«Κίνηση απελπισίας» η απόφαση για την Αγία Σοφία



 Του συνεργάτη μας Βαγγέλη Αρεταίου

 

Για «κακό οιωνό» και «κίνηση απελπισίας» κάνουν λόγο Τούρκοι και ξένοι αναλυτές σχολιάζοντας την απόφαση της Άγκυρας για μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, ενώ θεωρούν ότι η συσπείρωση στους κόλπους των ισλαμιστών μετά την απόφαση αυτή δεν θα είναι μακράς διαρκείας.

Πάντως, τα ίδια πρόσωπα εκτιμούν ότι οι διεθνείς αντιδράσεις στην απόφαση της Άγκυρας ενισχύουν ουσιαστικά το αφήγημα της τουρκικής κυβέρνησης, σύμφωνα με το οποίο η χώρα  βρίσκεται σε έναν αγώνα επιβίωσης ενάντια σε ξένες δυνάμεις οι οποίες δεν θέλουν μια ισχυρή Τουρκία.

 

Απομάκρυνση συντηρητικών

Παρ’ όλο που η απόφαση για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί δεν αποτέλεσε έκπληξη στους κύκλους ξένων και Τούρκων αναλυτών και πολιτικών παρατηρητών, η εξέλιξη αυτή σχολιάζεται ως «κακός οιωνός». Και αυτό διότι, σύμφωνα με συνομιλητές της «Χαραυγής», δείχνει ότι ο Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται αποφασισμένος να προχωρά σε κινήσεις οι οποίες όχι μόνο οξύνουν την απομόνωση της Τουρκίας, αλλά και οδηγούν τη χώρα σε όλο και μεγαλύτερη πόλωση.

Βετεράνοι παρατηρητές των τουρκικών πραγμάτων εκτιμούν ότι η απόφαση για την Αγία Σοφία ελήφθη σε μια συγκυρία κατά την οποία το ΑΚΡ εμφανίζεται όλο και πιο μακριά από την κοινωνία, ενώ απομακρύνονται σταθερά από το κόμμα οι ισλαμιστές συντηρητικοί αστοί και μαζί τους και οι νέοι.

Τα δύο νέα κόμματα της τουρκικής δεξιάς και κεντροδεξιάς, το Gelecek του Αχμέτ Νταβούτογλου και το DEVA του Αλί Μπαμπατζάν, έχουν αρχίσει να καταγράφουν μια σταθερή παρουσία στις δημοσκοπήσεις και παρ’ όλο που ακόμα τα ποσοστά τους είναι πολύ χαμηλά, της τάξεως του 1-3% για κάθε κόμμα, το εν δυνάμει πλήγμα που μπορεί να επιφέρει στο ΑΚΡ μπορεί να αποδειχθεί μοιραίο. Άλλωστε, όπως εκτιμούν αναλυτές στην Τουρκία, το γεγονός ότι με βάση το νέο σύνταγμα απαιτείται πάνω από 50% των ψήφων για την εκλογή Προέδρου, έχει ουσιαστικά εγκλωβίσει τον Τούρκο Πρόεδρο σε έναν αγώνα που, όπως καταγράφουν οι πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις, αναδεικνύεται όλο και πιο δύσκολος.

Μέσα στο κλίμα αυτό, το οποίο επιβαρύνεται ιδιαίτερα από τη δυσμενή κατάσταση στην τουρκική οικονομία, o Ταγίπ Ερντογάν αναγκάζεται σε ένα «μαραθώνιο» αγώνα συσπείρωσης των ισλαμιστών και των εθνικιστών. Χωρίς ωστόσο η συσπείρωση αυτή να είναι τόσο ισχυρή όσο απαιτούν τα «μαθηματικά» της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης, όπως θεωρούν αναλυτές στην Τουρκία.

 

Αγώνας συμβόλων

Η απόφαση για την Αγία Σοφία βαθαίνει ακόμα πιο πολύ την πόλωση που ήδη κυριαρχεί στη χώρα, καθώς το καθεστώς-μουσείο της Αγίας Σοφίας ήταν ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της εκκοσμικευμένης κεμαλικής Τουρκίας.

Μαζί με την κατάρρευση του συμβόλου αυτού, ο Τούρκος Πρόεδρος καταβάλλει συστηματικές προσπάθειες «άλωσης» και των τελευταίων προπύργιων της εκκοσμικευμένης κεμαλικής παράδοσης, καθώς έχει ξεκινήσει έναν αγώνα χειραγώγησης των δικηγορικών συλλόγων και άλλων επαγγελματικών ενώσεων που θεωρούνται ως βασικοί πόλοι κεμαλισμού στην Τουρκία.

Οι προσπάθειες αυτές δείχνουν ότι θα πετύχουν τελικά το στόχο τους αλλά, όπως επισημαίνουν οξυδερκείς αναλυτές, η κοινωνία βρίσκεται σε μια δυναμική μεγάλων μεταλλάξεων οι οποίες ωθούν σημαντικά κομμάτια του πληθυσμού μακριά από το ΑΚΡ και την πολιτική ιδεολογία που προσπαθεί να επιβάλει ο Τούρκος Πρόεδρος.

Έτσι, πολλοί είναι αυτοί στην Τουρκία που ερμηνεύουν την απόφαση μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί ως ένδειξη «απόγνωσης» του Ταγίπ Ερντογάν.

 

Αλλαγή ατζέντας

Τα μέτωπα που έχει ανοίξει ο Τούρκος Πρόεδρος είναι πλέον πολλά και πολύ πολύπλοκα και ενώ δεν διαφαίνεται κάποια άμεση και μετωπική ρήξη της Άγκυρας με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και τη Ρωσία, οι σχέσεις της Τουρκίας με την Ουάσινγκτον, τις Βρυξέλλες και άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και τη Μόσχα έχουν εισέλθει σε μια περίοδο ιδιαίτερα πολύπλοκη όπου δεσπόζει η έλλειψη εμπιστοσύνης.

Τόσο στην Τουρκία όσο και στις Βρυξέλλες, πολλοί είναι αυτοί που θεωρούν ότι οι δυσκολίες της Άγκυρας αυξάνονται καθημερινά και ότι οι κινήσεις του Ταγίπ Ερντογάν αναμένεται να γίνουν ακόμα πιο μαξιμαλιστικές, καθώς τα περιθώρια επιλογών του στενεύουν διαρκώς.

Η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί δεν θεωρείται ικανή να αλλάξει τις τρέχουσες δυναμικές στους κόλπους της τουρκικής κοινωνίας και, όπως λένε έμπειροι αναλυτές, η αλλαγή της ατζέντας από την οικονομία, που είναι πλέον η βασική πρόκληση των Τούρκων πολιτών, σε θέματα που αφορούν τους συμβολισμούς της Τουρκικής Δημοκρατίας και την εθνική ταυτότητα δεν φαίνεται ότι μπορεί να πείσει.

Αυτό που ανησυχεί πολλούς στην Τουρκία, αλλά και στις Βρυξέλλες, είναι το τι θα κάνει ο Τούρκος Πρόεδρος την επόμενη περίοδο, καθώς η δυναμική που έχει αναπτύξει το ΑΚΡ και η κυβέρνηση τούς αναγκάζουν να βρίσκονται σε μια μόνιμη ένταση τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό.