Μανόλης Κορρές – Η ψυχή της αναστήλωσης του Παρθενώνα

Ενας διεθνώς καταξιωμένος επιστήμονας, παράδειγμα αφοσίωσης και εργατικότητας

Συνέντευξη στον Δημήτρη Στρατή

Manolis Korres

Συναντηθήκαμε με τον για δεκαετίες επικεφαλής των έργων αναστήλωσης της Ακρόπολης και συνομιλήσαμε μαζί του για την εμπειρία του. Ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου Μανόλης Κορρές μάς ταξιδεύει πίσω στην αρχαία αθηναϊκή κοινωνία, περιγράφει σημαντικές στιγμές του βίου του και σχολιάζει την Ελλάδα τού σήμερα.


Εργαστήκατε ώρες ατελείωτες στην Ακρόπολη. Από το 1975 μέχρι και το 1999 υπήρξατε ο βασικότερος συντελεστής της διαδικασίας αναστήλωσης του μνημείου. Μπορείτε να μας περιγράψετε αυτή τη μοναδική εμπειρία;

Είναι μια εμπειρία όπως σε όλα τα επαγγέλματα και είναι σπουδαία, αρκεί να έχεις αγάπη για το συγκεκριμένο επάγγελμα. Αν κανείς έχει υπηρετήσει ένα επάγγελμα, για πολλά χρόνια και έχει τα απαραίτητα προσόντα και ταυτοχρόνως τον ικανοποιεί απολύτως, τότε η εμπειρία είναι πολύ μεγάλη. Εγώ απλώς δεν αποτελώ κάποια εξαίρεση. Ανήκω σε αυτή την κατηγορία ανθρώπων, που έχουν μια μακρά, θετική και αξιομνημόνευτη εμπειρία από την επαγγελματική τους σταδιοδρομία. Βέβαια συνεχίζω, κάθε φορά με άλλα θέματα.

Στην Ακρόπολη είχα κατά κάποιο τρόπο την τυπική ευθύνη για το έργο του Παρθενώνος για αρκετά χρόνια και μετά συνέχισα στο Πολυτεχνείο, αλλά ταυτοχρόνως είμαι μέλος σε μια επιτροπή που έχει την επιστημονική ευθύνη εποπτείας και σχεδιασμού, για τα έργα της Ακροπόλεως. Εδώ και 40 χρόνια υπάρχει η «Επιτροπή Συντήρησης των Μνημείων της Ακρόπολης» με διάφορες ειδικότητες. Χάρη στις ενέργειες και τις ιδέες του καθηγητή Μπούρα, προέδρου της επιτροπής και δασκάλου μου, οι επιστήμονες που συμμετέχουν στην επιτροπή εργάζονται χωρίς αμοιβή από το κράτος. Επίσης, είμαι μέλος του «Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου», το οποίο παίζει ένα παρόμοιο ρόλο σε πανελλήνιο επίπεδο.

Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι τον πέμπτο αιώνα π.Χ. οι αρχαίοι Ελληνες, χωρίς τα σημερινά μέσα, χρειάστηκαν λιγότερα από 9 χρόνια για να οικοδομήσουν ένα τόσο συμμετρικό έργο, όπως ο Παρθενώνας;


Εκείνη την εποχή ο τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας, της πολιτείας και της διακυβέρνησης είχαν μια απλότητα και βρίσκονταν πολύ κοντά στη φυσική βάση όλων των πραγμάτων. Εκτός αυτού, ο πληθυσμός ήταν μικρός, μόλις 10.000 πολίτες και στη δημοκρατία, που εμφανίστηκε για πρώτη φορά, δεν είχαν αναπτυχθεί τα φαινόμενα αλλοίωσης και διαφθοράς που σήμερα γνωρίζουμε, αντίθετα υπήρχε διαφάνεια.

Ολοι οι ενδιαφερόμενοι ήταν αμέσως στη μεγάλη Εκκλησία του Δήμου και όλα γινόντουσαν με μια αμεσότητα. Ενώ σήμερα έχουμε μια αντιπροσωπευτική δημοκρατία όπου εκλέγουμε κάποιους και αυτοί ερμηνεύουν την ψήφο μας ή πράττουν ό,τι νομίζουν. Επίσης οι άνθρωποι είχαν ακόμη ζωντανό τον αυθορμητισμό και το πνεύμα της επιβίωσης σε επίπεδο μικρής ομάδας.

Πάντοτε στις πρώτες κοινωνίες πετυχαίνει καλύτερα η οργάνωση των ανθρώπων σε ομάδες, διότι έχει μια απλότητα. Τότε η νεανική αθηναϊκή κοινωνία είχε μόλις βγει από έναν πόλεμο, ο οποίος είχε κοστίσει πάρα πολύ και δεν άφηνε περιθώρια για μεμψιμοιρίες και κακομοιριές. Οι άνθρωποι τότε είχαν πίστη, σε κάποιες αξίες και την αποδείκνυαν με πράξεις, όχι με λόγια. Σήμερα συχνά τυχαίνει οι πολιτικοί να είναι σπουδαίοι και πρώτοι στα λόγια και να υστερούν σε πράξεις.

Σύμφωνα με αρκετούς ιστορικούς στην Ακρόπολη έχουν γίνει αρκετές καταστροφές. Πώς αποτυπώνεται το γεγονός αυτό;


Parthenonas Akropolis

Εγιναν αρκετές καταστροφές, αλλά αυτές συνήθως αφορούν διάφορα τμήματα. Ας πούμε όταν κάηκε ο Παρθενών το 267 μ.Χ. κατά τη διάρκεια μιας βαρβαρικής επιδρομής των Ερούλων, μόνο το εσωτερικό επηρεάστηκε αφού στο εξωτερικό υπάρχουν μάρμαρα που δεν είναι εύφλεκτο υλικό. Κάηκαν δηλαδή τα θυρόφυλλα και τα ξύλα της στέγης. Στον Παρθενώνα υπήρξαν τεράστιες καταστροφές, αλλά ποτέ μια καταστροφή δεν έθιγε το σύνολο διαμιάς. Αυτό που παρέλαβε η δική μας εποχή είναι η διαφορά από όλες τις επιμέρους καταστροφές.

Εκτός από την Ακρόπολη ασχοληθήκατε επισταμένα και με άλλα μνημεία. Μπορείτε να ξεχωρίσετε κάποια;

Ακόμα και τον καιρό που δούλευα στην Ακρόπολη είχα μια αρκετά συστηματική συμμετοχή σε άλλα έργα. Παραδείγματος χάρη, το Φρούριο του Πυθίου, στη Θράκη. Ενα εξαιρετικό έργο του 14ου αιώνα, της βυζαντινής οχυρωματικής τέχνης. Ηταν και η εποχή, κακή χρονιά για την Κύπρο, του 1974. Εγώ βρισκόμουν τότε, πάνω στο φρούριο, στον ποταμό Εβρο και από το ύψος του πύργου, όπου ήμουν ανεβασμένος με μια σκάλα για να μετράω. Εβλεπα τα τουρκικά άρματα μάχης να πλησιάζουν.

Θυμάμαι σαν τώρα, αυτές τις κινήσεις που κυρίως έγιναν τη νύχτα, ίσως για να μην χαθεί χρόνος. Ετσι το πρωί όταν ανέβηκε ο ήλιος, στον ουρανό και φάνηκαν όλα, ξαφνικά βρέθηκαν τα άρματα μάχης να έχουν σχηματίσει μια πολύ μεγάλη γραμμή κατά μήκος του Εβρου και με την κάννη στραμμένη προς το μέρος μας. Οι έξι εργάτες που δούλευαν μαζί μου, δεν μπορούσαν να συνεχίσουν, και πήγανε στη δυτική πλευρά του έργου όπου δεν είχαμε κάποια δουλειά να κάνουμε. Εμεινα λοιπόν μόνος και δούλευα στην ανατολική πλευρά του έργου. Μέχρις ότου μας πήρε η επιστράτευση και φύγαμε.


Από τη δεκαετία του ’60 σάς άρεσε να παρατηρείτε την Αθήνα από ψηλά για να βλέπετε τι αλλαγές που γίνονται στην πόλη. Πώς κρίνετε την αλλαγή μέχρι σήμερα;

Η Αθήνα άλλαξε, όπως πολλές άλλες πόλεις. Δεν είναι μια μοναδική περίπτωση ανήκει σε μια τεράστια κατηγορία πόλεων, οι οποίες υπέστησαν τεράστια αλλαγή και αλλοίωση. Η Αθήνα έχει τουλάχιστον τεσσεράμισι εκατομμύρια κατοίκους, αν κάποτε το επίσημο όνομα ήταν αι Αθήναι, στην εποχή του Θησέα πόσο μάλλον τώρα. Τέτοιες μεγαλουπόλεις της εποχής μας δεν χωράνε σε ένα χαρακτηρισμό, είναι πολλές διαφορετικές πόλεις μέσα σε μια, είναι πολλές διαφορετικές συνθήκες σε ένα πλαίσιο.

Ετσι και η Αθήνα, περισσότερο από ποτέ τής ταιριάζει αυτό το όνομα στον πληθυντικό. Είναι μια κατάσταση αναγκαστική, που προέκυψε από γενικές συνθήκες, και από μια καλώς η κακώς νοούμενη παγκοσμιοποίηση την οποία δεν επέλεξαν οι ίδιοι οι κάτοικοι της Αθήνας.

Τι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην απόφασή σας να εγκαταλείψετε την Ακρόπολη και να μεταβείτε στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο ως καθηγητής;


Ηταν η εποχή που πήρε σύνταξη ο Χαράλαμπος Μπούρας και ο ίδιος ήθελε να συνεχίσει τουλάχιστον ένας από τους μαθητές του, στην Αρχαία Αρχιτεκτονική. Μου άρεσε σαν ιδέα, επίσης γνώριζα ότι στο μέλλον θα μπορούσα να μελετώ τις σημειώσεις, τα ημερολόγια και τα σχέδιά μου. Θυμάμαι σαν τώρα, το 1999 με ρώτησε ο Γενικός Γραμματέας, αν θα ήθελα να διατηρήσω ταυτοχρόνως την παλιά μου θέση και να είμαι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο.

Περίμενε ότι θα το αποδεχόμουν γι’ αυτό και μου έδωσε δεκαπέντε μέρες να το σκεφτώ. Του ζήτησα μόνο μια ήσυχη γωνιά, για να το σκεφτώ, ώσπου να πάω όμως το είχα ήδη σκεφτεί. Ετσι γυρίζω εκατό ογδόντα μοίρες, ξαναπήγα στο γραφείο του και του είπα πως το αποφάσισα: ολικής απασχόλησης στο Πολυτεχνείο.

Το 2013 γίνατε ο πρώτος Ελληνας που βραβεύτηκε με το «Διεθνές Βραβείο Feltrinelli της Ακαδημίας Academia Nazionale dei Lincei» της Ρώμης. Πότε δίνεται το βραβείο αυτό και τι σημαίνει για εσάς;

Καταρχάς νόμιζα ότι ήταν ψέμα, φάρσα. Γιατί είναι το μεγαλύτερο βραβείο και πρέπει να καλύπτει σχεδόν όλες τις επιστημονικές ειδικότητες, όπως Ιατρική, Φυσική, Χημεία, Λογοτεχνία, Καλές Τέχνες, Αρχιτεκτονική και άλλα. Συνήθως το βραβείο αυτό δίνεται σε ιατρούς λόγω της συνεχούς προόδου της επιστήμης. Ισως έχουν δοθεί τέσσερα βραβεία παγκοσμίως σε αρχιτέκτονες και νιώθω μεγάλη τιμή που ένας ήμουν εγώ. Με ζητούσαν από την Ιταλία, κάποιος γνωστός μου, για να μου το ανακοινώσει και αρχικά πίστεψα ότι ήταν φάρσα, όταν ακόμα ήλθαν τα επίσημα έγγραφα πίστεψα ότι μπορεί να είχε γίνει κάποιο μπέρδεμα. Τελικά εμένα είχανε αποφασίσει να βραβεύσουν, κάτι που ήταν πολύ συγκινητικό.


Τι θα λέγατε σε έναν νέο αρχιτέκτονα και γενικότερα στους φοιτητές, σε μία εποχή οικονομικής και ηθικής κρίσης, όπου οι ευκαιρίες για εργοδότηση είναι πολύ λιγότερες;

Θα έλεγα ότι όταν αυτά συμβαίνουν, οι περισσότεροι που είχαν δείξει απλώς ένα επιφανειακό ενδιαφέρον θα έπρεπε να αποσυρθούν, να πάρουν άλλες κατευθύνσεις, να βρουν άλλο επαγγελματικό προσανατολισμό και να απομείνουν πλέον μόνο οι ελάχιστοι.

Αυτοί που δείχνουν με τις πράξεις τους, ότι όντως έχουν πολύ ταλέντο για αρχιτεκτονική και είναι κρίμα να μην αξιοποιηθεί. Οι άλλοι όμως που πήγαιναν παλιά, από κοινωνική σύμβαση ή επειδή αυτό είχε κάποια αίγλη, ή προσέφερε κοινωνική θέση καλύτερα να αλλάξουν προσανατολισμό και σίγουρα θα βρουν άλλα καλύτερα πράγματα να κάνουν.

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.