Του Κ. Κούκου*

Το τελευταίο διάστηµα γινόµαστε µάρτυρες µίας αναδίπλωσης των απόψεων που θέλουν το κράτος πρόνοιας να πάψει να υφίσταται, την πολιτική (κοµµατική) δράση περίπου σαν µίασµα, ξεπροβάλλοντας ταυτόχρονα ενορχηστρωµένα, την ανάγκη αναζήτησης «νέων διεξόδων», νέων ελπιδοφόρων προτάσεων. Το µέλλον σύµφωνα µε αυτές τις θεωρίες ανήκει στην κοινωνία των πολιτών, στις λεγόµενες άτυπες οµάδες, στις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (Μ.Κ.Ο.). Το µέλλον ανήκει στους «εθελοντές» και τις οργανώσεις µη κερδοσκοπικού-πολιτικού-ιδεολογικού χαρακτήρα.

Κινητήριος µοχλός της «προόδου» οι χιλιάδες στρατιές των εθελοντών. Ποιων όµως εθελοντών; Υπάρχει διαχωρισµός στην έννοια εθελοντής;
Υπάρχουν οι εθελοντές που εδώ και καιρό εκπαιδεύτηκαν προκειµένου να αποτινάξουν δήθεν το παλιό πολιτικό κατεστηµένο -εδώ ξεκάθαρα εννοείται να ξεµπερδέψουµε µε τα κόµµατα, όχι όλα φυσικά, παρά ορισµένα µε συγκεκριµένες ενοχλητικές πολιτικές και ιδεολογικές πεποιθήσεις. Οι καλοί εθελοντές είναι αυτοί που δηλώνουν την ετοιµότητά τους να θυσιάσουν χρόνο, ενέργεια, προκειµένου να βγουν στην επιφάνεια τα φιλεύσπλαχνα αισθήµατα των µαζών. Αυτές οι στρατιές που προσφέρουν και συµµετέχουν για τους συνανθρώπους τους. Προς ποια κατεύθυνση όµως πρέπει να οδηγηθούν όλα αυτά τα συναισθήµατα, όλες αυτές οι ενέργειες και δραστηριότητες;
Από τις απαντήσεις που θα δώσουµε θα χαράξουµε κατά αναλογία το πόσο κατέχουµε τα εχέγγυα τελικά να µας κάνει τη χάρη το κατεστηµένο να µας βάλει στις επίσηµες λίστες των «εθελοντών». Παράδειγµα, εάν είµαστε έτοιµοι να παράγουµε ελεηµοσύνη, να ορκιστούµε υποταγή στο θεώρηµα όλοι είµαστε το ίδιο (θύτες και θύµατα), ότι ο Θεός είναι µεγάλος, µε υποµονή και εγκαρτέρηση η ζωή θα γίνει κάποτε άνοιξη. Τότε, ναι, είµαστε ευπρόσδεκτοι, έτοιµοι να αναλάβουµε ρόλους και δράση.


Εάν όµως παρεκκλίνουµε από αυτή την πεπατηµένη γραµµή τα πράγµατα αλλάζουν, από εθελοντές γινόµαστε παρείσακτοι -ανεπαρκείς να λάβουµε τον υψηλό τίτλο συµµετοχής σε ευρωπαϊκές καµπάνιες εθελοντισµού.
Μάλιστα θα γίνουµε και προκλητικοί αν ψάχνουµε τις γενεσιουργές αιτίες για τα πολλαπλά κοινωνικά προβλήµατα που µας δυναστεύουν, όταν τις αναδείξουµε, εάν δώσουµε πολιτικούς όρους, προπάντων εάν έχουµε ταξική προσέγγιση. Τότε είµαστε πλήρως ακατάλληλοι γιατί εδώ ζητούν να εξωραΐσουµε το σύστηµα, όχι να το γκρεµίσουµε και να το αλλάξουµε.
Τι εννοούµε εµείς οι «ακατάλληλοι» εθελοντική προσφορά;
Ξεκινώντας από µία βασική γενική αρχή ξεκαθαρίζουµε αφετηριακά τα πιο κάτω:
Η οργανωµένη κοινωνική προσφορά και δράση που δεν επιβάλλεται µε θεσµικό τρόπο έχει ως βασικό χαρακτηριστικό την εθελοντική στράτευση και οργάνωση της εργατικής τάξης και άλλων µαζικών λαϊκών οργανώσεων, κινηµάτων, οµάδων, πρωτοβουλιών -θεσµικά ή όχι αναγνωρισµένων. Η συµµετοχή εθελοντικού χαρακτήρα εκφράζει και υπηρετεί µε άµεσο ή έµµεσο τρόπο κοινωνικές σχέσεις και ταξικά συµφέροντα, άσχετα σε ποιο βαθµό αυτά κατανοούνται υποκειµενικά.

Στα υποκειµενικά κίνητρα συµπεριλαµβάνονται στον ένα ή στον άλλο βαθµό αξίες όπως ανιδιοτέλεια, συλλογικότητα, κοινωνική αλληλεγγύη. Στα πλαίσια της ταξικής καπιταλιστικής κοινωνίας η διάθεση για κοινωνική προσφορά µπορεί να χειραγωγηθεί από την άρχουσα τάξη και να µπει στην υπηρεσία των στενών ταξικών συµφερόντων της.

Παρά το ότι οι συλλογικές µορφές κοινωνικής δράσης και προσφοράς δεν είναι καθόλου καινούργιες, η προβαλλόµενη έννοια «εθελοντισµός» εµφανίζεται τις τελευταίες δεκαετίες σε σύνδεση µε την έννοια ΜΚΟ, προβάλλοντας ουσιαστικά ως τρίτος εναλλακτικός τοµέας της οικονοµίας, δηλαδή ως δράση των εθελοντών και των ΜΚΟ µαζί µε το ιδιωτικό κεφάλαιο, επενδύοντας σε τοµείς της κοινωνικής πολιτικής, του περιβάλλοντος, του πολιτισµού και αθλητισµού.
Ο εθελοντισµός όµως είναι µία δοκιµασµένη στην πράξη µορφή συλλογικής δράσης και ανθρωπιάς, η ιδέα της εθελοντικής προσφοράς και δράσης της πραγµατικής συµπόρευσης µε υψηλά ιδανικά και σκοπούς.

*Μέλος Κ.Ε. ΑΚΕΛ