Για μία ομαλή μετάβαση στην κλιματικά ουδέτερη οικονομία

Εγκρίθηκε στις 18 Μαΐου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης

Του Κυριάκου Λοϊζου

Εγκρίθηκε στις 18 Μαΐου 2021 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με 615 ψήφους υπέρ, 35 κατά και 46 αποχές, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, με σκοπό τα κράτη-μέλη της ΕΕ να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της μετάβασής τους σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία.

Το πακέτο περιλαμβάνει 7,5 δισ. ευρώ από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 και επιπλέον 10 δισ. ευρώ από το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ. Για να μπορεί να χρηματοδοτηθεί ένα πρόγραμμα, θα πρέπει είτε να στοχεύει στην ενίσχυση της οικονομικής ποικιλομορφίας, στον οικονομικό αναπροσανατολισμό ή στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, είτε να συμβάλλει στη μετάβαση σε μια βιώσιμη, κλιματικά ουδέτερη και κυκλική ευρωπαϊκή οικονομία.


Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ) θα χρηματοδοτήσει την παροχή βοήθειας για την αναζήτηση εργασίας, την αναβάθμιση και την απόκτηση νέων δεξιοτήτων, καθώς και την ενεργή ένταξη των εργαζομένων και όσων αναζητούν εργασία στη διαδικασία μετάβασης της ευρωπαϊκής οικονομίας προς την κλιματική ουδετερότητα. Θα στηρίξει επίσης τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, τα εκκολαπτήρια επιχειρήσεων, τα πανεπιστήμια και τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα, καθώς και τις επενδύσεις σε νέες ενεργειακές τεχνολογίες, στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και τη βιώσιμη τοπική κινητικότητα. Επίσης, μέρος των πόρων του Ταμείου θα επενδυθεί στα ΜΜΕ, στην αναβάθμιση και απορρύπανση εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων, ανάπλαση και αποκατάσταση εδαφών, ενώ στόχος είναι και η κυκλική οικονομία, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης και μείωσης των αποβλήτων, της αποδοτικής χρήσης των πόρων, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης.

Η μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη και κυκλική οικονομία αποτελεί, για την EE, έναν από τους σπουδαιότερους στόχους. Στις 12 Δεκεμβρίου 2019 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε την επίτευξη μιας κλιματικά ουδέτερης Ένωσης έως το 2050, σύμφωνα με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού. Μπορεί η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος να αποβεί προς όφελος όλων μακροπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα δε να παράσχει ευκαιρίες και προκλήσεις για όλους, ωστόσο δεν ξεκινούν τη μετάβασή τους όλες οι περιφέρειες και όλα τα κράτη-μέλη από το ίδιο σημείο αφετηρίας ούτε έχουν την ίδια ικανότητα απόκρισης.

Μερικά είναι πιο προηγμένα από άλλα και η μετάβαση συνεπάγεται ευρύτερες κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε εκείνες τις περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ορυκτά καύσιμα για ενεργειακή χρήση -ιδίως άνθρακα, λιγνίτη, τύρφη και πετρελαιούχο σχιστόλιθο- ή από βιομηχανίες έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Μια τέτοια κατάσταση παρουσιάζει τον κίνδυνο, αφενός, της μετάβασης διαφορετικών ταχυτήτων στην Ένωση, όσον αφορά τη δράση για το κλίμα, και αφετέρου του ανοίγματος της ψαλίδας μεταξύ περιφερειών, γεγονός επιζήμιο για την κοινωνική, οικονομική και εδαφική συνοχή.

Οι περιορισμοί και μερικές σημαντικές πτυχές του κανονισμού για το ΤΔΜ


Σημειώνεται ότι το εγκεκριμένο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ΤΔΜ δεν θα χρηματοδοτήσει την καύση απορριμμάτων. Από τη χρηματοδότηση αποκλείονται επίσης ο παροπλισμός ή η κατασκευή νέων πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, οι δραστηριότητες που σχετίζονται με προϊόντα καπνού και οι επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα. Στα σχέδια που θα καταρτίσουν τα κράτημέλη για τη δίκαιη μετάβαση των οικονομιών τους, θα πρέπει να προσδιορίσουν τις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο από την ενεργειακή μετάβαση και να κατευθύνουν σε αυτές το μεγαλύτερο μέρος των πόρων που θα λάβουν από το ΤΔΜ. Σύμφωνα με την ΕΕ, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις ιδιομορφίες των νησιών, των νησιωτικών περιοχών και των εξόχως απόκεντρων περιοχών. Με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο πλαίσιο του ΤΔΜ θα συσταθεί και ένας «μηχανισμός οικολογικής επιβράβευσης», αν αποφασιστεί να αυξηθούν οι πόροι του Ταμείου μετά την 31η Δεκεμβρίου 2024. Οι πρόσθετοι αυτοί πόροι θα κατανεμηθούν στα κράτη-μέλη ανάλογα με το βαθμό στον οποίο θα καταφέρουν να μειώσουν τις βιομηχανικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου τους. Όσο μεγαλύτερη είναι η μείωση, τόσο περισσότερα θα είναι τα χρήματα που θα εκταμιεύονται για κάθε κράτος-μέλος.

Η πρόσβαση των κρατών-μελών στο ΤΔΜ θα εξαρτάται από το κατά πόσο έχουν εγκρίνει στόχους σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να καταστούν κλιματικά ουδέτερα έως το 2050. Πριν από την έγκριση αυτών των στόχων, κάθε κράτος-μέλος θα δικαιούται το 50% της προβλεπόμενης για αυτό χρηματοδότησης. Επιπλέον, επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες θα μπορούν να λαμβάνουν στήριξη σύμφωνα με τους προσωρινούς κανόνες της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων, που θεσπίστηκαν με στόχο την αντιμετώπιση έκτακτων περιστάσεων. Το ποσοστό συμμετοχής της ΕΕ στις επενδύσεις (δηλ. το ποσοστό συγχρηματοδότησης) έχει οριστεί σε 85% το ανώτερο για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, σε 70% για τις περιοχές που βρίσκονται σε διαδικασία μετάβασης και σε 50% για τις πιο ανεπτυγμένες περιοχές. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα προαιρετικής μεταφοράς πόρων από άλλα ταμεία συνοχής.

Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης

Μεταξύ άλλων, το Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης προβλέπει αξιολόγηση των προκλήσεων μετάβασης τις οποίες αντιμετωπίζουν τα εδάφη που έχουν προσδιοριστεί ως επηρεαζόμενα αρνητικά σε μεγαλύτερο βαθμό, καθώς και αξιολόγηση των κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων της μετάβασης προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία της Ένωσης έως το 2050, με προσδιορισμό του δυνητικού αριθμού των θέσεων εργασίας που επηρεάζονται και των θέσεων εργασίας που χάνονται, των κινδύνων πληθυσμιακής συρρίκνωσης και των αναπτυξιακών αναγκών και των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030 και σε σύνδεση με το μετασχηματισμό ή τη διακοπή των δραστηριοτήτων έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στα εν λόγω εδάφη. Επιπλέον, το σχέδιο προβλέπει περιγραφή του είδους των πράξεων που πρόκειται να υλοποιηθούν και της προσδοκώμενης συμβολής τους στην άμβλυνση των επιπτώσεων της μετάβασης.


Η προστασία των πολιτών, ως οι πλέον ευάλωτοι στην κλιματική μετάβαση

Για την προστασία των πολιτών που είναι οι πλέον ευάλωτοι στην κλιματική μετάβαση, το ΤΔΜ θα πρέπει επίσης να καλύπτει την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης των θιγόμενων εργαζομένων, ανεξάρτητα από το αν εξακολουθούν να απασχολούνται ή αν έχουν χάσει την εργασία τους λόγω της μετάβασης. Το ΤΔΜ θα πρέπει να έχει ως στόχο να τους βοηθήσει να προσαρμοστούν σε νέες ευκαιρίες απασχόλησης. Το ΤΔΜ θα πρέπει επίσης να παρέχει κάθε κατάλληλη μορφή στήριξης στα άτομα που αναζητούν εργασία, συμπεριλαμβανομένης της βοήθειας για την αναζήτηση εργασίας και της ενεργού ένταξής τους στην αγορά εργασίας.

Όλα τα άτομα που αναζητούν εργασία αφότου έχασαν την εργασία τους σε τομείς που θίγονται από τη μετάβαση στην περιφέρεια που καλύπτεται από το Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης, θα πρέπει να είναι επιλέξιμα για να λάβουν στήριξη από το ΤΔΜ, ακόμη και αν οι εργαζόμενοι που απολύθηκαν δεν διαμένουν στην εν λόγω περιφέρεια. Θα πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στους πολίτες που διατρέχουν κίνδυνο ενεργειακής πενίας, ιδίως όταν εφαρμόζονται μέτρα ενεργειακής απόδοσης για τη βελτίωση των συνθηκών κοινωνικής στέγασης. Τέλος, ως προς την κατανομή των πόρων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, πρώτη στη σχετική λίστα είναι η Πολωνία με 3,5 δισ. ευρώ, ενώ ακολουθεί η Γερμανία με 2,2 δισ. Από το Ταμείο η Ελλάδα θα πάρει 755 εκ. ευρώ και η Ουγγαρία 238 εκ. ευρώ. Η Κύπρος θα πάρει συνολικά 92 εκ. ευρώ, ενώ στο Λουξεμβούργο αναλογούν 9 εκ. ευρώ, το μικρότερο ποσό ανάμεσα στα κράτη-μέλη.

 

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.