Μ. Σιαμμάς στη «Χ»: Ο διεθνισμός και ο αντιφασισμός πήραν σάρκα και οστά με το κάλεσμα του ΑΚΕΛ

Άγνωστες πτυχές από τη συμβολή των ΑΚΕΛιστών στη μάχη κατά του φασισμού-ναζισμού και ο αγώνας για αποστράτευση

  • Άγνωστες πτυχές από τη συμβολή των ΑΚΕΛιστών στη μάχη κατά του φασισμού-ναζισμού και ο αγώνας για αποστράτευση
  • Επιστολές Πολωνών: «Χωρίς τη συμβολή σας, αυτή η μάχη δεν θα κερδιζόταν. Μερίδιο της δόξας ανήκει και σε σας»
  • Σε κάποια στιγμή, στην Κύπρο εντοπίστηκαν πράκτορες των Γερμανών. Για τους Βρετανούς, ωστόσο, πρώτιστη απειλή συνέχισαν να αποτελούν οι ΑΚΕΛιστές
  • Προς το τέλος του πολέμου, όσοι συλλαμβάνονταν να έχουν στην κατοχή τους έγγραφα του κόμματος οδηγούνταν στην εξορία, με συνοπτικές διαδικασίες

Είτε συμφωνεί κάποιος, είτε διαφωνεί με το ΑΚΕΛ, η ιστορική σημασία της απόφασης που λήφθηκε στις 16 Ιουνίου 1943 είναι αδιαμφισβήτητη.

Αποτέλεσε τη μοναδική -για τα κυπριακά δεδομένα- απόφαση οργανωμένου πολιτικού συνόλου για μαζική κατάταξη στην πάλη κατά του φασισμού-ναζισμού, σε συνθήκες δυσμενείς τόσο για το κόμμα το ίδιο όσο και για την πολιτική ζωή του τόπου.

Σε συνέντευξή του στη «Χαραυγή» ο ιστορικός με εξειδίκευση στη στρατιωτική ιστορία και τη συμμετοχή της Κύπρου στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, Δρ Μάριος Σιαμμάς, φέρνει στο φως αθέατες πτυχές από τη δράση των ΑΚΕΛιστών και των εθελοντών στρατιωτών συνολικότερα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Συνέντευξη στον  Γιάννη Κακαρή

Πώς συνέτεινε το κάλεσμα του ΑΚΕΛ στη μάχη κατά του φασισμού;

Τον Ιούνιο του 1943, με το κάλεσμα της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ για κατάταξη στο Κυπριακό Σύνταγμα, παρατηρήθηκε η πιο μεγάλη κατάταξη Κυπρίων για το έτος. Τον Ιούνιο κατετάγησαν 369 Κύπριοι, ενώ σε άλλους μήνες του 1943 δεν ξεπερνούσαν τους 200. Η κατάταξη συνέχισε να είναι αυξημένη τόσο για το 1943 όσο και για το 1944, γεγονός που δείχνει και το έρεισμα του ΑΚΕΛ στο λαό εκείνη τη δεδομένη χρονική περίοδο. Οι εθελοντές που κατετάγησαν με το κάλεσμα του ΑΚΕΛ από το 1943 και έπειτα, εκπαιδεύτηκαν αρχικά σε Αίγυπτο και Λίβανο και έπειτα μεταφέρθηκαν στο μέτωπο της Ιταλίας.

Μετά την εκπαίδευση που έλαβαν, οι λόχοι στους οποίους ανήκαν και οι ΑΚΕΛιστές αποβιβάστηκαν στις αρχές και τα μέσα του 1944 στα λιμάνια του Μπάρι και του Τάραντο. Οι πρώτες μάχες στις οποίες συμμετείχαν ήταν στο μέτωπο του Mόντε Kασσίνο, το οποίο χαρακτηρίζεται και ως μία από τις πιο σημαντικές μάχες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ποιος ήταν ο ρόλος τους και πόσο σημαντικός ήταν;

Στο μέτωπο της Ιταλίας οι Κύπριοι συμμετείχαν κυρίως ως ανεφοδιαστικό σώμα στρατού. Ευθύνη τους ήταν με τη χρήση μουλαριών, η μεταφορά πολεμοφοδίων στο μέτωπο, μέσα από τις γραμμές ανατροφοδότησης. Αυτό γινόταν συνήθως τις βραδινές ώρες προς αποφυγή των εχθρικών πυρών.

Προς τιμήν τους υπάρχουν δύο ευχαριστήριες επιστολές, οι οποίες στάλθηκαν από τους επικεφαλής των πολωνικών μεραρχιών, που είχαν ευθύνη της τελικής επίθεσης στο Μόντε Κασσίνο. Και στις δύο επιστολές εξαίρεται η ανδρεία, το έργο και η συμβολή των Κυπρίων στη μάχη. Καταληκτικά και στις δύο επιστολές αναφέρεται ότι «χωρίς τη συμβολή σας, αυτή η μάχη δεν θα κερδιζόταν. Μερίδιο της δόξας ανήκει και σε σας».

Κατά την επέλαση προς τη Β. Ιταλία τόση ήταν η ανάγκη να χρησιμοποιούνται μουλάρια για τη μεταφορά πολεμοφοδίων προς το μέτωπο, που οι λόχοι των Κυπρίων χρησιμοποιήθηκαν σαν «μπαλάκι του πινγκ πονγκ». Δηλαδή κατά διαστήματα βρέθηκαν να βοηθούν την 5η πολωνική μεραρχία, την 3η πολωνική μεραρχία, καθώς και μονάδες στρατού από τις ΗΠΑ, την Ινδία και τη Μ. Βρετανία.

Έγιναν προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και δράσης τους στην Ιταλία;

Τον Γενάρη του 1945 τους είχε επισκεφτεί ο τότε Βρετανός κυβερνήτης της Κύπρου, Charles Wolley. Με πρωτοβουλία των ΑΚΕΛιστών, για πρώτη φορά έγινε μια συγκεκριμένη και δομημένη μορφή διεκδίκησης για όλους τους Κυπρίους. Μετά από διαδικασίες συνεδριών και συσκέψεων ενόψει της επίσκεψης, καταγράφηκαν και κωδικοποιήθηκαν οι διεκδικήσεις και ακολούθως ζητήθηκε ακρόαση από τον κυβερνήτη.

Ζήτησαν έντονα να τους δοθεί άδεια, καθώς από τη μέρα μεταφοράς τους στην Ιταλία οι περισσότεροι δεν είχαν λάβει άδεια ανάπαυσης. Παράλληλα, ζήτησαν βιβλία που να καλύπτουν γλωσσικά τόσο τους Ελληνοκύπριους όσο και τους Τουρκοκύπριους και απαίτησαν να γίνεται πιο συχνή ανταλλαγή επιστολών με την Κύπρο για να υπάρχει πιο συχνή επαφή με τις οικογένειές τους.

Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι υπάρχουν αποσπασματικές αναφορές από βετεράνους και σημειώσεις στα βρετανικά αρχεία, σύμφωνα με τα οποία η Κ.Ε. του ΑΚΕΛ είχε προχωρήσει στην ίδρυση της «Αντιφασιστικής Στρατιωτικής Οργάνωσης», η οποία είχε ως εκφραστικό όργανο την εφημερίδα «Ο Κύπριος Αντιφασίστας». Σκοπός της οργάνωσης ήταν η οργάνωση των Κυπρίων και η προώθηση των διεκδικήσεών τους στο μέτωπο. Η εφημερίδα είχε ως στόχο την ενημέρωση των στρατιωτών, αλλά και την ιδεολογικο-πολιτική ζύμωση στα μέλη, στα στελέχη και τους φίλους του ΑΚΕΛ. Καθώς δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία, τόσο η ύπαρξη της οργάνωσης όσο και ο ρόλος της χρήζουν περαιτέρω έρευνας.

Η ιδεολογικο-πολιτική κατάρτιση των Κυπρίων ήταν κάτι που προβλημάτισε τους Βρετανούς;

Επειδή οι Βρετανοί είχαν ήδη νιώσει την απειλή από το ΑΚΕΛ είχαν εκδώσει μια απόρρητη εγκύκλιο, για το πώς να διαχειριστούν τους «Κύπριους ανεπιθύμητους». Η πλειοψηφία τους ήταν οι ΑΚΕΛιστές. Ενδεικτικό της αντιμετώπισής τους ήταν το γεγονός ότι σε κάποια στιγμή, όπως προκύπτει από τα βρετανικά αρχεία, στην Κύπρο εντοπίστηκαν πράκτορες των Γερμανών. Για τους Βρετανούς ωστόσο πρώτιστη απειλή συνέχισαν να αποτελούν οι ΑΚΕΛιστές. Ακόμα και στην κατάταξη όσοι είχαν αριστερά πολιτικά φρονήματα ήταν οι τελευταίοι σε σειρά προτεραιότητας. Οι καταδίκες για ποινικά αδικήματα δεν αποτελούσαν εμπόδιο για την κατάταξη. Υπήρχε συνεπώς έντονα το κριτήριο του πολιτικού διαχωρισμού στη διαδικασία της κατάταξης.

Εκτός από τη συμμετοχή στα διάφορα μέτωπα, ποια ήταν η συνεισφορά των ΑΚΕΛιστών στην άμυνα της Κύπρου;

Καθώς η διάρκεια της απειλής για το νησί είχε μεγάλη χρονική διάρκεια, οι προσπάθειες ήταν συνεχείς. Το ΑΚΕΛ είχε κάνει κάλεσμα στους εργαζομένους, τεχνίτες και όχι μόνο, να αφιερώνουν μια εργάσιμη μέρα την εβδομάδα για την κατασκευή οχυρωματικών έργων, υπό τις οδηγίες των Βρετανών. Ήταν μια πολύ σημαντική δράση, αφού οι εργαζόμενοι θυσίαζαν ένα ολόκληρο μεροκάματο την εβδομάδα, για να συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στην ενίσχυση της άμυνας. Επιπλέον, συχνές ήταν οι δράσεις πολιτικής και οικονομικής φύσης που στόχο είχαν την ενίσχυση τόσο ηθικά όσο και οικονομικά της όλης πολεμικής προσπάθειας.

Πώς οργανώθηκε ο αγώνας για αποστράτευση;

Το ΑΚΕΛ είχε συμμετέχει ενεργά και οργανωμένα στην ίδρυση της ΕΚΑ -Ένωση Κυπρίων Αποστράτων- η οποία διεκδικούσε οικονομικές και κοινωνικές παροχές για τους βετεράνους και τις οικογένειές τους. Παραδείγματα διεκδικήσεων αποτελούν η εξασφάλιση εργασίας με την αποστράτευση ή τον επαναπατρισμό των στρατιωτών, καθώς και οι παροχές στις οικογένειες των νεκρών ή αιχμαλώτων. Η ΕΚΑ είχε ως εκφραστικό όργανο την εφημερίδα «Ο Απόστρατος», η οποία κυκλοφόρησε για περίπου 4 χρόνια προς το τέλος και μετά το τέλος του πολέμου.

Οι Βρετανοί ωστόσο, ειδικά προς το τέλος του πολέμου, απαγόρευσαν την πολιτική προπαγάνδα και όσοι πιάνονταν να έχουν στην κατοχή τους έγγραφα του κόμματος συλλαμβάνονταν, περνούσαν από στρατοδικείο και οδηγούνταν στην εξορία. Όλα αυτά με συνοπτικές διαδικασίες και πολλές φορές χωρίς καν δίκη.

Αντί για αποστράτευση τους έστειλαν εξορία στην Αίγυπτο

Με την ολοκλήρωση του πο­λέμου, και ενώ οι Βρετανοί υπο­σχέθηκαν στους εθελοντές ότι θα αποστρατευτούν, αυτό δεν έγινε. Οι σύμμαχοι δεν τήρησαν τις υποσχέ­σεις τους και αυτό ήταν ένα παγκό­σμιο φαινόμενο και παρατηρήθηκε κυρίως σε αποικιακά στρατεύματα. Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί, Κύπριοι, Μαλτέζοι, Παλαιστίνιοι, Αφρικανοί κ.α. είχαν προχωρήσει σε απεργίες και στάσεις για την αποστράτευσή τους.

Για τους αντιδρώντες δημιουρ­γήθηκαν στρατόπεδα-φυλακές στην Αίγυπτο, με τους Κύπριους αντιφασίστες και κομμουνιστές να στέλνονται στο στρατόπεδο «Al Khattatba», που βρισκόταν περί­που 80 χιλιόμετρα από το Κάιρο.

Συγκεκριμένα, τον Δεκέμβριο του 1945, επειδή ακριβώς διεκδι­κούσαν την αποστράτευσή τους, 42 Κύπριοι πέρασαν από στρατοδικείο και καταδικάστηκαν σε 2 χρόνια φυλάκισης και σκληρής δουλειάς. Ήταν όλοι μέλη του Λόχου ημιονη­γών, 620.

Αρχικά στο στρατόπεδο μετα­φέρθηκαν 300 Κύπριοι με τον αριθμό να φτάνει στα περίπου 1.000 άτομα. Μέχρι το καλοκαίρι του 1946 είχαν απελευθερωθεί οι πλείστοι με κάποιους να αποστρα­τεύονται και εντός του 1947-1948.

Γιατί δεν τήρησαν την υπόσχε­ση για αποστράτευση; Ποιοι ήταν οι στόχοι τους;

Κατά τη διάρκεια και πιο ειδικά προς το τέλος του πολέμου είχαν ξεκινήσει στις αποικίες οι ζυμώσεις και τα κινήματα για την αυτοδιά­θεση των λαών. Τα πρώτα εθνικο­απελευθερωτικά κινήματα είχαν κάνει την εμφάνισή τους, με την Ινδία να αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το πιο πιθανό είναι ότι οι Βρετανοί ήθελαν να χρησιμοποι­ήσουν τους εθελοντές ως στρατεύ­ματα καταστολής.

Η δικαιολογία (μόνο εν μέρει βά­σιμη) των Βρετανών ήταν ότι χρει­αζόταν χρόνος για να γίνει η απο­στράτευση, καθώς εκκρεμούσαν μεταπολεμικές διαδικασίες όπως η φύλαξη αιχμαλώτων και η μεταφο­ρά εξοπλισμού.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.