«Νέο Ελσίνκι» χωρίς Ελσίνκι;

epa09948672 Finland Foreign Minister Pekka Haavisto (R) and Finland minister of Defense Antti Kaikkonen speak to the media at the Presidential Palace in Helsinki, Finland, 15 May 2022. Finland’s President Sauli Niinisto and Prime Minister Sanna Marin, Defense Minister Antti Kaikkonen and Foreign Minister Pekka Haavisto announced during the press conference that their country will apply to join NATO. EPA/MAURI RATILAINEN

Του Πάνου Τριγάζη*

Έχει βάση η άποψη ότι μειώνονται οι ελπίδες για στρατηγική αυτονομία της Ε.Ε. στο πλαίσιο μιας νέας αρχιτεκτονικής πανευρωπαϊκής ασφάλειας, μετά την αναμενόμενη διεύρυνση του ΝΑΤΟ με τις Φινλανδία και Σουηδία. Αρνητική εξέλιξη αναμφίβολα, αν και δεν το βλέπει έτσι η κοινή γνώμη στις δύο χώρες, καθώς μεταξύ άλλων μειώνει κατά δύο τις μη ενταγμένες στο ΝΑΤΟ χώρες-μέλη της Ε.Ε., αφήνοντας στην κατηγορία αυτή μόνο τις Αυστρία, Ιρλανδία, Κύπρο και Μάλτα.

Θα πρόσθετα ωστόσο ότι η Ιστορία μόνο προσωρινά γυρίζει πίσω και ότι στο τέλος η ειρήνη και ο αφοπλισμός στην Ευρώπη θα επικρατήσουν.

Θυμίζω ότι το Ελσίνκι φιλοξένησε στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου ΗΠΑ-ΕΣΣΔ πολλές διεθνείς διασκέψεις ειρήνης, με κορυφαία τη Διάσκεψη για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (1975), με τη συμμετοχή 33 χωρών της Ευρώπης (πλην Αλβανίας), των ΗΠΑ και Καναδά. Με άλλα λόγια, η Σοβιετική Ένωση αναγνώρισε ρόλο στις δύο βορειοαμερικανικές χώρες στην υπόθεση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ορίστηκε έτσι ένας κοινός χώρος ασφάλειας για το βόρειο ημισφαίριο από το Βανκούβερ μέχρι το Βλαδιβοστόκ, ενώ τέθηκε επίσημα ως στόχος ο αφοπλισμός, πυρηνικός και συμβατικός, στο πλαίσιο μιας νέας αντίληψης καθολικής ασφάλειας, πολιτικής, οικονομικής, οικολογικής, ανθρώπινης.

Όμως δεν επρόκειτο απλώς για μια διάσκεψη, αλλά για μια διαδικασία γνωστή ως ΔΑΣΕ, σε διαρκή κίνηση με πρώτη συνάντηση μετά το Ελσίνκι στο Βελιγράδι. Η ελπιδοφόρα αυτή διαδικασία επέφερε το πρώτο μεγάλο ρήγμα στον Ψυχρό Πόλεμο και δεν ανεκόπη από την κρίση των ευρωπυραύλων (πρώτο μισό δεκαετίας 1980) στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης, ούτε από τη σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν (1979).

Επιπλέον, γεννήθηκαν πρωτοβουλίες για περιφερειακές διαδικασίες ειρήνης και ασφάλειας, όπως ένα μεσογειακό «Ελσίνκι», καθώς και βαλκανικό «Ελσίνκι». Νέα ορόσημα για τη ΔΑΣΕ μεταψυχροπολεμικά, η Χάρτα των Παρισίων (1990) και η μετεξέλιξή της σε ΟΑΣΕ (1994).

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία, με συνέπεια έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο και τον αποκλεισμό της Ρωσίας από διεθνείς οργανισμούς, με πρώτο το Συμβούλιο της Ευρώπης, συνοδεύτηκε από προτάσεις οργανώσεων και ακτιβιστών της ειρήνης για ένα «νέο Ελσίνκι».

Μόνο που το Ελσίνκι, ως σύμβολο της ειρήνης και ουδετερότητας στην Ευρώπη, ενδέχεται να εκλείψει μετά την ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ.

Θλιβόμαστε γι’ αυτό οι ειρηνιστές απανταχού της Ευρώπης, αλλά ακολουθούμε και το σύνθημα «ειρήνη η μόνη επιλογή για τη ζωή», που σημαίνει ότι και η τωρινή μεγάλη δοκιμασία για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια ασφάλεια θα ξεπεραστεί, όποια έκβαση και αν έχει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Θυμίζω ότι η διάσκεψη του Ελσίνκι το 1975 ήταν πρόταση της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά δεν θα γινόταν χωρίς την Οστπολιτίκ του Βίλλυ Μπραντ, την οποία καλείται να αναβιώσει ο σημερινός Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς.

* Συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Εξωτερικής Πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.