Ντετερμινισμός – Ιντετερμινισμός

Ο ∆ιαλεκτικός Υλισµός αποδέχεται µεν τον αντικειµενικό χαρακτήρα της αιτιατής σχέσης, δεν τη συνδέει όµως µόνο µε τη δυναµικότητα των νόµων

 

Ο Ντετερµινισµός (Αιτιοκρατία) και ο Ιντετερµινισµός (Αναιτιοκρατία) είναι αντίθετες φιλοσοφικές θεωρίες για τα ζητήµατα της θέσης και του ρόλου που διαδραµατίζει η αιτιατή σχέση µέσα στη φύση και την κοινωνία. Ο Ντετερµινισµός είναι η διδασκαλία για την καθολική νοµοτελειακή σχέση, αιτία του προσδιορισµού όλων των φαινοµένων. Από την άλλη, για τον Ιντετερµινισµό χαρακτηριστικό γνώρισµα είναι η άρνηση του καθολικού χαρακτήρα της αιτίας (ενώ στην ακραία του εκδοχή αρνείται γενικά την όποιαν αιτία).

Η άποψη για τον Ντετερµινισµό εµφανίσθηκε ήδη στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία, αποκτώντας την καθοριστικότερη έκφρασή του στη φιλοσοφία του ατοµισµού. Η περαιτέρω ανάπτυξή του συνδέεται µε τη διεύρυνση της επιστηµονικής γνώσης και την υλιστική φιλοσοφία κατά τη νεότερη ιστορική περίοδο. Ανάλογα µε το επίπεδο της επιστηµονικής γνώσης σ’ αυτή την περίοδο, ο Ντετερµινισµός έχει ένα µηχανιστικό, αφηρηµένο χαρακτήρα, ως αποτέλεσµα της απολυτοποίησης της µορφής της αιτιατής σχέσης, που περιγράφεται µε τους αυστηρούς δυναµικούς νόµους που διέπουν τον επιστηµονικό κλάδο της µηχανικής, πράγµα που οδηγούσε στην ταύτιση αυτής της σχέσης µε την αναγκαιότητα και την άρνηση του αντικειµενικού χαρακτήρα του τυχαίου µέσα στον κόσµο και την κοινωνία.

Μια τέτοια όµως κατανόηση του Ντετερµινισµού οδηγεί στον Φαταλισµό, αποκτώντας µια µυστικιστική χροιά και στην πράξη συνοδοιπορεί µε την άποψη για ένα θεϊκό πεπρωµένο.

Η ανάπτυξη της επιστηµονικής γνώσης τελικά απέρριψε µια τέτοια θεώρηση του Ντετερµινισµού όχι µόνο στην οργανική φύση και την κοινωνική ζωή, αλλά ακόµα και στον τοµέα της Φυσικής. Ο καθορισµός της αµοιβαίας σχέσης των απροσδιόριστων σωµατιδίων στην κβαντική µηχανική έδειξε την αβασιµότητα µιας τέτοιας προσέγγισης. Την ίδια στιγµή όµως η ιδεαλιστική φιλοσοφία δίνει ερµηνείες στο πνεύµα του Ιντετερµινισµού (συµπεράσµατα για τη δήθεν «ελεύθερη βούληση» του ηλεκτρονίου, την απουσία αιτιατής σχέσης στον κόσµο των µικροσωµατιδίων κ.λπ.)

Απεναντίας, ο ∆ιαλεκτικός Υλισµός υπερβαίνει την ανεπάρκεια του µηχανιστικού Ντετερµινισµού, αποδεχόµενος µεν τον αντικειµενικό και καθολικό χαρακτήρα της αιτιατής σχέσης, την οποία όµως δεν ταυτίζει ούτε µε την αναγκαιότητα, ούτε συνδέει την εµφάνισή της µόνο µε τη δυναµικότητα των νόµων.

Η αντιπαλότητα µεταξύ Ντετερµινισµού και Ιντετερµινισµού ουδέποτε έπαψε να υπάρχει, αλλά στη σηµερινή εποχή έχει οξυνθεί, τόσο µέσα στην επιστηµονική κοινότητα όσο ιδιαίτερα στον τοµέα µελέτης των κοινωνικών φαινοµένων. Η σύγχρονη αστική φιλοσοφία ευρέως προπαγανδίζει τον Ιντετερµινισµό στην κοινωνιολογία σε διάφορες µορφές, όπως η βουλησιαρχία, ο εµπειρισµός κ.ά. Τέλος, µόνο ο Ιστορικός Υλισµός για πρώτη φορά καθιέρωσε τον αυθεντικό Ντετερµινισµό µέσα στις κοινωνικές επιστήµες.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.