Του Ηλία Δημητρίου*

Τριάντα λεπτά μόλις με το αεροπλάνο από την Κύπρο. Στο ενδιάμεσο των βασικότερων συγκρούσεων στη γειτονιά μας. Με 4 εκ. πληθυσμό και 1,5 εκ. πρόσφυγες. Με 17 σεκταριστικές ομάδες που διαφεντεύουν τις τύχες του κόσμου. Με την Αριστερά που αγωνίζεται κόντρα σε όλο το συντηρητικό κατεστημένο. Με γενιές προοδευτικών νέων που παλεύουν για ένα διαφορετικό μέλλον.

Στο Λίβανο βρέθηκα στο πλαίσιο επίσκεψης της Ομάδας Εργασίας για τη Μέση Ανατολή του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Στην Ο.Ε. συμμετέχει το ΑΚΕΛ όπως και άλλα Κόμματα της Αριστεράς από Ευρώπη, Μ. Ανατολή και Β. Αφρική. Μια επίσκεψη που μας βοήθησε να καταλάβουμε από πρώτο χέρι τι συντελείται δίπλα μας, σε μια χώρα σημαδεμένη από τον εμφύλιο αλλά και ξένες επεμβάσεις του παρελθόντος, που παίζει σήμερα ένα σημαντικό ρόλο στο τι διακυβεύεται στον πυρήνα των μεγαλύτερων συγκρούσεων που βίωσε τα τελευταία χρόνια ο πλανήτης.


Εγκλωβισμένοι στο σεκταριστικό κατεστημένο

Το πρώτο πράγμα που θα άκουγες για την Κύπρο από νέους Λιβανέζους είναι ότι έρχονται συχνά για να παραστούν σε γάμους Λιβανέζων φίλων τους. Και ο λόγος είναι φυσικά το ότι δεν μπορούν να παντρευτούν στη χώρα τους με πολιτικό γάμο όσοι παντρεύονται άτομα διαφορετικού θρησκευτικού δόγματος, λόγω του σεκταριστικού κατεστημένου που επικρατεί στη χώρα. «Δεν μπορούσα να παντρευτώ τη γυναίκα μου στο Λίβανο επειδή εγώ ήμουν Δρούζος και αυτή Σιίτισα, έτσι ήρθαμε στη Λευκωσία να παντρευτούμε», μου ανέφερε ο Ομάρ Ντιπ, Υπ. Γρ. Διεθνών Σχέσεων του Λιβανέζικου Κομμουνιστικού Κόμματος.

Και όντως ο Λίβανος είναι εγκλωβισμένος σε ένα σύστημα σεκταριστικό όπου τα πολιτικά κόμματα διαχωρίζονται ανάλογα με τη θρησκευτική ομάδα που εκπροσωπούν (σιίτες, σουνίτες, ορθόδοξοι, μαρωνίτες κ.ο.κ). Σύνολο 17 θρησκευτικά δόγματα καθορίζουν τις πολιτικές ισορροπίες, τα σχολεία, το οικογενειακό δίκαιο, την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Οι σεκταριστικές ομάδες είναι οι τομείς εξουσίας στο κενό που αφήνει το ανύπαρκτο κεντρικό κράτος σε μια σειρά από ζητήματα.

Στην αντίπερα όχθη υπάρχουν οι κοσμικές προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες βρέθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο αφού ηττήθηκαν στον εμφύλιο. Έκτοτε επικράτησε ένα σεκταριστικό κατεστημένο που κατηγοριοποιεί τους πολίτες ανάλογα με το θρησκευτικό δόγμα στο οποίο ανήκουν. Από τις βασικότερες πολιτικές δυνάμεις που αντιστέκονται είναι και το Λιβανέζικο Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο είχε κατεβεί στις τελευταίες εκλογές με το σύνθημα «Μεταρρυθμίζουμε το σεκταριστικό κατεστημένο».

Το περίπλοκο εκλογικό σύστημα του κατεστημένου και οι έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις έχουν αποτέλεσμα στο να μην μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση στη χώρα, αφού επικρατεί η αρχή της συναπόφασης (consensus) στο κοινοβούλιο. Την ίδια στιγμή οι έντονες αντιπαραθέσεις της Χεζμπολάχ με το χριστιανικό μπλοκ αποτελούν την άλλη διάσταση των έντονων αντιπαραθέσεων.

Οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις δεν είναι άσχετες με τις ευρύτερες γεωστρατηγικές εξελίξεις στην περιοχή. Η Χεζμπολάχ παίζει σημαντικό ρόλο μαζί με το Ιράν στην επικράτηση του Άσαντ σε όλη τη Συρία. Αυτό ανησυχεί έντονα τη Δύση και ειδικότερα το Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, το χριστιανικό μπλοκ στο Λίβανο έχει ιστορικά φιλοδυτική στάση, από τον καιρό του εμφυλίου. Αυτή η αντιπαράθεση οδηγεί και στην εσωτερική αστάθεια της χώρας.

Βέβαια πρέπει να σημειωθεί ότι η Χεζμπολάχ, οι σουνίτες και το χριστιανικό μπλοκ σίγουρα ταυτίζονται σε ένα πράγμα: Στην ανακοπή της ανόδου των προοδευτικών κοσμικών δυνάμεων στη χώρα που θα μπορούσαν να ανατρέψουν το σεκταριστικό κατεστημένο.

Εξ ου και διαχρονικά η Αριστερά θεωρείτο ο βασικός αντίπαλος. Επειδή ήταν η δύναμη που θα μπορούσε να επιφέρει ένα κοσμικό κράτος που την ίδια στιγμή θα ήταν ενάντια στα ιμπεριαλιστικά σχέδια στην περιοχή. Και αυτό αποτέλεσε μια από τις βασικότερες αιτίες της έναρξης του εμφυλίου τη δεκαετία του ’70.

Το ταξικό εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα

Με διαφόρους τρόπους επιδιώχθηκε διαχρονικά η ανακοπή της ανόδου του εργατικού κινήματος στο οποίο βασικός υποστηρικτής ήταν το Κομμουνιστικό Κόμμα. Ο βασικός τρόπος για να το πετύχουν ήταν ο διαμελισμός των μεγαλύτερων συντεχνιών όπου η Αριστερά κατάφερε να έχει τη μεγαλύτερη επιρροή. Κάτι παρόμοιο επιδιώχθηκε και στο φοιτητικό κίνημα.

Στη συνάντηση με τη συντεχνία FENASOL (μέλος της ΠΣΟ), ο πρόεδρος Κάστρο Αμπντάλλαχ μάς ανέφερε ότι ουσιαστικά αποτελούν τη μόνη συντεχνία που απευθύνεται σε όλους τους εργαζομένους, ανεξάρτητα της θρησκευτικής τους προέλευσης ή της καταγωγής τους. Γι’ αυτό αποτελούν τη βασική συντεχνία που διεκδικεί τα δικαιώματα και των ξένων μεταναστών. Ο Αμπντάλλαχ μάς είπε χαρακτηριστικά ότι: «Επιτυχία για μια ταξική συντεχνία είναι να έχει 700 ξένους εργαζομένους σε μια διαμαρτυρία, αρκετοί εκ των οποίων να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο».

Οι αγώνες στους δρόμους

Είναι γεγονός το ότι οι σεκταριστικές δυνάμεις θέλουν να διαιρούν το λαό σε μια παράλογη αντιπαράθεση στη βάση των θρησκευτικών δογμάτων. Την ίδια στιγμή τα κοινωνικά προβλήματα εντείνονται και ως αποτέλεσμα οι κοινωνικο-οικονομικές ανεπάρκειες πολλαπλασιάζονται σε όλους τους τομείς.

Πάραυτα υπάρχει μια γενιά Λιβανέζων που με τη στήριξη της Αριστεράς κινητοποιούν τον κόσμο στους δρόμους για όλες τις ανεπάρκειες που επιφέρει το σεκταριστικό κατεστημένο που είναι επίσης νεοφιλελεύθερο και διεφθαρμένο είτε με σιιτική, είτε με χριστιανική ηγεσία.

Είναι χαρακτηριστικές οι κινητοποιήσεις χιλιάδων κόσμου τα τελευταία χρόνια στους δρόμους για το ζήτημα των σκυβάλων, όπως και οι μαζικές κινητοποιήσεις των φοιτητών για τα δικά τους κεκτημένα. Σε αυτές πρωταγωνιστής και πάλι το Λιβανέζικο Κ.Κ.

Οι πρόσφυγες…

Ο Λίβανος φιλοξενεί πέραν του 1,5 εκ. προσφύγων (κυρίως από Παλαιστίνη και Συρία) που αποτελούν το ήμισυ του ντόπιου πληθυσμού. Οι περισσότεροι Παλαιστίνιοι βρίσκονται σε άθλιες συνθήκες για δεκαετίες μέσα σε πυκνοκατοικημένους οικισμούς. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, αλλά και στη στέρηση και περιορισμούς από το λιβανέζικο κράτος πολλών δικαιωμάτων προς αυτούς όπως στην εργασία, μόρφωση και δημόσιες υπηρεσίες.

Το ζήτημα της παραμονής των Παλαιστίνιων προσφύγων στο Λίβανο αποτελεί μια άλλη από τις πηγές του λιβανέζικου εμφυλίου και των τωρινών πολιτικών αντιπαραθέσεων. Από τον εμφύλιο μέχρι σήμερα βασικοί συμπαραστάτες υπήρξαν οι κοσμικές προοδευτικές δυνάμεις της Αριστεράς.

Την πραγματικότητα των Παλαιστίνιων προσφύγων αντικρίσαμε τόσο μέσα από την επίσκεψή μας σε έναν από τους βασικούς οικισμούς των Παλαιστίνιων προσφύγων στη Βηρυτό όσο και με τις συναντήσεις που είχαμε με τα δύο βασικά αριστερά παλαιστινιακά κόμματα τα οποία δρουν στο Λίβανο, το DFKP και το PFLP.

Άλλο τεράστιο ζήτημα αποτελούν οι Σύροι πρόσφυγες που ξεπερνούν το 1 εκατομμύριο. Τα ποσοστά των προσφύγων αυτών είναι δυσανάλογα σίγουρα για το τι μπορεί να φιλοξενήσει ο Λίβανος. Το ζήτημα όμως έχει διάφορες πτυχές.

Στην επίσκεψή μας στην πόλη Αρσάλ (στα σύνορα με τη Συρία) συναντηθήκαμε με την αντιδήμαρχο Ρίμα Μοχάμμαντ Κρόνμπι, η οποία έχει ζήσει τα τελευταία χρόνια τη μετοίκηση 100.000 προσφύγων στην πόλη τους. Μας εξήγησε ότι μέσα από τους πρόσφυγες δρούσαν και πυρήνες του ISIS που στόχο είχαν την εδραίωσή τους στο Λίβανο. Οι ντόπιες δυνάμεις -στις οποίες το Λιβανέζικο Κ.Κ. έπαιξε σημαντικό ρόλο- με δικές τους στρατιωτικές δυνάμεις κατάφεραν σταδιακά να εξολοθρεύσουν τα επικίνδυνα στοιχεία τόσο εντός των προσφύγων όσο και στα σύνορα. Η Ρίμα μάς εξήγησε επίσης ότι ο ντόπιος πληθυσμός είχε υποστεί μεγάλα προβλήματα και ανεπάρκειες από τη μαζική εγκατάσταση των προσφύγων. Η διεθνής βοήθεια πολλές φορές ερχόταν με λανθασμένες διεφθαρμένες διόδους, με αποτέλεσμα να μη διοχετεύεται άμεσα στους πρόσφυγες. Η ίδια η Ρίμα αποτελεί υπόδειγμα τοπικού άρχοντα, με καθημερινή επαφή τόσο με τους ντόπιους όσο και με τους πρόσφυγες.

Μέσα στο γκρίζο σκηνικό προβάλλει μια πανέμορφη χώρα με ανθρώπους ανοιχτόκαρδους, γεμάτους ζωή. Ένας λαός που παλεύει μέσα σε άνισες συνθήκες για ένα μέλλον ευημερίας. Το χαμόγελο ενός παιδιού που συνάντησα στους προσφυγικούς οικισμούς ήταν το καλύτερο σουβενίρ που παίρνω μαζί μου. Το ταυτίζω με την ελπίδα για να επικρατήσει ένα διαφορετικό μέλλον για τη χώρα.

 

*Μέλος Γραφείου Διεθνών Σχέσεων Κ.Ε. ΑΚΕΛ