Στιγμές και πρόσωπα του κυπριακού θεάτρου

Ο Χαραλάμπους αποδίδει πιστά τον Ευριπίδη

Ευριπίδη Φοίνισσες, σκην. Νίκος Χαραλάμπους, ΘΟΚ 2002

Οι Φοίνισσες του Ευριπίδη (411-409 π.Χ.) πραγματεύονται την αδελφοκτόνο διαμάχη των γιων του Οιδίποδα, Ετεοκλή και Πολυνείκη. Ο Ευριπίδης διαφοροποιείται άρδην από την εκδοχή του Αισχύλου στους Επτά επί Θήβας. Στις Φοίνισσες, ο Οιδίπους ζει φυλακισμένος στο παλάτι· η Ιοκάστη προσπαθεί να αποτρέψει τη σύγκρουση· ο Ετεοκλής είναι ένας τυραννίσκος, που ξεγέλασε τον αδελφό του. Οι Φοίνισσες είναι τραγωδία επικής πνοής, με πολλούς χαρακτήρες και έντονη δράση.

Το 2002, ΘΟΚ και Νίκος Χαραλάμπους αναμετρώνται για δεύτερη φορά με το έργο (η πρώτη ήταν το 1990), σε μια από τις μεστότερες σύγχρονες αναγνώσεις αρχαίας τραγωδίας όχι μόνο στην Κύπρο. Ο Χαραλάμπους αποδίδει πιστά τον Ευριπίδη, με μια σκηνοθεσία μοντέρνα, που βασίζεται: (α) στο συμβολικό σκηνικό· (β) στην ευφυή χρήση τεχνικών αποστασιοποίησης, όπως η demi-masque και τα αρχαία ελληνικά· (γ) στην υποβλητική μουσική· (δ) στην προσεκτική κινησιολογία· (ε) στη σχηματοποιημένη χρωματολογία των ενδυμάτων· και πάνω από όλα, (στ) στον χορό και τα χορικά.

Ο χορός πρωταγωνιστεί: έχει διπλάσια μέλη συγκριτικά με την παράσταση του 1990 (13 αντί 7, με 4 αντί 3 Κορυφαίες). Με τα λόγια, την κίνηση, αλλά ειδικά το βαθυκόκκινο, διαφανές του ένδυμα, συμπυκνώνει τη σημειολογία της παράστασης. «Φοίνισσες», άλλωστε, δεν είναι μόνο οι «γυναίκες της Φοινίκης», αλλά και οι «γυναίκες με το χρώμα του αίματος, του φόνου».

Στο σκηνικό (ευφυέστατο δημιούργημα του Άντη Παρτζίλη), γενικώς στη σύλληψη του χώρου, κυριαρχεί ο κύκλος, με τη μορφή κυρίως μιας μεγάλης σφαίρας, που δεσπόζει στην άκρη της ορχήστρας. Οι Φοίνισσες έχουν ως θέμα την ανακύκληση της βίας. Ο Παρτζίλης στήνει μια πολυεστιακή σκηνή, που απηχεί πιστά το θέμα αυτό. Το μοτίβο του κύκλου χαρακτηρίζει και την κινησιολογία, ιδιαίτερα των χορικών. Ο χορός, π.χ., αξιοποιεί τα μακριά κόκκινα πέπλα που κρέμονται από τα χέρια των χορευτριών —σαν αίμα που ρέει— σε μια σειρά κυκλωτικών κινήσεων γύρω από τους χαρακτήρες.

Το χρώμα του ενδύματος κατηγοριοποιεί τους χαρακτήρες και ό,τι εκπροσωπούν: σκούρα ενδύματα φέρουν οι εμπόλεμοι· λευκό, τα αθώα θύματα, πρωτίστως ο άμωμος Μενοικέας και η Αντιγόνη μέχρι την τελευταία σκηνή· κόκκινο, οι κοπέλες του χορού και η Αντιγόνη στην Έξοδο. Στον φωτισμό κυριαρχεί επίσης το κόκκινο, κατακλύζοντας τη σκηνή σε αντίστιξη με το χρυσό της μεγάλης σφαίρας, που συμβολίζει τα ουράνια σώματα —τον Ήλιο, στον οποίο προσεύχεται η Ιοκάστη στον Πρόλογο—, απεικάσματα της θείας δικαιοσύνης, που ο βασιλικός οίκος (η Ιοκάστη, ο Πολυνείκης, ο Κρέων) επικαλείται κατ᾽ επανάληψη εν αγνοία των συνεπειών της.

Αντώνης Κ. Πετρίδης