Ο Δημήτρης Χριστόφιας μιλά για τον Παπαϊωάννου. Για την προσωπικότητα του Ππάπη, τη γνωριμία τους, τη διαδοχή στην ηγεσία του ΑΚΕΛ

Του Σπύρου Σωτηρίου


«Ο Εζεκίας Παπαϊωάννου ήταν μια πολύ ισχυρή προσωπικότητα η οποία ατσαλώθηκε στο καμίνι της ταξικής πάλης και σίγουρα ως κομμουνιστής του διεθνισμού». Έτσι ξεκίνησε η κουβέντα μας με τον τέως ΓΓ του ΑΚΕΛ και τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Δημήτρη Χριστόφια, για τον Ππάπη. Για τον Εζεκία μιλά στην «Κυριακάτικη Χαραυγή» ο άνθρωπος που τον διαδέχθηκε στο πηδάλιο του κόμματος αμέσως μετά το θάνατό του και εν μέσω της κρίσης που υπέβοσκε στο ΑΚΕΛ, με τα στελέχη της φράξιας να αποχωρούν τελικά από το κόμμα μετά την αλλαγή στην ηγεσία. Ο Δημήτρης Χριστόφιας μιλά για την προσωπικότητα του Παπαϊωάννου, για τη γνωριμία τους, για το «σημάθκιασμά» του από τον Ππάπη. Εξιστορεί γεγονότα και θυμάται το θάνατο του εμβληματικού ηγέτη της Αριστεράς.

 

Άνθρωπος με πίστη σε ιδανικά

Ο Εζεκίας είχε περάσει μια πολύ δύσκολη ζωή, σημειώνει ο Δ. Χριστόφιας. Δούλεψε στα μεταλλεία και είδε πώς οι μεταλλωρύχοι έβγαζαν το ψωμί εργαζόμενοι γέννημα-βούττημα. Κατόπιν έφυγε στο εξωτερικό. Συμμετείχε στον Ισπανικό Εμφύλιο και αυτό λέει πάρα πολλά, τονίζει ο τέως ΓΓ του ΑΚΕΛ, προσθέτοντας πως ο Εζεκίας συμμετείχε στην πολιτική άμυνα στη Βρετανία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο διότι δεν κρίθηκε ικανός να πάει στο μέτωπο ένεκα των πληγών του από τον Ισπανικό Εμφύλιο. Πάντοτε ήταν άνθρωπος με πίστη σε ιδανικά και αυτό του δημιούργησε έναν ατσάλινο χαρακτήρα.

Συλλογικός και αφοσιωμένος στην ενότητα του κόμματος

Όταν τέθηκε επικεφαλής του κόμματος, ο άνθρωπος αυτός τίμησε τον τίτλο για πάνω από 40 χρόνια, επισημαίνει ο Δ. Χριστόφιας. Ο Εζεκίας οδήγησε το κόμμα σε φοβερά αντίξοες συνθήκες σε μεγάλες επιτυχίες, ένεκα της θέλησης και της πίστης του στο σοσιαλισμό-κομμουνισμό. Ήταν λάτρης της Σοβιετικής Ένωσης, αφοσιωμένος κομμουνιστής και δεν είναι τυχαίο, προσθέτει, που στα εβδομηντάχρονά του τον τίμησαν όλες οι χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού με ψηλά παράσημα.
Ένας άνθρωπος ο οποίος ως επικεφαλής του κόμματος ήταν φοβερά συλλογικός. «Η αφοσίωσή του στην ενότητα του κόμματος και τη συλλογικότητα δεν του επέτρεπε να δει ορισμένα λάθη που διέπρατταν σύντροφοί του και για τα οποία πλήρωσε τιμήματα το κόμμα».

Η γνωριμία με τον Εζεκία και το «σημάθκιασμα»

Ο Δημήτρης Χριστόφιας γνώρισε τον Εζεκία το 1967, όταν το Κόμμα εξαπέλυσε εκστρατεία ενημέρωσης του κόσμου για τον τυχοδιωκτισμό του Γρίβα στην Κοφίνου. Είχε αποφασιστεί να γίνει πανκοινοτική συγκέντρωση και στο Δίκωμο, το χωριό του Χριστόφια. Νεαρός τότε, 21 χρόνων, ο Χριστόφιας ήταν δεύτερος τη τάξει στην κομματική οργάνωση του Δικώμου. Λίγο πριν τη συγκέντρωση και ενώ ταξινομούσε τις καρέκλες, τον προσέγγισαν τρία στελέχη, «οι κεφαλές της κομματικής οργάνωσης στο χωριό», και του είπαν: «Δημητράκη θα προσφωνήσεις τον Ππάπη απόψε». Τα έχασε, όπως εξιστορεί, και τους είπε πως δεν είναι έτοιμος. Του ξεκαθάρισαν ωστόσο ότι το θέμα δεν είναι προς συζήτηση!
Όταν ο Ππάπης άκουσε την προσφώνηση του Δημήτρη Χριστόφια, είπε στον Χριστόφορο Τζιωνή που τον συνόδευε: «Ρε Τζιωνή τούτον τον νεαρό ‘σημαθκιάστε’ τον».

Η «ανάκριση» του Χριστόφια από τον Ππάπη

Μετά από ενάμιση χρόνο τον έστειλαν δύο χρόνια στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών στη Μόσχα και αργότερα άλλα τρία χρόνια στην Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών. Κάθε καλοκαίρι επέστρεφε στην Κύπρο και τον παραλάμβανε στην Κεντρική Επιτροπή ένας σύντροφος -σωτήρα του όπως τον αποκαλεί-, ο Γιάννης Κατσουρίδης. Κάθε φορά του έλεγε «πάμε να σε δει ο Ππάπης». Του αφιέρωνε, όπως λέει, δύο ώρες περίπου για να τον «ανακρίνει». Για το Κυπριακό, για διεθνή ζητήματα, τη Σοβιετική Ένωση κλπ. «Είχε δημιουργηθεί μια επαφή ψυχής και αυτό φαίνεται ότι ενέτεινε το ‘σημάθκιασμα’», λέει ο Δημήτρης Χριστόφιας.

Η συζήτηση για τη φράξια

Ευρισκόμενος στη Σχολή μελετούσε, όπως αναφέρει, τη γραμμή του κόμματος και κατέληγε στο συμπέρασμα ότι όντως η ηγεσία του ΑΚΕΛ κατείχε τον Μαρξισμό, κατείχε τη διαλεκτική, «γιατί καθόρισαν ως κύριο και βασικό στόχο στο στάδιο που περνούσαμε, την ολοκλήρωση της ανεξαρτησίας της Κύπρου». Πράγμα σημαντικό για ένα Μαρξιστικό-Λενινιστικό κόμμα και αυτό οφείλετο πρώτα και κύρια στη διορατικότητα του Παπαϊωάννου.
Μελετώντας όμως ορισμένες τοποθετήσεις του Ανδρέα Ζιαρτίδη, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι κάτι δεν πάει καλά. «Τοποθετήσεις για παράδειγμα ότι οι Κύπριοι εργοδότες είναι καλοί εργοδότες, εμένα δεν με εξέφραζαν», σημειώνει ο Δ. Χριστόφιας. Θυμάται πως κάποτε είχε γράψει ένα άρθρο στον Νέο Δημοκράτη που μιλούσε για ενότητα των δημοκρατικών, πατριωτικών δυνάμεων, όπως δηλαδή ήταν και η θέση του κόμματος. Τον κάλεσε ο Ζιαρτίδης στην ΠΕΟ για να του κάνει παρατήρηση ότι θα έπρεπε το άρθρο του να καταλήγει στην ενότητα όλων των δυνάμεων. Σοκαρίστηκε, όπως λέει, και κατάλαβε ορισμένα πράγματα. «Τελικά αποδείχτηκε λάτρης του Κληρίδη ο Ζιαρτίδης και η φράξια».
Το 1978, ως ΓΓ της ΕΔΟΝ, ζήτησε από τον Γιάννη Κατσουρίδη να διευθετήσει συνάντηση με τον Εζεκία και πήγαν μαζί. Τους είχε πει ότι υπάρχει φράξια στο κόμμα με επικεφαλής τον Ζιαρτίδη. Θυμάται ότι θύμωσε ο Γ. Κατσουρίδης με αυτά που είπε ενώ ο Ππάπης άκουγε σιωπηλός με πολλή προσοχή. Όταν πέθανε ο Εζεκίας και έγινε η αλλαγή στην ηγεσία του κόμματος, μετά από λίγο καιρό επισκέφθηκε τον «Κατσούρα» και μια από τις κουβέντες που του είχε πει ήταν: «Ρε Δημητράκη, ελάλες μας το τζιαι εν σε ακούαμεν».

Image result for εζεκίας παπαϊωάννου

Η απόφαση του Εζεκία για διαδοχή του από τον Χριστόφια

«Μετά τη μεγάλη ήττα στις βουλευτικές του 1985, ο Ππάπης αφυπνίστηκε και μου φώναξε ως ΓΓ της ΕΔΟΝ για να μου πει ότι υπάρχει συνωμοσία στο κόμμα. Από τότε ο Εζεκίας έβαλε πλώρη για να γίνει αλλαγή και πήρε την απόφασή του», αναφέρει ο τέως ΓΓ του ΑΚΕΛ προσθέτοντας πως ο Ππάπης τού είπε επί λέξει: «Θα αναλάβεις τη θέση του ΓΓ. Αυτή είναι η δική μου επιλογή».
«Εγώ έτρεμα από το άγχος. Πώς είναι δυνατόν, 42 ετών, να αφήσω πίσω τα μεγαθήρια του κόμματος και να χριστώ ΓΓ του ΑΚΕΛ; Το βασάνιζα δύο χρόνια στο μυαλό μου», παραδέχεται ο Δ. Χριστόφιας, προσθέτοντας πως το καθυστερούσε λέγοντας στον Ππάπη πως έχουν άλλοι σειρά. Στο τέλος ο Εζεκίας έφυγε με ένα παράπονο… ότι δεν πρόλαβε να χαρεί τη διαδοχή του στην ηγεσία του ΑΚΕΛ.
«Ο Εζεκίας έφυγε όμως και ευτυχής», υπογραμμίζει ο Δ. Χριστόφιας γιατί εξελέγη ο Γιώργος Βασιλείου στην Προεδρία, που ήταν δική του επιλογή, ενώ παράλληλα δεν έζησε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Αποφάσισε ότι θα πεθάνει

Ο Δημήτρης Χριστόφιας είχε σημαντικές εμπειρίες με τον Εζεκία. Θυμάται έντονα όταν είχε συνοδεύσει τον Παπαϊωάννου μερικές φορές στο Λονδίνο, όπου πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με Τουρκοκύπριους συντρόφους, όπως ο Οζγκιέρ Οζγκιούρ. Ιστορικές συναντήσεις, όπως τις χαρακτηρίζει.
Θυμάται όμως και την τραυματική εμπειρία του θανάτου του Εζεκία. Ο Δ. Χριστόφιας τον είχε συνοδεύσει στο τελευταίο του ταξίδι στο Λονδίνο. Έγινε συγκέντρωση των στελεχών του κόμματος και με δυσκολία κατάφερε ο Παπαϊωάννου να απαντήσει μερικές ερωτήσεις λόγω των προβλημάτων υγείας που είχε. Στην επιστροφή, στο αεροδρόμιο ήταν και ο Γιώργος Χριστοφίνης (αδελφός του Δώνη Χριστοφίνη). Όταν τον είδε κατηφή και με δυσκολία να αναπνέει, ο Γιώργος Χριστοφίνης τού είπε «κράτα γερά σύντροφε Ππάπη». Ο Εζεκίας θύμωσε και του είπε: «Ρε Γιώργο εν να πεθάνω».
Ακολούθως ο Ππάπης συγκάλεσε τη γραμματεία του Κόμματος και ενημέρωσε για το ταξίδι στο Λονδίνο. Μετά από λίγο είπε ότι δεν αισθανόταν καλά και πως θα πάει σπίτι. Πήγε στο σπίτι, ξάπλωσε και μετά έπεσε σε κώμα. «Ήθελε να πέσει σε κώμα γιατί αποφάσισε ότι θα πεθάνει», όπως λέει ο Δ. Χριστόφιας. Τον μετέφεραν ακολούθως στην κλινική και όταν πήγε ο Γιώργος Χριστοδουλίδης τον ρώτησε αν τον ακούει: «Ππάπη αν με ακούεις άνοιξε τα μάτια σου». Και τα άνοιξε, όπως εξιστορεί ο Δ. Χριστόφιας με δάκρυα στα μάτια.
Μια εμπειρία συγκλονιστική, όπως σημειώνει, προσθέτοντας πως ακόμα πιο συγκλονιστική ήταν η κηδεία του Εζεκία. Ήρθαν χιλιάδες κόσμου. «Ένας σύντροφος βγήκε πάνω σε ένα ύψωμα και με στεντόρεια φωνή φώναξε “στο καλό σύντροφε”».

Ήταν αυστηρός αλλά καθόλου σκληρός

Ο Ππάπης φαινόταν βλοσυρός και αυστηρός αλλά δεν ήταν σκληρός, λέει κατηγορηματικά ο Δ. Χριστόφιας. «Τον έκανε όμως η ζωή να φαίνεται έτσι. Είχε δεχθεί πολλά χτυπήματα από τη ζωή. Ήταν άνθρωπος με κλονισμένη υγεία και όμως δεν το έβαλε κάτω».
Όπως αναφέρει, ο Ππάπης ήταν αυστηρός με τον εαυτό του και με τους συντρόφους του αλλά δεν ήταν καθόλου σκληρός. «Το γεγονός ότι άκουγε, τον οδήγησε και σε λάθη. Ήταν συλλογικός».
Ο ίδιος, λέει ο Δ. Χριστόφιας, ήταν παρών όταν επισκέπτονταν παιδιά τον Παπαϊωάννου: «Άλλαζε η έκφρασή του. Έβλεπες άλλον άνθρωπο. Γινόταν και ο ίδιος παιδί. Άρα είχε μέσα του απόθεμα καλοσύνης και ανθρωπιάς».

Ο Εζεκίας Παπαϊωάννου στο βήμα του 13ου Συνεδρίου του ΑΚΕΛ

Γεννήθηκε φτωχός και πέθανε πλούσιος σε ψυχή και προσφορά

Ο Ππάπης δεν ήταν αλάνθαστος, όμως κανένας δεν μπορεί να τον κατηγορήσει για ιδιοτέλεια, τονίζει με έμφαση ο Δημήτρης Χριστόφιας, σημειώνοντας πως ο Εζεκίας χάρισε όλη την περιουσία της συζύγου του -ο ίδιος δεν είχε περιουσία- στο Κόμμα. «Ο Ππάπης γεννήθηκε φτωχός και πέθανε πλούσιος σε ψυχή και προσφορά»…