφρωση, ενώ στη Βρετανία, τη Δανία, τη Σουηδία και την Ελβετία τα ποσοστά ξεπερνούν το 50%. Στις ΗΠΑ, η αποτέφρωση των νεκρών ξεπέρασε τον αριθμό των ενταφιασμών στα κοιμητήρια και σε μια εικοσαετία υπολογίζεται ότι τα 3/4 των νεκρών θα αποτεφρώνονται.

Στην Κύπρο, οι προσπάθειες για νομοθετική ρύθμιση της καύσης των νεκρών χρονολογούνται από το 2006, και συγκεκριμένα από τις 19 Ιουλίου, όταν το Υπουργικό Συμβούλιο ανέθεσε σε νομοπαρασκευαστική επιτροπή την ετοιμασία σχετικού νομοσχεδίου, με τον περιορισμό όμως ότι οι πρόνοιες του νομοσχεδίου δεν θα εφαρμόζονται για τους Κυπρίους. Η απόφαση αυτή τροποποιήθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τρία χρόνια μετά.
Στις 8/4/2016, η Βουλή ψήφισε ομόφωνα το νομοσχέδιο για την αποτέφρωση των νεκρών παρά την αντίδραση της Εκκλησίας, η οποία ανακοίνωσε ότι δεν θα τελεί την κηδεία ατόμου που επιλέγει την αποτέφρωση.

 

Ο δρόμος άνοιξε, αλλά τίποτα δεν έγινε
Η Προοδευτική Κίνηση Φοιτητών του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, την περασμένη Πέμπτη 22/11/2018 διοργάνωσε εκδήλωση με θέμα την ευθανασία και καύση των νεκρών. Ομιλητές στην εκδήλωση ήταν ο Λέκτορας Ψυχολογίας του ομώνυμου τμήματος του Πανεπιστημίου Παναγιώτης Σταυρινίδης και η Ελένη Μαύρου ως πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών και πρώην υπουργός.

Όπως ανέφερε ο Παναγιώτης Σταυρινίδης στην τοποθέτησή του, στο δίλημμα μεταξύ της καύσης των νεκρών και της κηδείας η απάντηση είναι ότι πρέπει η καύση να υπάρχει ως επιλογή, τονίζοντας ότι δεν υπάρχουν ηθικά ζητήματα, ούτε ψυχολογικά ζητήματα εναντίον της θέσης αυτής.
Από ψυχολογικής άποψης πρέπει να δίνεται η επιλογή στην οικογένεια και το ίδιο το άτομο για το πώς θα διαχειριστεί η οικογένεια και η κοινωνία το σώμα του. “Είναι θετικό ότι υπάρχει η σχετική νομοθεσία, πρέπει όμως να υπάρξουν και οι πρακτικές προϋποθέσεις για να υλοποιηθεί”, πρόσθεσε ο κ. Σταυρινίδης.

Η Ελένη Μαύρου ανέφερε ότι από τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα, τα τελευταία 10 χρόνια υπήρξαν περίπου 100 αιτήματα για καύση νεκρών, κυρίως από ξένους, ενώ οι Κύπριοι που επιλέγουν κάθε χρόνο την αποτέφρωση αντί της ταφής είναι από δύο μέχρι τέσσερις. Φαίνεται όμως ότι το εμπόδιο δεν είναι μόνο ηθικό ή θρησκευτικό.
Μπορεί να άνοιξε ο δρόμος για την καύση των νεκρών, ωστόσο τίποτα ουσιαστικά δεν έγινε προς αυτή την κατεύθυνση μέχρι σήμερα, αφού στην Κύπρο δεν υπάρχει αποτεφρωτήρας με αποτέλεσμα οι σοροί να μεταφέρονται στο εξωτερικό.

 

Το τεράστιο οικονομικό κόστος που συνεπάγεται η λειτουργία κέντρων αποτέφρωσης είναι εμπόδιο, σημειώνοντας ότι “η πιο πρακτική λύση είναι να προχωρήσει το κράτος στη δημιουργία ενός κέντρου αποτέφρωσης, με τα γραφεία κηδειών να αγοράζουν υπηρεσίες”.
Ως προς αυτό, ανέφερε μάλιστα ότι υπάρχει σχετική πρόνοια στη νομοθεσία που επιτρέπει κάτι τέτοιο. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι: «Η Δημοκρατία, κατόπιν απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου, δύναται να ιδρύσει και να λειτουργεί κέντρο ή κέντρα αποτέφρωσης, είτε ως κρατικά είτε με τη μορφή νομικού προσώπου δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, χωρίς να απαιτείται η εξασφάλιση της σχετικής άδειας λειτουργίας, αλλά κάθε τέτοιο κέντρο οφείλει να τηρεί και να συμμορφώνεται με όλες τις λοιπές απαιτήσεις και προδιαγραφές που προβλέπει ο παρών Νόμος».

Πρόνοιες της νομοθεσίας
Η νομοθεσία προβλέπει μεταξύ άλλων ότι:
• Η τέφρα μπορεί να ενταφιάζεται σε χώρο κοιμητηρίου ή κέντρου αποτέφρωσης, να φυλάσσεται σε οικία ή να ενταφιάζεται σε κήπο ιδιωτικής περιουσίας κατόπιν άδειας του έπαρχου ή να σκορπίζεται στη θάλασσα.
• Ο θανατικός ανακριτής έχει εξουσία να διατάξει την αναστολή της αποτέφρωσης ανθρώπινης σορού μέχρις ότου διεξαχθεί θανατική ανάκριση.
• Η αποτέφρωση της σορού οποιουδήποτε αποθανόντος επιτρέπεται, μόνο εφόσον ο ίδιος το είχε επιλέξει πριν από το θάνατό του.
Από τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα, τα τελευταία 10 χρόνια υπήρξαν περίπου 100 αιτήματα για καύση νεκρών, κυρίως από ξένους. 2-4 Κύπριοι επιλέγουν κάθε χρόνο την αποτέφρωση αντί της ταφής. Φαίνεται όμως ότι το εμπόδιο δεν είναι μόνο ηθικό ή θρησκευτικό.
Μπορεί να άνοιξε ο δρόμος για την καύση των νεκρών, ωστόσο τίποτα ουσιαστικά δεν έγινε προς αυτή την κατεύθυνση μέχρι σήμερα, αφού στην Κύπρο δεν υπάρχει αποτεφρωτήρας με αποτέλεσμα οι σοροί να μεταφέρονται στο εξωτερικό.

Τι απαιτείται για τη λειτουργία κέντρου αποτέφρωσης
• Το Κέντρο Αποτέφρωσης πρέπει να διαθέτει αίθουσα τελετών με εμβαδόν τουλάχιστον 80 τ.μ. για τη διεξαγωγή της νεκρώσιμης τελετής και αίθουσα αναμονής συγγενών, εμβαδού τουλάχιστον 20 τ.μ. για να εξυπηρετεί την αναμονή των συγγενών του αποθανόντος πριν και μετά την τελετή και την αποτέφρωση.
• Για την αποτέφρωση των σορών το κέντρο αποτέφρωσης πρέπει να διαθέτει θάλαμο τελικού ελέγχου της σορού, θάλαμο συντήρησης ή αντίστοιχης ψυχόμενης διάταξης για την προσωρινή παραμονή του λειψάνου, χώρο εγκατάστασης αποτεφρωτήρα κ.λπ.
• Για τη διαχείριση της τέφρας της σορού, το κέντρο πρέπει να διαθέτει γραφείο παράδοσης της τέφρας και τεφροφυλάκιο στο οποίο θα φυλάσσονται οι τεφροδόχοι.
• Το Κέντρο Αποτέφρωσης πρέπει να διαθέτει χώρο ενθύμησης, ο οποίος να αποτελείται από υπαίθριο χώρο εδάφους, κήπο ή σιντριβάνι, διαμορφωμένο έτσι που να δέχεται την τέφρα με διασπορά ή ενταφιασμό.
• Ο επικεφαλής που θα χειρίζεται τον αποτεφρωτήρα θα πρέπει να είναι κάτοχος πανεπιστημιακού διπλώματος τεχνικού προσανατολισμού με την απαιτούμενη εξειδίκευση.