ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ: Η Κύπρος κρατά τα σκήπτρα στις ποσότητες απορριμάτων

Τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα αντιμετωπίζει η Κύπρος και το ίδιο το Τμήμα Περιβάλλοντος καλείται να διαδραματίσει το ρόλο του σε πολύ αντίξοες συνθήκες. Η Κύπρος κρατά τα σκήπτρα στις ποσότητες απορριμάτων αλλά η διαχείρισή τους σκόνταψε στα σκάνδαλα των ΧΥΤΥ-ΧΥΤΑ και όχι μόνον. Πρακτικά είναι αδύνατο να υλοποιηθεί η δέσμευσή μας στις Βρυξέλλες για κλείσιμο του Κοτσιάτη εντός των χρονοδιαγραμμάτων που είχαμε δεσμευτεί, δηλώνει ο διευθυντής του Τμήματος Περιβάλλοντος κ. Κώστας Χατζηπαναγιώτου. Καπάκι… οι απειλές για παραβάσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Η Κύπρος, ωστόσο, ετοιμάζει νέα νομοθεσία για να συμμορφωθεί στις υποχρεώσεις της από τη Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, σε τομείς που παρουσιάζουν δυσκολίες. Στο μεταξύ όμως κύριο περιβαλλοντικό πρόβλημα για την Κύπρο παραμένει η συνεχιζόμενη διαίρεση ενός ενιαίου γεωγραφικού χώρου, καθότι, όπως λέει ο κ. Χατζηπαναγιώτου στη συνέντευξη του στη «Χαραυγή», «το περιβάλλον δεν γνωρίζει σύνορα».

Συνέντευξη στη Νίκη Κουλέρμου

Πόσο περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι είμαστε ως χώρα και ως κοινωνία;

Είναι αρκετά ενημερωμένος ο μέσος πολίτης. 13 χρόνια μετά την ένταξή μας στην Ε.Ε. η κοινωνία της Κύπρου γνωρίζει τα κύρια περιβαλλοντικά θέματα σε μεγάλο βαθμό. Όμως πολλές φορές λειτουργεί με παράξενο τρόπο. Μια μεγάλη μερίδα δεν ευαισθητοποιείται στο γεγονός ότι πρέπει να εφαρμόζει κιόλας αυτά που θεωρεί αυτονόητα για τους άλλους. Λειτουργεί δηλαδή αρκετά το σύνδρομο ΝΙΜΒΥ ή η ανευθυνότητα, «για όλα φταίνε οι άλλοι ή αυτά είναι καλά αλλά δεν τα εφαρμόζω ή να τα εφαρμόσουν οι άλλοι».
Αυτό βελτιώνεται με την αυστηρή και πλήρη εφαρμογή της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας, με δίκαιο και ομοιογενή τρόπο. Παράλληλα, οι δομές του κράτους χρειάζεται να είναι ξεκάθαρες στο θέμα αυτό, χωρίς αμφιταλαντεύσεις και με σταθερή βούληση.
Ποια είναι τα κυρίαρχα περιβαλλοντικά προβλήματα και πώς τα αντιμετωπίζει το κράτος;

Τα κυριότερα προβλήματα που διαχρονικά αντιμετωπίζει με διαφορετική συχνότητα και μέγεθος η Κύπρος είναι:

i. Η διαχείριση αποβλήτων εν γένει και ειδικά των δημοτικών αποβλήτων

i. Η προστασία και διαχείριση της φύσης σε σχέση και με τη συνεχιζόμενη αστικοποίηση της υπαίθρου.

i. Σταθερή πορεία και θέσεις στα θέματα των Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών και σταθερή θέση για τη μη καλλιέργειά τους στην Κύπρο.

Κύριο περιβαλλοντικό θέμα εξακολουθεί να είναι και η συνεχιζόμενη διαίρεση του γεωγραφικού μας χώρου, ο οποίος περιβαλλοντικά δεν γνωρίζει σύνορα. Όλα τα θέματα περιβάλλοντος άπτονται αυτού και επηρεάζονται.
Όσον αφορά το θέμα των αποβλήτων τίθεται σήμερα σε νέα βάση, ώστε να μπορέσουμε να επιτύχουμε τους στόχους που έχουμε σαν κράτος έναντι της ΕΕ το 2020.
Η θέση μας είναι δύσκολη διότι πέρασαν αρκετά χρόνια απραξίας και διαφορετικών προσεγγίσεων στο όλο θέμα. Αντί το κράτος να δώσει τα εργαλεία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση να μπορέσει να διαχειριστεί τη διαλογή των διαφόρων ροών αποβλήτων στην πηγή, κινείτο σε άλλες κατευθύνσεις οι οποίες έφεραν τα σημερινά αποτελέσματα. Εν πάση περιπτώσει, η νέα στρατηγική δίνει την ευκαιρία να κινηθούμε στη σωστή πορεία έστω και καθυστερημένα.
Η διαχείριση της φύσης και των προστατευόμενων περιοχών, ιδιαίτερα εκτός των κρατικών δασών, είναι φλέγον θέμα και ενόψει του ότι ετοιμάζονται διατάγματα προστασίας των περιοχών Natura 2000, θα πρέπει αμέσως στη συνέχεια να αντιμετωπιστεί ως κύριο θέμα.

«Ό,τι χρησιμοποιούμε και καταλήγει απόβλητο έχει κόστος για το περιβάλλον και δεν μπορεί να το πληρώνει κάποιος άλλος. Το κόστος αυτό θα αναληφθεί από αυτόν που παράγει το προϊόν και το εισάγει στην αγορά και από τον καθένα μας που το χρησιμοποιεί και μετατρέπεται σε απόβλητο»

 

Υπάρχει ή όχι ολοκληρωμένη περιβαλλοντική πολιτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Τι διαλαμβάνει;

Υπάρχει και εφαρμόζεται ολοκληρωμένη περιβαλλοντική ενημέρωση για το κλίμα μέχρι το 2020 με σαφείς υποχρεώσεις για το κράτος της Κύπρου, οι οποίες και εκπληρώνονται. Στο παρόν στάδιο διαμορφώνεται η πολιτική για μετά το 2020 και ειδικά για το 2030. Στα πλαίσια αυτά θα υπάρχουν αυξημένες υποχρεώσεις για την Κύπρο σε τομείς που ιδιαίτερα παρουσιάζουν δυσκολίες, με αυξημένες υποχρεώσεις. Τέτοιοι τομείς είναι εξοικονόμηση ενέργειας από κτίρια, οι εκπομπές από τις μεταφορές, γεωργία, διαχείριση αποβλήτων…
Το κράτος σήμερα διαμορφώνει συγκεκριμένο νέο πλαίσιο διακυβέρνησης για το κλίμα και την ενέργεια για σκοπούς εκπλήρωσης των νέων δεσμεύσεων του 2030 και εκπλήρωσης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις αποφάσεις των πολιτικών της ΕΕ. Το πλαίσιο αυτό μόλις είναι έτοιμο θα παρουσιαστεί δημόσια το επόμενο διάστημα.
Υπάρχουν όμως και ανοικτά μέτωπα με τις Βρυξέλλες για παραβάσεις. Πώς αντιμετωπίζονται;
Τα πράγματα για τη Δημοκρατία είναι δύσκολα, ιδιαίτερα στο ζήτημα των αποβλήτων. Πριν ένα χρόνο ακριβώς ενημερώσαμε τις Βρυξέλλες ότι όλα πάνε καλά και ότι πολύ σύντομα θα διοχετεύονται μεγάλες ποσότητες σκουπιδιών από τη Λευκωσία στην Κόσιη. Δώσαμε μάλιστα χρονοδιαγράμματα ότι αυτό θα γινόταν εντός Απριλίου. Πράγματι, αυτό θα υλοποιείτο αν υπήρχε κατάληξη μεταξύ της κυβέρνησης και του ανάδοχου εργολάβου της Κόσιης τον περασμένο Μάρτιο. Ωστόσο, μετά τις καταγγελίες για ατασθαλίες ακυρώθηκε η υπογραφή και ακόμα εκκρεμεί το θέμα. Μας πήρε ένα χρόνο πίσω αυτή η διευθέτηση.
Υπό το πρίσμα της κοινωνικής κατακραυγής για ατασθαλίες ήταν κρίσιμη εκείνη η περίοδος και μπορεί να πει κάποιος ότι ήταν σωστή η απόφαση για «πάγωμα» της διαδικασίας. Τα γεγονότα στη συνέχεια όμως δείχνουν ότι η όλη διαδικασία έφερε άλλα αποτελέσματα. Η προσωπική εκτίμησή μου ήταν ότι η διευθέτηση χρειαζόταν να τελικοποιηθεί και να μπει σε εφαρμογή, διότι οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι ως έχει σήμερα η κατάσταση, αν δεν επιλυθεί άμεσα το θέμα.
Πρακτικά είναι αδύνατο να υλοποιηθεί η δέσμευσή μας στις Βρυξέλλες για κλείσιμο του Κοτσιάτη στα πλαίσια που υποσχεθήκαμε πέρυσι.
Πιστεύω ότι μετά την τελευταία εξέλιξη της ακύρωσης της διαδικασίας των προσφορών για νέο ανάδοχο, επείγεται η επαναπροσέγγιση και η αλλαγή πορείας.
Αντίθετα, όσον αφορά την επαρχία Λεμεσού προχωρούν οι διεργασίες για νέα μονάδα στο Πεντάκωμο. Ήδη δόθηκε θετική συμπληρωματική περιβαλλοντική γνωμάτευση για αναερόβια επεξεργασία του οργανικού κλάσματος των Οικιακών Στερεών Απορριμμάτων της επαρχίας Λεμεσού για την παραγωγή βιοαερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Για να προχωρήσει το έργο αναμένεται από τη ΡΑΕΚ να εγκρίνει το αίτημα των επενδυτών για αυτοπαραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος. Σημειώνεται ότι μονάδα θα πρέπει να λειτουργήσει πριν το καλοκαίρι φέτος.

«Ό,τι χρησιμοποιούμε και καταλήγει απόβλητο έχει κόστος για το περιβάλλον και δεν μπορεί να το πληρώνει κάποιος άλλος. Το κόστος αυτό θα αναληφθεί από αυτόν που παράγει το προϊόν και το εισάγει στην αγορά και από τον καθένα μας που το χρησιμοποιεί και μετατρέπεται σε απόβλητο»

 

Οι ρυπαντές θα πρέπει να πληρώνουν το κόστος…
Το Τμήμα Περιβάλλοντος προωθεί έργα σε παραλιακές τουριστικές περιοχές και σε ορεινές κοινότητες για διαχείριση των αποβλήτων μέσα από την ανακύκλωση. Πώς αξιολογείτε αυτό το πρόγραμμα;

Οι Κύπριοι κατά κεφαλήν παράγουμε από τις μεγαλύτερες ποσότητες απορριμμάτων σε όλη την Ευρώπη. Μέσα από ευρωπαϊκά συγχρηματοδοτούμενα της περιόδου 2014-2020 καταβάλλεται προσπάθεια για τη μείωση, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση των αποβλήτων. Έχουμε αποφασίσει συνειδητά ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη χωριστή διαλογή στην πηγή, ακολουθώντας τις έντονες προτροπές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη χώρα μας. Ευελπιστούμε ότι μέσα από τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών και των Τοπικών Αρχών, οι πολίτες θα αντιληφθούν ότι τίποτα δεν πρέπει να πηγαίνει χαμένο από τα σκουπίδια. Για το λόγο αυτό περιλαμβάνονται προγράμματα βοήθειας σε εξοπλισμό σε όλες τις τουριστικές παράκτιες περιοχές της Κύπρου καθώς και στην επαρχία Λευκωσίας και στις ορεινές κοινότητες.

Για το τελευταίο πρόγραμμα αναμένεται να επιλεγούν όλες οι ορεινές κοινότητες της περιοχής Τροόδους σε μια προσπάθεια να υπάρχει διαλογή στην πηγή και ξεχωριστή συλλογή, ώστε να ανακυκλώνονται τα υλικά και να καταλήγουν στις μονάδες διαχείρισης όσο το δυνατό λιγότερα σύμμεικτα απορρίμματα και στην ταφή αν είναι δυνατό ελάχιστα απόβλητα μακροπρόθεσμα.

Θέλω να τονίσω την αλλαγή νοοτροπίας, η οποία θα πρέπει να εμπεδωθεί σε όλους μας, ώστε οι θεσμοί να λειτουργήσουν με λιγότερο κόστος, τόσο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση όσο και για τους πολίτες. Αυτό θα γίνει σύντομα, όπου θα επιβληθεί η ευθύνη του παραγωγού σε νέα είδη αποβλήτων, όπως το χαρτί μη συσκευασίας, καθώς και η χρέωση στις πλαστικές σακούλες από τα σημεία πώλησης προϊόντων. Ό,τι χρησιμοποιούμε και καταλήγει απόβλητο πλέον στην καθημερινότητά μας, πρέπει να αντιληφθούμε ότι έχει κόστος για το περιβάλλον και δεν μπορεί να το πληρώνει κάποιος άλλος. Το κόστος αυτό θα αναληφθεί από αυτόν που παράγει το προϊόν και το εισάγει στην αγορά και από τον καθένα μας που το χρησιμοποιεί και μετατρέπεται σε απόβλητο.

 

Πριν την απόφαση για δημιουργία της μαρίνας Αγίας Νάπας υπήρχε ανοικτό θέμα με τις Βρυξέλλες σε σχέση με τη χωροθέτηση του έργου από τη στιγμή που βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός της Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) για τα πουλιά «Αγία Θέκλα- Λιοπέτρι» που ανήκει στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Natura 2000. Σε ποιες ενέργειες προβαίνει η Κυπριακή Δημοκρατία για να μην προχωρήσει η Κομισιόν σε περαιτέρω ενέργειες που θα μας θέσουν σε περιπέτειες;

Η Δημοκρατία έθεσε επιτακτικούς λόγους υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος, περιλαμβανομένων λόγων κοινωνικής ή οικονομικής φύσεως, για να μπορέσει να προχωρήσει στην αδειοδότηση του έργου. Κρίθηκε ότι δεν μπορούσε να χωροθετηθεί αλλού η μαρίνα. Επίσης, την ίδια ώρα συμπεριέλαβε άλλη περιοχή ως αντισταθμιστικό μέτρο για τη χρησιμοποίηση της περιοχής Natura 2000. Το θέμα παραμένει σε εκκρεμότητα.

Ποια άλλα μεγάλα έργα αξιολογήθηκαν για τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις;

Άλλα μεγάλα έργα που αξιολογήθηκαν το τελευταίο διάστημα και έχουν θετικές γνωμοδοτήσεις με συγκεκριμένους όμως όρους, έχουν να κάνουν με την ανάπτυξη στην Πέγεια. Επίσης, υπάρχει θετική γνωμάτευση για τη μονάδα ΟΕΔΑ Λεμεσού, ενώ η Επιτροπή αξιολόγησε και τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του επικαιροποιημένου χωροταξικού σχεδίου ανάπτυξης της περιοχής Βασιλικού. Ένα από τα θέματα που αναμένεται να απασχολήσει το Τμήμα το επόμενο διάστημα με ιδιαίτερα περιβαλλοντικά θέματα, αποτελεί το προτεινόμενο έργο με νησί στη Γεροσκήπου, με τους μελετητές του έργου να ετοιμάζουν τα σχέδια και μελέτες παράλληλα να βρίσκονται σε διαβούλευση με άλλες υπηρεσίες για ενοικίαση της τεράστιας έκτασης γης. Τέλος υπάρχουν έργα τα οποία τώρα αξιολογούνται και θα δώσουν μεγάλη ώθηση στη διαχείριση αποβλήτων από τον ιδιωτικό τομέα σε ειδικές ροές τις οποίες έχει ανάγκη η Κύπρος και κλείνουν τον κύκλο διαχείρισής τους στη χώρα μας, όπως τα πλαστικά και τα ελαστικά.

Άλλη περιοχή ενδιαφέροντος είναι η αδειοδότηση δραστηριοτήτων υδρογονανθράκων όπου αξιολογούνται περιβαλλοντικά οι αιτήσεις ερευνών εταιρειών υδρογονανθράκων και εκδίδονται άδειες περιβαλλοντικές στις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ΑΟΖ της Κύπρου.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος παρουσιάζει τραγική κατάσταση σε σχέση με τις συνθήκες εργασίας, ιδιαίτερα λόγω του γεγονότος ότι άτομα που ήρθαν από άλλες υπηρεσίες και εκπαιδεύτηκαν, φεύγουν… Πώς αντιμετωπίζετε αυτό το κενό;

Πράγματι, υπάρχει τρομερή έλλειψη πόρων και υπαλλήλων. Ανησυχώ, είμαστε 65 άτομα και οι μισοί συνάδελφοι προέρχονται από αποσπάσεις.
Παίρνουμε προσωπικό από αλλού, το εκπαιδεύουμε και αργότερα πιθανόν να φεύγει. Το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού της Υπηρεσίας είναι αποσπασμένο. Δεν υπάρχει ίσως άλλο Τμήμα στην κυβέρνηση όπου το 52% του προσωπικού δεν είναι σε οργανικές θέσεις του τμήματος, αλλά είναι αποσπασμένο. Όμως, όλοι ήδη έχουν εκπαιδευτεί και προσφέρουν τα μέγιστα στην αξιολόγηση αναπτυξιακών νέων έργων και στον έλεγχο της προστασίας από τη ρύπανση και γενικά σε όλους τους τομείς αρμοδιοτήτων του Τμήματος – Κλιματική Αλλαγή, προστασία της Φύσης και έργα διαχείριση αποβλήτων. Έχουμε ρεκόρ Γκίνες πραγματικά και προσπαθούμε να το αντιμετωπίσουμε.

Σήμερα είμαστε πίσω στην εναρμόνιση περιβαλλοντικών θεμάτων σε πολλά θέματα, αφού δεν υπάρχουν οι πόροι να προλαβαίνουμε και να εκπληρούνται οι εθνικές και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις μας για την κάθε οδηγία. Λειτουργούμε σε πολλές περιπτώσεις πυροσβεστικά.
Όσον αφορά την αδειοδότηση εταιρειών που έχουν να κάνουν με τις δραστηριότητες υδρογονανθράκων υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην είμαστε σε θέση να παρακολουθούμε την κάθε εταιρεία όταν θα αρχίσει η υλοποίηση παραγωγικών γεωτρήσεων. Από την άλλη, έχουμε υποχρέωση να παρακολουθούμε από κοντά τις δραστηριότητές τους.
Τα τρία τελευταία χρόνια με την έγκριση του Υπουργείου Οικονομικών και της Βουλής αγοράζουμε υπηρεσίες από συναδέλφους του ιδιωτικού τομέα για θέματα έλεγχου των όρων των αδειοδοτήσεων σε βιομηχανική ρύπανση και διαχείριση αποβλήτων. Η πρόσληψη αφορά 19 επιθεωρητές από τον ιδιωτικό τομέα και έτσι επιλαμβανόμαστε έγκαιρα περιπτώσεις παραβάσεων και καταγγελιών και επιθεωρήσεις υποστατικών για ατασθαλίες και παραβάσεις.
Είναι αναγκαία η στελέχωση και ενίσχυση του τμήματος καθότι όλα τα σημαντικά έργα ανάπτυξης χρειάζονται πριν την αδειοδότησή τους περιβαλλοντική γνωμοδότηση. Αυτό εξυπακούει ότι η όποια ανεπάρκεια στη στελέχωση έχει άμεσο και σημαντικό αντίκτυπο στην προσπάθεια της χώρας για οικονομική ανασυγκρότηση μέσα σε περιβαλλοντικά αποδεκτό τρόπο προς όφελος τόσο της κοινωνίας αλλά και της ποιότητας ζωής των πολιτών και προστασίας του φυσικού μας κεφαλαίου.

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.