Αρχοντικό Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου
Να μην αλλοιωθεί ο χαρακτήρας του μνημείου

 

Της Νίκης Κουλέρμου

Χείμαρρος η Φρόσω Ριζοπούλου-Ηγουμενίδου, ομότιμη καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Κύπρου, στην επιχειρηματολογία για τη σημασία της διατήρησης του χαρακτήρα του Αρχοντικού του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου. Η ίδια ως λειτουργός, τότε, στον Κλάδο Νεότερου Πολιτισμού του Τμήματος Αρχαιοτήτων, εργάστηκε μαζί με μέλη διαφορετικών ειδικοτήτων του προσωπικού του Τμήματος για την αποκατάσταση του Αρχοντικού και την παρουσίασή του, όπως επέβαλλε το κληροδότημα των τελευταίων ενοίκων του: Εθνολογικό ή Βυζαντινό Μουσείο.

Η κα Ηγουμενίδου είχε την ευθύνη της έρευνας για την ιστορία του Αρχοντικού και την εσωτερική διαμόρφωση του χώρου, προκειμένου να ανοίξει για το κοινό το 1987. Μιλώντας στην «Κυριακάτικη Χαραυγή», η κα Ηγουμενίδου τόνισε:

«Το Αρχοντικό είναι το σημαντικότερο δείγμα αστικής αρχιτεκτονικής του τελευταίου αιώνα της οθωμανικής κυριαρχίας που διασώθηκε στην παλιά Λευκωσία και διαθέτει το μοναδικό σε ολόκληρη την Κύπρο χώρο υποδοχής –την πάνω σάλα– με ξυλόγλυπτο, ζωγραφικό και χρυσοποίκιλτο διάκοσμο.

Πέραν της αρχιτεκτονικής σημασίας του, η οποία το συνδέει με τα ωραιότερα αρχοντικά της Ελλάδας, των Βαλκανίων και του ευρύτερου χώρου της οθωμανικής επικράτειας, το συγκεκριμένο κτίσμα έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία ως ενδιαίτημα του ισχυρότερου και γνωστότερου δραγουμάνου της Κύπρου (1779-1809). Η σημασία αυτή οδήγησε το Τμήμα Αρχαιοτήτων να κηρύξει, ήδη από το 1935, την οικία Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου σε αρχαίο μνημείο. Έκτοτε και ειδικότερα κατά τη δεκαετία του 1980, το Τμήμα Αρχαιοτήτων διέθεσε μεγάλα κεφάλαια και ανθρώπινο δυναμικό για την αποκατάσταση και τη διαμόρφωση του Αρχοντικού Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου σε εθνολογικό μουσείο. Η ονομασία αυτή έχει επιλεγεί διότι συνάδει με τον κοσμικό χαρακτήρα του Αρχοντικού. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην παρουσίαση του ίδιου του μνημείου με πλούσιο πληροφοριακό υλικό για την ιστορία του Χατζηγεωργάκη, την ιστορία του Αρχοντικού και της αποκατάστασής του, ακόμη και για τη μελέτη των χρωμάτων του, για την οποία το Τμήμα συνεργάστηκε με τη Royal Danish Academy of Fine Arts, Carlsberg Foundation της Κοπενχάγης.

Κατά τις εργασίες αποκατάστασης το Αρχοντικό ενοποιήθηκε, ούτως ώστε να παρουσιαστεί ως ενιαίο σύνολο, με σεβασμό στην 200 ετών ιστορία του. Σε άλλους χώρους παρουσιάστηκαν, σε φωτογραφίες, οι δωρεές και τα κοινωφελή έργα του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, ενώ στο γνωστό ως “Τίμιο Ξύλο” δωμάτιο, το οποίο χρησιμοποιούσαν ως χώρο προσευχής, εκτέθηκαν εικόνες και οικογενειακά κειμήλια.

Σε μεγάλο χώρο του Αρχοντικού παρουσιάζονται εκθέματα που έχουν σχέση με τον καθημερινό βίο της εποχής τον 18ο-19ο αιώνα (χαλκώματα, κοσμήματα, νομίσματα κ.ά.)

Η παρουσίαση αυτή ανταποκρίνεται στον χαρακτήρα του Αρχοντικού, το οποίο αποτελεί εκλεκτό μνημείο τόσο της υλικής όσο και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου. Το Αρχοντικό του Χατζηγεωργάκη συνδέεται με πολλές παραδόσεις, υμνήθηκε από τη λαϊκή ποίηση και αποτελεί φορέα ιστορικής μνήμης.

Σήμερα για την αναβάθμισή του, η οποία είναι απαραίτητη, αναμένουμε ότι θα αντιμετωπιστεί και πάλι ως ενιαίο οικοδόμημα-αρχαίο μνημείο, με διατήρηση του ιστορικού χαρακτήρα του Αρχοντικού Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου. Για το σκοπό αυτό θεωρούμε απαραίτητη τη συνεργασία των αρμόδιων φορέων, της Αρχιεπισκοπής και Τμήματος Αρχαιοτήτων. Είναι συγκινητικό το ενδιαφέρον του κοινού, της Λευκωσίας και της Κύπρου γενικότερα, το οποίο πάντοτε θεωρούσε ως δικό του (κοινό κτήμα) το κονάκι του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου».

Αντιδράσεις της κοινωνίας

Χιλιάδες πολίτες, που είναι φανερά ενοχλημένοι με τις προθέσεις του Αρχιεπισκόπου, ξεκίνησαν συλλογή υπογραφών μέσω της παγκόσμιας πλατφόρμας AVAAZ για να σταματήσουν τα σχέδια του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Β’ να μετατρέψει το Αρχοντικό σε εκκλησιαστικό μουσείο.

Το θέμα με τίτλο «Save the “House of Hadjigeorgakis Kornesios”» συνοδεύεται από κείμενο στα αγγλικά, στο οποίο αναφέρει ότι:

«Το σπίτι του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου είναι ένα από τα ωραιότερα παραδείγματα της αστικής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα και βρίσκεται στην καρδιά της ιστορικής πρωτεύουσας της Κύπρου, στη Λευκωσία. Σήμερα λειτουργεί ως μουσείο που έχει ανακαινιστεί και σχεδιαστεί, αφού μελετήθηκε με σεβασμό η ιστορία του. Τον τελευταίο καιρό υπάρχουν ισχυρισμοί ότι ο Αρχιεπίσκοπος θέλει να μετατρέψει το μουσείο σε εκκλησιαστικό μουσείο για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, ανάμεσα στα άλλα τρία κτίρια που εξυπηρετούν παρόμοιους σκοπούς. Το κοινό οργανώνεται με στόχο τη διασφάλιση του χαρακτήρα και της πολιτιστικής κληρονομιάς της οικίας του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου».

dav

Οι υπογραφές ξεπέρασαν τις προσδοκίες! Το ίδιο και η συμμετοχή σε μια άλλη πλατφόρμα στο Facebook με τίτλο «Σεβασμός στο Αρχοντικό Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου».

Στις προθέσεις του Αρχιεπισκόπου αντέδρασε έντονα το ΑΚΕΛ, κοινοποιώντας την πρόθεσή του να εγγράψει το θέμα στη Βουλή και να ελέγξει την εκτελεστική εξουσία, ώστε αυτή να μην ενδώσει στον παραλογισμό να ακυρωθεί ακόμα ένα μνημείο, όπως έγινε με τις αρχαιότητες Γεροσκήπου. Προς αυτή την κατεύθυνση ο ΓΓ του ΑΚΕΛ απέστειλε επιστολή στον Υπουργό Μεταφορών, κ. Καρούσο, τονίζοντας ότι «η συστηματική αμφισβήτηση του θεσμικού καθεστώτος που διέπει τα Αρχαία Μνημεία Β’ Πίνακα θα οδηγήσει με βεβαιότητα στη διάλυση της κρατικής πολιτικής για τα αρχαία μνημεία. Αν η κυβέρνηση αποδεχτεί την απαίτηση του Αρχιεπισκόπου, αυτό θα συνιστά ξεκάθαρη παραβίαση σειράς προνοιών του Περί Αρχαιοτήτων Νόμου, που αφορούν τόσο περί τα Αρχαία Μνημεία όσο και τα Μουσεία». Όπως αναφέρει, «η οικία Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου είναι μνημείο Αστικής Αρχιτεκτονικής. Δεν είναι εκκλησιαστικό μνημείο και ουδέποτε υπήρξε ιερός χώρος λατρείας. Καθίσταται επομένως ακατανόητη η επιμονή του Αρχιεπισκόπου να την εντάξει σε “αλυσίδα” εκκλησιαστικών μνημείων και μουσείων. Η ευθύνη για τη σύνταξη εθνικής Ιστορίας σε ένα κοσμικό κράτος όπως η Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς και η δημιουργία σχετικών ιστορικών μουσείων, ανήκει στο κράτος, τους ακαδημαϊκούς και τους επιστημονικούς φορείς. Η Εκκλησία είναι μέρος της Ιστορίας της Κύπρου, όχι ο αποκλειστικός και προνομιακός συγγραφέας της».

Ο ΓΓ του ΑΚΕΛ καλεί τον αρμόδιο Υπουργό «να προστατεύσετε το θεσμικό πλαίσιο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας ξεκαθαρίζοντας σε όλες τις κατευθύνσεις ότι “όλες οι αρχαιότητες πάνω σε οποιαδήποτε γη αποτελούν ιδιοκτησία του Κράτους” (Περί αρχαιοτήτων Νόμος, άρθρο 3). Ταυτόχρονα, σας καλώ να ενεργήσετε χωρίς χρονοτριβή, έτσι ώστε η Οικία Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου να παραμείνει ως κηρυγμένο Αρχαίο Μνημείο και Εθνογραφικό Μουσείο στην αρμοδιότητα του Τμήματος Αρχαιοτήτων».

Επιπλέον, το ΑΚΕΛ έχει εγγράψει το θέμα στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Μεταφορών, όπου αναμένεται να ξεκαθαρίσουν οι προθέσεις του Αρχιεπισκόπου αλλά κυρίως της κυβέρνησης, στη διαφύλαξη της νομοθεσίας που προστατεύει τα αρχαία μνημεία.

ICOMOS: Να αιτηθούν την ένταξή του στον κατάλογο Μνημείων Ουνέσκο

 

Το Κυπριακό Τμήμα της Διεθνούς Επιτροπής Μνημείων και Χώρων ICOMOS, αφού εκφράζει λύπη για τις προθέσεις του Αρχιεπισκόπου, συγχαίρει τον Υπουργό Μεταφορών για τη σωστή τοποθέτησή του να διατηρηθεί το Αρχοντικό ως έχει σήμερα, και αναμένει από τον ίδιο και την κυβέρνηση να αιτηθούν την ένταξη του μνημείου αυτού στον διεθνή κατάλογο των Μνημείων της Ουνέσκο, έτσι ώστε να προστατευθεί τόσο η υλική όσο και η άυλη πολιτιστική κληρονομιά του.

Διερωτάται ακόμα ποια είναι η αναγκαιότητα για τη δημιουργία ενός «εκκλησιαστικού μουσείου» μέσα σε ένα «κονάκι» της Οθωμανικής περιόδου, ενώ δίπλα υπάρχει το σημαντικότατο Βυζαντινό Μουσείο, που στεγάζει θησαυρούς βυζαντινής και εκκλησιαστικής τέχνης. Εάν και εφόσον υπάρχει ανάγκη, καλείται ο Αρχιεπίσκοπος να αναβαθμίσει το Βυζαντινό Μουσείο προβαίνοντας στον μουσειολογικό εκσυγχρονισμό του αντί να δημιουργήσει ένα άλλο που θα το ανταγωνίζεται. Σημειώνεται ότι στην τελευταία παρέμβασή του στο ΡΙΚ ο Αρχιεπίσκοπος είπε ότι δεν θα το μετατρέψει σε βυζαντινό μουσείο αλλά θα το διατηρήσει ως εθνογραφικό. Επιμένει, ωστόσο, να το διεκδικεί…