Με αφορμή… τη Φαλακρή Τραγουδίστρια του Ιονέσκο, που ανεβάζει η θεατρική ομάδα Σόλο για Τρεις, η σκηνοθέτιδα της παράστασης, Μαρία Μανναρίδου Καρσερά, που επιστρέφει στο έργο δεκαέξι χρόνια μετά την επιτυχημένη πρώτη βραβευμένη σκηνοθεσία της στο Θέατρο Ένα, μιλάει στον Ορίζοντα:

Μέσα από το παράλογο ανακαλύπτουμε το λογικό Το έργο είναι γραμμένο το 1948, «απότοκο» του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που άφησε πίσω του την ολοκληρωτική καταστροφή της ανθρωπότητας, υπογραμμίζοντας το παράλογο της ανθρώπινης συμπεριφοράς και το απόλυτο υπαρξιακό κενό. Αυτά είναι ζητήματα που και στη δική μας εποχή είναι παρόντα και ίσως ακόμα εντονότερα. Δυστυχώς, οι πόλεμοι ή οι τοπικές συρράξεις, προϊόντα παράλογων πολιτικών, οικονομικών/ τεχνολογικών συμφερόντων, συνεχίζουν να υπάρχουν.

Είναι λογικό να βλέπεις παιδιά να τα ξεβράζει η θάλασσα; Είναι λογικό ένας Πρόεδρος μιας δημοκρατικής χώρας να θέλει να χτίσει τείχη; Είναι λογικό να καταστρέφουμε τον πλανήτη; Έχοντας ως φόντο όλα αυτά τα παράλογα, αφήνονται, ιδιαίτερα, οι αστικές κοινωνίες (που είναι και ο στόχος επίθεσης του Ιονέσκο στη «Φαλακρή») απροστάτευτες και έρμαιο αυτών των αδιεξόδων -στην εποχή μας μεγεθύνονται από τον καπιταλιστικό υλισμό και την τεχνολογία, αφήνοντας έτσι τεράστια ελλείμματα και κενά μέσα στην ανθρώπινη ψυχή και ύπαρξη.

«Χρειαζόμαστε» ακόμα το Θέατρο του Παραλόγου, γιατί μέσα από το παράλογο ανακαλύπτουμε το λογικό. Μέσα από το τραγικό ανακαλύπτουμε το κωμικό. Το χιούμορ είναι τελικά η μοναδική ασπίδα προστασίας, που το Θέατρο του Παραλόγου χρησιμοποιεί ως σημαντικό εργαλείο ερμηνείας του πραγματικού κόσμου.

Είναι λογικό να βλέπεις παιδιά να τα ξεβράζει η θάλασσα; Είναι λογικό ένας Πρόεδρος μιας δημοκρατικής χώρας να θέλει να χτίσει τείχη; Είναι λογικό να καταστρέφουμε τον πλανήτη;

Γράφτηκε την εποχή των μεγάλων υπαρξιακών αναζητήσεων Νομίζω ότι αυτό που με γοητεύει είναι η εποχή μέσα στην οποία γράφτηκε «Η Φαλακρή». Είναι η εποχή των μεγάλων υπαρξιακών αναζητήσεων, όπου το έργο είναι ένα έξοχο δείγμα γραφής που ενσωματώνει την ισορροπία ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό. Μέσα από αυτό το δίπολο, ο Ιονέσκο μάς μεταφέρει σε αυτό το υπαρξιακό angst, χαρακτηριστικό του Θεάτρου του Παραλόγου, της συγκεκριμένης σκέψης και φιλοσοφίας.

Μέσα στις σκοτεινές μέρες ενός πολέμου, ο Σάρτρ δηλώνει ότι ο άνθρωπος για να μπορεί στην καθημερινότητά του να έρχεται αντιμέτωπος με την ιδέα του θανάτου πρέπει να επιλέξει την πράξη, την ενεργή επιλογή των αποφάσεών του, διαφορετικά το πέρασμα του χρόνου ανελέητα θα τον φέρνει όλο και πιο κοντά στην αναπόφευκτη προοπτική του θανάτου και του υπαρξιακού κενού.

Ο Ιονέσκο μέσα από τη «Φαλακρή» μάς δείχνει πως οι άνθρωποι, μη επιλέγοντας την πράξη, παρασύρονται στην ανυπαρξία της καθημερινότητας, αναμασώντας και κατακερματίζοντας τη γλώσσα της μη επικοινωνίας. Η τεχνική του Ιονέσκο είναι γνωστή: χρησιμοποιεί επαναλήψεις, ιστορίες που δεν βγάζουν νόημα, αντίθετες έννοιες κτλ, όμως κάτω από το κείμενο λέγονται αλήθειες. Και αυτό που ο Ιονέσκο αποκαλύπτει είναι ότι οι χαρακτήρες απλά απαγγέλουν τη γλώσσα, δεν την εννοούν, δεν υπάρχει συνείδηση, μιλούν, δρουν, αντιδρούν αυτόματα, στιγμιαία, δεν αισθάνονται, πέφτουν συνεχώς μέσα στις στιγμές του απόλυτου κενού, του φόβου, του τρόμου για το άγνωστο.

Η ανάγκη να επιστρέψεις σε ένα κείμενο Οι καλοί συγγραφείς, τα καλά έργα είναι ανεξάντλητα. Σίγουρα, μια δεύτερη απόπειρα να σκηνοθετήσεις το ίδιο έργο είναι επικίνδυνο, γιατί πάντα υπάρχει η σύγκριση με το προηγούμενο ανέβασμα, ιδίως όταν είναι μια βραβευμένη δουλειά. Σαν καλλιτέχνης όμως, σαν δημιουργός, νιώθεις συχνά την ανάγκη να επιστρέψεις σε ένα κείμενο, νιώθεις ότι σε εκείνη την πρώτη σκηνοθεσία ίσως να μην τα έχεις καλύψει όλα.

Ο Ιονέσκο μέσα από τη «Φαλακρή» μάς δείχνει πως οι άνθρωποι, μη επιλέγοντας την πράξη, παρασύρονται στην ανυπαρξία της καθημερινότητας, αναμασώντας και κατακερματίζοντας τη γλώσσα της μη επικοινωνίας.

Η σκηνοθετική προσέγγιση Στην πρώτη σκηνοθεσία η προσέγγιση ήταν άκρως φορμαλιστική: οι ηθοποιοί μιλούσαν και κινούνταν εντελώς μηχανιστικά και ανέκφραστα σαν μαριονέτες, σαν αυτόματα. Εδώ, προσεγγίσαμε το κείμενο ρεαλιστικά, οι χαρακτήρες είναι πιο «νορμάλ», γιατί το να λες παράλογα πράγματα εντελώς φυσιολογικά, είναι ακόμα πιο παράλογο και κωμικοτραγικό.

Μια άλλη παράμετρος του έργου είναι η προσθήκη του 7ου προσώπου στο έργο, αυτή του συγγραφέα, που υπήρχε και στην πρώτη παράσταση, αλλά που εδώ, ως ένας άλλος χαρακτήρας, διαγράφει τη δική του πορεία. Ενώ η σχέση με τους «ήρωές» του στην αρχή είναι ένα παιχνίδι ελέγχου και εξουσίας, στο τέλος οδηγείται στη συνειδητοποίηση του υπαρξιακού κενού που επαναλαμβάνεται σε έναν αέναο, ατέρμονο κύκλο.

Μια άλλη διαφορά είναι η λειτουργικότητα του σκηνικού και των κοστουμιών, που μοναδικό στόχο έχει να εξυπηρετήσει την ιδέα του υπαρξιακού κενού, το ότι οι χαρακτήρες κινούνται στο μεταίχμιο της ύπαρξης – μη ύπαρξης. Η εικαστική πρόταση ενδυναμώνει την ιδέα ότι οι χαρακτήρες είναι απρόσωπα αυτόματα, άνθρωποι χωρίς ταυτότητα και βούληση που χάνονται μέσα στο χρόνο λες και δεν υπήρξαν ποτέ.

Πιστέψτε με, εδώ θα ακούσετε τα πιο απίστευτα fake news και από τα ίδια τα fake news που ακούτε στην τηλεόραση ή το internet καθημερινά.

Όπου και να παίχτηκε το έργο, οι θεατές γέλασαν με την καρδιά τους. Σίγουρα, όταν κάποιος ακούει Ιονέσκο και Θέατρο του Παραλόγου δεν είναι εύκολο να περάσει την πόρτα του θεάτρου. Αυτό που μπορώ ανεπιφύλαχτα να μεταφέρω στον θεατή είναι μια καταγεγραμμένη αλήθεια: το ότι όπου και να παίχτηκε «Η Φαλακρή Τραγουδίστρια», οι θεατές γέλασαν με την καρδιά τους. Πάντως, απόδειξη αυτού, μετά και τις δυο παραστάσεις που έχουμε κάνει, μπορώ να πω ότι το κοινό πραγματικά απόλαυσε την παράσταση.

Επειδή το παράλογο είναι πλέον μέσα στη ζωή μας, είναι πολύ πιο εύκολο να το αποκωδικοποιήσεις και να το αποδεχτείς. Πιστέψτε με, εδώ θα ακούσετε τα πιο απίστευτα fake news και από τα ίδια τα fake news που ακούτε στην τηλεόραση ή το internet καθημερινά.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Μετάφραση: Γιώργος Πρωτόπαπας, Σκηνοθεσία – Διασκευή: Μαρία Μανναρίδου Καρσερά, Σκηνικά – Κοστούμια: Ηλέκτρα Κυθραιώτου, Σχεδιασμός Φωτισμού: Σταύρος Τάρταρης, Βοηθός Σκηνοθέτη: Βαλάντω Χαραλάμπους Παίζουν: Βαλεντίνος Κόκκινος, Δημήτρης Αντωνίου, Ηλιάνα Κάκκουρα, Θανάσης Δρακόπουλος, Φώτης Αποστολίδης, Χριστιάνα Λάρκου, Χριστίνα Χριστόφια

ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Θέατρο Χώρα – Κοραή 1, (Πλατεία Αρχιεπισκοπής), Λευκωσία Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη από τις 9 Ιανουαρίου μέχρι και τις 24 Ιανουαρίου στις 20:30

Για πληροφορίες και κρατήσεις: 99711261