Σόλων Μιχαηλίδης ο μεγάλος μουσουργός

Το 2019 συμπληρώνονται σαράντα χρόνια από τον θάνατο του Σόλωνα Μιχαηλίδη, ο οποίος υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες της σύγχρονης κυπριακής μουσικής δημιουργίας, με αξιόλογη και πολύμορφη προσφορά στη μουσική ως μουσουργός, συνθέτης, διευθυντής ορχήστρας, παιδαγωγός και ερευνητής.

Ο Σόλων Μιχαηλίδης γεννήθηκε στη Λευκωσία στις 12 Νοεμβρίου 1905. Πατέρας του ήταν ο Μιχαήλ Χατζηκυριάκος και μητέρα του η Ελένη Σολομωνίδου. Μαθητής του δημοτικού άρχισε να μαθαίνει κιθά­ρα και μαντολίνο. Το 1927 διορίστηκε καθηγητής της κιθάρας, της θεωρίας και της Ιστορίας της Μουσικής στο κυβερνητικό Ωδείο Κύπρου στη Λευκωσία. Εκεί, με τη βοήθεια του διευθυντή του Ωδείου, Ησαΐα Καλμάνοβιτς, Ρώσου πιανίστα εβραϊκής καταγωγής, έμαθε πιάνο και προχώρησε στην αρμονία. Παράλληλα, μελετούσε, μέσω αλληλογραφίας, στο Trinity College of Music του Λονδίνου.

Αργότερα, το Παρίσι άνοιξε νέους ορίζοντες στον Κύπριο μουσικό. Φοίτησε στην École Νοrmale de Musique, όπου μελέτησε αρμονία και αντίστιξη με την παιδαγωγό Νadia Βουlanger και πήρε μαθήματα πιάνου από τους Ρ. Maire και Alfred Cortot. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Schola Cantorum του Παρισιού, όπου μελέτησε σύνθεση με τον Guy de Lioncourt και διεύθυνση ορχήστρας με τον μαέ­στρο, πιανίστα και συνθέτη Marcel Labey. Στο Παρίσι ο Μιχαηλίδης έγραψε τα πρώτα του έργα. Αποφοίτησε από τη Schola Cantorum το 1934 με δίπλωμα σύνθεσης. Παρά τις προτάσεις που είχε από τον Lioncourt να μείνει και να διδάξει στο Παρίσι, επέστρεψε στην Κύπρο και τον Αύγουστο του 1934 παντρεύτηκε την Καλλιόπη Μορίδου.

Τον ίδιο χρόνο αρχίζει μια έντονη δραστηριότητα στη Λεμεσό, που άλλαξε ουσιαστικά το μουσικό σκηνικό της πόλης και σήμανε την απαρχή μιας μακράς και πλούσιας μουσικής παράδοσης. Τον Οκτώβριο του 1934 ίδρυσε μαζί με τη γυναίκα του το Ωδείο Λεμεσού. Παράλληλα, το 1938 ίδρυσε το Σύλλογο Συναυλιών Ωδείου Λεμεσού (Σ. Σ. Ω. Λ.) και την Ορχήστρα Συναυλιών Ωδείου Λεμεσού που διηύθυνε ο ίδιος και αποτέλεσε την πρώτη ελληνική ορχήστρα της Κύπρου. Διευθύνοντας την ορχήστρα και χορωδία του Συλλόγου Συναυλιών Ωδείου Λεμεσού ο Σόλων Μιχαηλίδης ερμήνευε δικά του έργα. Τα συγκροτήματα του Συλλόγου Συναυλιών Ωδείου Λεμεσού έθεσε υπό τη σκέπη του σωματείου ΑΡΗΣ Λεμεσού το 1939. Από το 1941 ως το 1956 υπηρέτησε ως καθηγητής μουσικής στο Λανίτειο Κοινοτικό Γυμνάσιο Λεμεσού. Ως καθηγητής μέσης εκπαίδευσης ο Μιχαηλίδης  συγκροτούσε εξαιρετικές μικτές χορωδίες και συνέθετε για τις μαθητικές θεατρικές παραστάσεις.

Με το τέλος του πολέμου έγινε κατορθωτή η αποπεράτωση της εκτύπωσης του περίφημου συγγράμματος του «Η αρμονία της σύγχρονης μουσικής», έκδοση του Ωδείου Λεμεσού 1945 που παρουσιάστηκε στην Ακαδημία Αθηνών στις 2 Μαΐου 1946 από το Μανώλη Καλομοίρη. Στις 8 Ιουλίου 1946 έργα του Σόλωνα Μιχαηλίδη παρου­σιάστηκαν για πρώτη φορά στην Αθήνα. Στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του Θεόδωρου Βαβαγιάνη, ερμήνευσε τα Δύο Βυζαντινά Σκίτσα ενώ ο συνθέτης ανέπτυσσε μια έντονη και πολύπλευρη καλλιτεχνική δραστηριότητα στη Βρετανία, όπου πήγε το 1946 με ενός έτους υποτροφία. Έργα του ερμηνεύτηκαν τότε από τη Συμφωνική Ορχήστρα του Β.Β. C .

Το 1950 και το 1952 οργάνωσε και διηύθυνε δύο πολύ σημαντικά γεγονότα που αποτέλεσαν σταθμούς στην ιστορία της μουσικής ζωής του τόπου. Πρόκειται για το ανέβασμα της όπερας «Διδώ και Αινείας» του Η. PURCELL και του ορατορίου «Η Δημιουργία» του J . HAYDN , της πρώτης όπερας και του πρώτου ορατορίου που άκουσε το κυπριακό κοινό.

Το 1957 διορίστηκε στη θέση του Διευθυντή του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης. Η ανάληψη της διεύθυνσης του Ωδείου από το Μιχαηλίδη, σήμανε την απαρχή μιας ανοδικής πορείας για το ίδρυμα. Σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά την εγκατάσταση του στην πρωτεύουσα του ελληνικού βορρά κατόρθωσε με τη συντονισμένη προσπάθεια και άλλων παραγόντων ώστε η ίδρυση της Συμφωνικής Ορχήστρας Βορείου Ελλάδας να γίνει μια πραγματικότητα. Το 1966 η Συμφωνική Ορχήστρα Βορείου Ελλάδας μετατράπηκε σε Κρατικό Οργανισμό ανεξάρτητο από το Ωδείο.

Το Νοέμβριο του 1970, αποχώρησε από τη διεύθυνση του Κρατικού Ωδείου και της Κρατικής Ορχήστρας και μετοίκησε στην Αθήνα. Διευθύνοντας την Κ.Ο.Θ. κατά την τακτική της συναυλία στις 7 Δεκεμβρίου 1970 ο Μιχαηλίδης αποχαιρετούσε τους Θεσσαλονικείς ερμηνεύοντας έργα Φρανκ, τη δική του σύνθεση Βυζαντινό Αφιέρωμα και τη Συμφωνία του Αποχαιρετισμού του Χάυντν. Το κοινό της Θεσσαλονίκης τον αποθέωσε.

Το 1979 ο Δήμαρχος και τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου, ανύποπτοι για τη σοβαρή επιδείνωση της υγείας του,  προσκάλεσαν το συνθέτη να παρευρεθεί σε εκδήλωση που θα διοργάνωναν προς τιμή του, για να τον ανακηρύξουν επίτιμο δημότη και να του απονείμουν το χρυσό μετάλλιο της πόλης της Λεμεσού.   Ο Σόλων Μιχαηλίδης αποδέχτηκε την πρόσκληση κι έ­ζησε τις τελευταίες μέρες της ζωής του με την επιθυμία να ταξιδέψει και πάλι στην Κύπρο. Το ταξίδι, ωστόσο, αυτό έμελλε να είναι το τελευταίο και πολύ διαφορετικό από τα προηγούμενα.

Πέθανε ξημερώματα της 10ης Σεπτεμβρίου 1979. Ο καλλιτεχνικός κόσμος της Ελλάδας τον αποχαιρέτισε με επιμνημόσυνη δέηση στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών και ακολούθως η σορός του μεταφέρθηκε στην Κύπρο με αίτημα της Κυπριακής Πολιτείας. Πλήθος κόσμου κατέκλυσε την εκκλησία της Αγίας Νάπας στη Λεμεσό, στην άλλοτε ενορία του ζεύγους Μιχαηλίδη για να τον αποχαιρετίσει. Η χορωδία ΑΡΗΣ έψαλλε κατά τη νεκρώσιμη ακολουθία και ερμήνευσε επίσης σε πρώτη εκτέλεση το τελευταίο έργο του Σόλωνα Μιχαηλίδη, το χορωδιακό «Κερύνεια μου», κατά την ταφή που έγινε στις 13 Σεπτεμβρίου 1979 στο κοιμητήριο Αγίου Νικολάου στη Λεμεσό.

Εργογραφία

  • Η δραστηριότητά του στη σύνθεση αρχίζει το 1933. Ακολουθώντας όπως και άλλοι Έλληνες συνθέτες κυρίως πρότυπα της Εθνικής Σχολής χρησιμοποιεί τροπικές μελωδίες με στοιχεία από τη βυζαντινή και τη δημοτική μουσική, ιδιαίτερα της Κύπρου. Το ύφος του είναι λιτό με εμφανείς επιδράσεις από το γαλλικό ιμπρεσιονισμό. Το έργο του είναι πλούσιο. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα παρακάτω έργα: Η Ζωή εν Τάφω (1933 -συμφωνικό ποίημα εμπνευσμένο από το ομώνυμο έργο του Στρατή Μυριβήλη), Δύο Βυζαντινά Σκίτσα για ορχήστρα εγχόρδων (1934), Κυπριώτικος Γάμος για φλάουτο και ορχήστρα εγχόρδων (1935), Δύο Συμφωνικές Εικόνες (1936 -περιλαμβάνουν τα μέρη Αυγή στον Παρθενώνα και Πανηγύρι της Κακκάβας), Βυζαντινό Αφιέρωμα για ορχήστρα εγχόρδων (1944), Αρχαϊκή Σουίτα (1954), Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα (1966). Επίσης, έχει γράψει της καντάτες Ο Τάφος (1936 –σε ποίηση Κωστή Παλαμά) και Ελεύθεροι Πολιορκημένοι (1955 –σε ποίηση Διονύσιου Σολωμού).
  • In Memoriam (1974 – αφιέρωμα στα φυλακισμένα μνήματα), Κερύνεια (1976), Ύμνος και Θρήνος για την Κύπρο (1975) είναι μερικά από τα έργα εμπνευσμένα από την εισβολή.
  • Το συνθετικό έργο του περιλαμβάνει επίσης έργα μουσικής δωματίου, έργα για πιάνο, τραγούδια με συνοδεία πιάνου, τραγούδια για χορωδία, μουσική για θέατρο, καθώς και την όπερα σε 3 πράξεις Οδυσσέας.
  • Ασχολήθηκε εκτεταμένα και με το συγγραφικό έργο. Έγραψε διάφορες μελέτες και άρθρα σε ελληνικά και ξένα περιοδικά. Επιπλέον έγραψε για την ελληνική μουσική και τους συνθέτες της στο αγγλικό λεξικό της Μουσικής “Grove”. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την παραδοσιακή μουσική –κυπριακή και ελληνική και ως αναγνώριση της προσπάθειάς του από το 1948 ως το 1968 υπήρξε μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Δημοτικής Μουσικής που ιδρύθηκε στο Λονδίνο το 1947, με σκοπό την προώθηση της έρευνας της παραδοσιακής μουσικής.
  • Τέλος, αξιοσημείωτο είναι το σύγγραμμά του «Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής» που εκδόθηκε το 1978. Το βιβλίο αυτό βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών και αποτελεί πολύτιμο βοήθημα για τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής μουσικής.

 

ΠΗΓΕΣ:
-Έλενα Λαμάρη-Παπαδοπούλου: Σόλων Μιχαηλίδης, η ζωή και το έργο του
https://www.tsso.gr/default.aspx?lang=el-GR&page=8
https://www.limassolmunicipal.com.cy/uploads/c14ef0cfWr.pdf

 

Μεγάλη συναυλία Μνήμης Σόλωνα Μιχαηλίδη.

ΘΕΑΤΡΟ ΡΙΑΛΤΟ

13 Σεπτεμβρίου 

ώρα 20:30