Του Λάμπρου Λάμπρου*

Το κυκλοφοριακό έμφραγμα στους δρόμους της Λευκωσίας και η τεράστια ταλαιπωρία στην οποία υποβάλλονται οι πολίτες έχουν ανοίξει μια δημόσια συζήτηση για τις παθογένειες των πόλεών μας στον τομέα των αστικών μεταφορών.

Δυστυχώς και αυτή η συζήτηση διεξάγεται με τρόπο που το πιο πιθανό δεν θα οδηγήσει σε αντιμετώπιση του προβλήματος. Σχεδόν όλοι οι αρμόδιοι αναλώνονται σε γενικόλογες και αόριστες αναφορές και εξαγγελίες χωρίς να παρουσιάζουν συγκεκριμένες και υλοποιήσιμες προτάσεις.

Μια πόλη για να είναι λειτουργική και βιώσιμη χρειάζεται ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο σχέδιο που να ρυθμίζει και να καθοδηγεί την ανάπτυξη. Μέρος αυτού του σχεδίου είναι και το οδικό δίκτυο. Ο σχεδιασμός του οδικού δικτύου γίνεται με τρόπο όπου ο κάθε δρόμος να διαδραματίζει ένα συγκεκριμένο ρόλο. Έτσι στις πόλεις πρέπει να υπάρχουν οι μικροί, δευτερεύοντες δρόμοι των γειτονιών με μειωμένη κυκλοφοριακή κίνηση, οι εμπορικοί δρόμοι με πολλούς χώρους στάθμευσης και μεγάλα πεζοδρόμια, οι δρόμοι πρωταρχικής σημασίας οι οποίοι θα μεταφέρουν τον κύριο όγκο των οχημάτων απρόσκοπτα με ταχύτητα και χωρίς καθυστερήσεις.

Παρέμβαση στην πιο πάνω δομή επιφέρει πολλαπλά προβλήματα σε όλους τους δρόμους. Δυστυχώς αυτό το φαινόμενο παρατηρείται στον τόπο μας με τον πιο έντονο τρόπο. Ουσιαστικά τα τοπικά σχέδια έχουν καταργηθεί. Ο καθένας αναπτύσσει ό,τι θέλει όπου θέλει. (Σχέδιο κίνητρων, πολιτική για ψηλά κτίρια, εμπορικές αναπτύξεις σε κάθε περιοχή κ.λπ.). Όσον αφορά το οδικό δίκτυο υπήρξε μια λανθασμένη και ατεκμηρίωτη απόφαση το 2003 με βάση την οποία έχει επιτραπεί η ανέγερση εμπορικών αναπτύξεων κατά μήκος των κύριων οδικών αξόνων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αλλοιωθεί ο ρόλος αυτών των δρόμων.

Επιπλέον το γεγονός ότι οι αρμόδιες Αρχές είναι επιρρεπείς στην εξυπηρέτηση συμφερόντων και ανεκτικές στις παρανομίες, δημιουργούν ένα εκρηκτικό σκηνικό στο οποίο κυριαρχεί η αναρχία. Οι κύριες αρτηρίες χωρίς να έχουν την υποδομή μετατράπηκαν σε εμπορικούς δρόμους, οι δρόμοι στη γειτονιά μετατράπηκαν σε δρόμους πρωταρχικής σημασίας, χώροι αναψυχής, εστιατόρια και καφετέριες γέμισαν όλους τους δρόμους, καταστήματα που απαιτούν στάση και στάθμευση όπως φούρνοι και περίπτερα έχουν χωροθετηθεί παντού. Αλυσίδες καταστημάτων και φούρνων αποφασίζουν ότι είναι αρμόδιοι να σχεδιάζουν το οδικό δίκτυο αδιαφορώντας για το ευρύτερο κυκλοφοριακό πρόβλημα ή την ασφάλεια του κόσμου.

Το αποτέλεσμα είναι η εικόνα που έχουμε σήμερα: Δρόμοι χωρίς πεζοδρόμια, πεζοδρόμια μόνιμα κατειλημμένα από σταθμευμένα αυτοκίνητα, κεντρικοί δρόμοι μετατρέπονται σε χώρους στάθμευσης, χώροι στάθμευσης ιδιαίτερα στα υπόγεια πολυκατοικιών να μετατρέπονται σε αποθήκες, δεξιές στροφές από παρόδους φράσσουν τους δρόμους, δρόμοι τεσσάρων λωρίδων χωρίς διαχωριστικές νησίδες, οχήματα να διακινούνται στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και να χτυπούν μοτοσικλετιστές και πεζούς, αναρχία, παντελής έλλειψη ασφάλειας και κίνδυνοι από παντού.

Αυτή η κατάσταση έχει μετατρέψει τον Κύπριο οδηγό, σύμφωνα με έρευνες, σε νευρικό, ανυπόμονο, απρόσεκτο και επικίνδυνο. Αν δεν παρθούν μέτρα, κάθε χρόνο τα οχήματα στους δρόμους της Κύπρου θα αυξάνονται, οι ουρές θα είναι ατέλειωτες, οι οδηγοί θα γίνονται ακόμη πιο νευρικοί και η μετακίνηση στους δρόμους της Κύπρου θα είναι στην καλύτερη περίπτωση μια ατελείωτη ταλαιπωρία και στη χειρότερη μια επικίνδυνη ενέργεια που θα θέτει τη ζωή μας σε κίνδυνο.

Αντί όμως να ψάχνουμε ανέφικτες λύσεις και να συζητούμε μεγαλεπήβολα σχέδια, ας ξεκινήσουμε από τα πιο απλά: Την εφαρμογή της νομοθεσίας και των βασικών αρχών της επιστήμης της συγκοινωνιολογίας. Πιο συγκεκριμένα:

  1. Να δεσμευτούν όλοι οι αρμόδιοι στον πλήρη και απόλυτο σεβασμό στα τοπικά σχέδια των πόλεων. Να τερματιστεί η παράνομη αδειοδότηση υποστατικών που δεν προνοούνται στα σχέδια ανάπτυξης. Οι τοπικές και κεντρικές Αρχές να πάψουν να εξυπηρετούν συμφέροντα επιχειρηματιών, οι οποίοι έχουν νιώθουν ότι μπορούν να σχεδιάζουν δρόμους και να ανοίγουν υποκαταστήματα σε όποιο δρόμο οι ίδιοι επιλέξουν.
  2. Σε δρόμους πρωταρχικής σημασίας να δοθεί προτεραιότητα στην ομαλή, συνεχή απρόσκοπτη διακίνηση οχημάτων. Παράλληλα να γίνει σαφής διαχωρισμός εμπορικών δρόμων και δρόμων πρωταρχικής σημασίας. Σε κάθε δρόμο να αποδοθεί ο συγκεκριμένος ρόλος που πρέπει να υπηρετεί και να σχεδιαστεί κατάλληλα. Η προσπάθεια να ικανοποιήσουμε και τα δύο είναι ασυμβίβαστη και οδηγεί στη σημερινή χαώδη κατάσταση.
  3. Σε όλους τους δρόμους πρωταρχικής σημασίας, είτε έχουν μετατραπεί σε εμπορικούς είτε όχι, πρέπει απαραίτητα να τοποθετηθεί κτιστή νησίδα στο κέντρο του οδικού άξονα. Ταυτόχρονα να περιοριστούν στο ελάχιστο οι δεξιόστροφες κινήσεις προς τις παρόδους που δημιουργούν καθυστερήσεις στην κυκλοφορία. Όσες παραμείνουν να γίνονται σε επιλεγμένα σημεία του δρόμου, στα οποία να δημιουργηθεί ειδική λωρίδα με τρόπο που να μη δημιουργούνται καθυστερήσεις στα οχήματα που ακολουθούν.
  4. Να απαγορευτούν οι ανεξέλεγκτες δεξιόστροφες είσοδοι από παρόδους σε δρόμους πρωταρχικής σημασίας. Να χωροθετηθούν κυκλικοί κόμβοι και άλλες οργανωμένες διευθετήσεις για τις επαναστροφές των οχημάτων με τρόπο που να μη διακόπτεται η ομαλή και συνεχής ροή των οχημάτων.
  5. Όσοι δρόμοι πρωταρχικής σημασίας έχουν μετατραπεί ντε φάκτο σε εμπορικούς να γίνουν ειδικές ρυθμίσεις ώστε να εξυπηρετείται η εμπορικότητά τους χωρίς όμως να εμποδίζεται η διακίνηση των οχημάτων και η ασφάλεια των πεζών. Αυτό μπορεί να γίνει με τη δημιουργία χώρων στάθμευσης και μεγάλων πεζοδρομίων χωρίς όμως να επιτρέπεται η εισδοχή στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και οι συχνές και ανεξέλεγκτες δεξιόστροφες είσοδοι από παρόδους.
  6. Να ξεκινήσει άμεσα ο σχεδιασμός ενός συγχρόνου, ευέλικτου, αξιόπιστου και καλά σχεδιασμένου συστήματος μέσων μαζικής μεταφοράς. Ένας σχεδιασμός που να λαμβάνει υπόψιν τα ιδιαίτερα δεδομένα της Κύπρου (διάσπαρτη, οριζόντια ανάπτυξη, κλιματικές συνθήκες και περιορισμένος πληθυσμός). Δεν υπάρχει άλλη επιλογή για να μειωθεί δραστικά ο αριθμός των οχημάτων που διακινείται στους δρόμους των πόλεών μας.
  7. Να ολοκληρωθούν με ταχύτητα και αξιοπιστία τα έργα που είναι προγραμματισμένα στο οδικό δίκτυο και να προχωρήσουν άμεσα οι εργασίες για περιμετρικούς δρόμους, ανισόπεδους κόμβους και διαπλάτυνση δρόμων.
  8. Φώτα τροχαίας να αντικατασταθούν με τα «έξυπνα φώτα τροχαίας», τα οποία θα ρυθμίζουν τη διακίνηση των οχημάτων ανάλογα με τον συγκεκριμένο φόρτο οχημάτων σε κάθε κατεύθυνση.

Όλα τα πιο πάνω δεν είναι το μαγικό ραβδί που θα επιλύσει τα προβλήματα, απλά είναι τα αυτονόητα που θα αντιμετωπίσουν σε ένα μικρό βαθμό το πρόβλημα και για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Για την πιο αποτελεσματική αντιμετώπισή του επιβάλλεται ο επανασχεδιασμός του συστήματος αδειοδότησης και ελέγχου της ανάπτυξης στον τόπο μας. Πρέπει επιτέλους να τερματιστεί η πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων και ο πολυκερματισμός των Αρχών στα πολεοδομικά και οδικά έργα. Να ενοποιηθούν υπηρεσίες και φορείς ώστε να δημιουργηθεί μια ενιαία Αρχή ανάπτυξης στην οποία να ενταχθεί ο σχεδιασμός και ο έλεγχος της πολεοδομικής ανάπτυξης των πόλεων μας. Θα είναι το πρώτο βήμα ώστε να τεθεί σε μια νέα βάση ολόκληρο το πολεοδομικό σύστημα του τόπου, για να γίνει πιο δημοκρατικό, πιο επιστημονικό και πιο αποτελεσματικό. Στο σχεδιασμό να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο οδικό δίκτυο και στη δημιουργία του νέου συστήματος δημοσίων συγκοινωνιών.

*Μέλος Κ.Ε. ΑΚΕΛ