Του Δημήτρη Παλμύρη

Εν μέσω του εμπορικού πολέμου που κήρυξαν οι ΗΠΑ με στόχο να επαναβεβαιώσουν την πολιτικο-οικονομική τους πρωτοκαθεδρία έναντι εχθρών και φίλων και ιδιαίτερα έναντι της Κίνας, η κινεζική πρωτοβουλία «Μία ζώνη, ένας δρόμος» αποκτά ακόμη τεράστιο ενδιαφέρον, σε έναν κόσμο που ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται στα οικονομικά μέτρα και μεθόδους.

«Πρωτοβουλία, μια ζώνη, ένας δρόμος», είναι το όνομα που δίνει η Κίνα σε ένα πρότζεκτ τρισεκατομμυρίων, που ανοίγει εμπορικές οδούς στην Ασία, φθάνοντας μέχρι και τις αγορές της Ευρώπης. Η υπόσχεση για βοήθεια στην ανάπτυξη υποδομών σε πολλές χώρες τις οποίες η αγορά της Δύσης είχε αξιοποιήσει, αλλά ουσιαστικά αφήσει εκτός παιχνιδιού, κάνει το κινεζικό πρότζεκτ ελκυστικό, δημιουργεί ωστόσο ανησυχία σε ορισμένους ανταγωνιστές τους, που βλέπουν την ανάπτυξη αυτή να απειλεί τη δική τους βολική ισορροπία πραγμάτων. Το πρότζεκτ αυτό είναι γνωστό στη Δύση ως ο «Νέος Δρόμος του Μεταξιού». Η δυναμική του έχει ήδη κάνει αισθητή την παρουσία του σε πολλές χώρες, ωστόσο υπόσχεται πολύ περισσότερα για το μέλλον. Στις 20 Ιουνίου, στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Ινστιτούτο Προμηθέας μαζί με το πανεπιστήμιο, συνδιοργάνωσαν μια ημερίδα με θέμα τον Νέο Δρόμο του Μεταξιού όπου έγινε ειδική αναφορά στην Κύπρο και στη Νότια Ευρώπη. Το άνοιγμα της ημερίδας έκανε ο πρέσβης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στην Κύπρο, Huang Xingyuan, ενώ κύριος ομιλητής ήταν ο πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Δρ Κώστας Γουλιάμος.

«Στον 21ο αιώνα, η άνοδος του Πεκίνου έχει αλλάξει σημαντικά την ισορροπία του εμπορίου και της βιομηχανίας στον κόσμο και η στρατηγική της «μεγάλης δύναμης» της Κίνας επαναπροσδιορίζει βαθιά το παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό τοπίο», ανέφερε εισαγωγικά στην ομιλία του ο κ. Γουλιάμος. Ο Πρύτανης εξηγούσε την ανοδική πορεία της Κίνας στη διεθνή πολιτική και οικονομική σκηνή. «Ως η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως και μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο σημαντικότερος πολιτικός και οικονομικός ρόλος της Κίνας είναι πολυαναμενόμενος στην παγκόσμια κοινότητα», είπε.

Αφού αναφέρθηκε σε μερικά από τα τεράστια οικονομικά επιτεύγματα του ασιατικού γίγαντα, ο κ. Γουλιάμος μας εισάγει στην πρωτοβουλία «Μία ζώνη, ένας δρόμος» την οποία πρωτοέφερε στη δημόσια σφαίρα ο Πρόεδρος της χώρας, Xi Jinping, λίγο μετά την εκλογή του το 2013. Αρκετοί αναλυτές είδαν τότε στην εκλογή του την αναπόφευκτη και επίσημη πλέον εξωστρεφή πολιτική της Κίνας, δεδομένης της αυξανόμενης οικονομικής της δυναμικής.

Ένα πρότζεκτ τρισεκατομμυρίων

Ουσιαστικά το πρότζεκτ υπόσχεται τη διασύνδεση των αγορών της Ασίας και της Δύσης, με τη δημιουργία εμπορικών διαδρόμων, σε θάλασσα και στεριά, με αποτέλεσμα την ανάγκη διακρατικής συνεργασίας, αλλά και συνεργασίας σε επίπεδο οικονομικών και πολιτικών διακρατικών θεσμών. Μάλιστα γίνεται λόγος για ένα πρότζεκτ που θα επεκτείνεται σε αγορές που αφορούν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού, το 75% των ενεργειακών πόρων και το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Είναι στα πλαίσια αυτά που γίνονται τεράστιες επενδύσεις σε διάφορες χώρες, σε υποδομές, λιμάνια, δρόμους, σιδηρόδρομους, ακόμη και στη δημιουργία ενός διεθνούς ηλεκτρικού δικτύου, όλα σε σημεία που γίνονται αντιληπτά ως σημαντικοί οδοί στην ενίσχυση των εμπορικών διαδρόμων του πρότζεκτ.

«Ο “Νέος Δρόμος του Μεταξιού” φιλοδοξεί να θέσει την Ασία και τις χώρες της Μέσης Ανατολής, την Ευρώπη και την Αφρική σε μια νέα τροχιά υψηλότερης ανάπτυξης και ανθρώπινης ανάπτυξης μέσω της διασύνδεσης υποδομών, αυξημένου εμπορίου και επενδύσεων», είπε ο Πρύτανης. Μάλιστα από την πλευρά της Κίνας το πρότζεκτ παρουσιάζεται έντονα με τα στοιχεία της ειρηνικής ανάπτυξης και ακόμη πιο έντονα με αυτά που έχουν να κάνουν με το από κοινού όφελος των συμμετεχόντων. Στελέχη πολιτικών κομμάτων στην Αφρική, που βρίσκονταν στην εξουσία, είχαν σχολιάσει παλαιότερα στη «Χ» πως η πολιτική επενδύσεων της Κίνας στις χώρες τους άφηνε μεγάλο όφελος σε υποδομές και ότι αυτό την έκανε πολύ πιο ελκυστική από τις εναλλακτικές επιλογές, αλλά και πιο ωφέλιμη προς τους λαούς τους.

Ωστόσο η προσπάθεια για προώθηση του κινεζικού αυτού πρότζεκτ έρχεται και με μία μεγάλη δόση δημόσιας διπλωματίας, ενώ προωθεί και μια ιδιαίτερα ισχυρή, αλλά πάντα φιλική κινεζική εικόνα. «Το “Μία Ζώνη, ένας Δρόμος” ενισχύει την επικοινωνία, την αλληλεπίδραση και τις ανταλλαγές μεταξύ των χωρών, προάγοντας την κατανόηση και την αμοιβαία εμπιστοσύνη, βελτιώνοντας το επίπεδο περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης, προωθώντας την ευημερία των ανθρώπων και ενισχύοντας το δεσμό φιλίας, σε χώρες για την προώθηση των πολιτιστικών συνεργιών, της ειρηνικής ανάπτυξης και της περιφερειακής αρμονίας», αναφέρει ο κ. Γουλιάμος δίνοντας το στίγμα του «μπράντιγνκ» που προωθεί η Κίνα στα πλαίσια αυτά.

Αυτή η προσπάθεια απαιτεί και τα ανάλογα έργα. Έτσι, για παράδειγμα, η Κίνα έχει αυξήσει δραστικά τις πανεπιστημιακές υποτροφίες της προς κράτη που αποτελούν στόχο αυτής της πρωτοβουλίας. Το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο ανήκει στην ομάδα Πανεπιστημίων διεθνώς που υπέγραψαν το 2016 τις «Συμμαχίες Παγκόσμιων Πανεπιστημίων» για την πρωτοβουλία του Νέου Δρόμου του Μεταξιού. Έτσι στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΕΠΚ) λειτουργεί το Πολιτιστικό Κέντρο ΕΠΚ – Κίνας, προωθώντας -μεταξύ άλλων- την πρωτοβουλία. Υπενθυμίζουμε ακόμη πως πρόσφατα η Κύπρος και η Κίνα υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας επί του «Νέου Δρόμου» στο Πεκίνο.

Και οι εχθροί

Η προσπάθεια της Κίνας να επενδύσει στην προώθηση της εικόνας αυτού του πρότζεκτ, αλλά και στη δημιουργία δεσμών με μη κρατικούς δρώντες, όπως τα πανεπιστήμια ή και με πολιτιστικούς φορείς σε διάφορες χώρες, έχει να κάνει με τις δυσκολίες που γνωρίζει πως θα αντιμετωπίσει ή και ήδη αντιμετωπίζει στην ανάπτυξη του «Νέου Δρόμου του Μεταξιού».

Πρόσφατα γερμανικά δημοσιεύματα αναφέρονταν επικριτικά στο κινεζικό πρότζεκτ, καθώς μερίδα της γερμανικής επιχειρηματικής ελίτ την αντιμετωπίζει εχθρικά παρά το γεγονός πως μια άλλη μερίδα της βλέπει σε αυτήν μια ανερχόμενη ευκαιρία επενδύσεων. Παρόμοιο εκνευρισμό είχαν δημιουργήσει σε ευρωπαϊκά κλιμάκια οι κινεζικές επενδύσεις στα Δυτικά Βαλκάνια, για τα οποία κυνικά η πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας είχε τονίσει πως πρέπει να ενταχθούν στην ΕΕ για να προλάβουν τις κινεζικές επενδύσεις.

Πολλοί επικριτές του έργου κάνουν λόγο για το δανεισμό που παραχωρεί η Κίνα σε διάφορες χώρες ούτως ώστε να προχωρούν στα έργα αυτά. Ωστόσο δύσκολα νομιμοποιούνται οι δυτικοί χειριστές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, να κάνουν λόγο για αποικίες χρέους.

Πάντως ο πρέσβης της Κίνας απαντώντας σε ερώτηση της «Χ» για το κατά πόσον η πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, ένας Δρόμος», θα στοχεύσει στη δημιουργία ενός μόνιμου θεσμικού πλαισίου πολυμερούς συνεργασίας απάντησε ουσιαστικά αρνητικά αν και τόνισε πως η πρωτοβουλία αυτή είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. «Το πρότζεκτ δεν έρχεται να πάρει τη θέση άλλων μηχανισμών», ανέφερε. Για το λόγο αυτό οι προσπάθειές τους, σύμφωνα με τον ίδιο, στοχεύουν στην ανάληψη συνεργασιών με θεσμούς όπως η ΕΕ και άλλοι, αλλά και ιδιαίτερα σε νέους τομείς. Στόχος, αναφέρει, δεν είναι να αντικαταστήσουν υπάρχοντες μηχανισμούς, αλλά να συμμετέχουν σε συνεργασία με αυτούς.

«Η Κύπρος για παράδειγμα», αναφέρει, «έχει το δικό της πλάνο για ανάπτυξη. Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να βρούμε τρόπο συνεργασίας σε αυτή την ανάπτυξη».

Αυτή η παρουσίαση και αυτή η εικόνα ενός πρότζεκτ με εθελοντική συμμετοχή όπου η Κίνα δεν προσπαθεί να επιβάλει τη βούλησή της στους άλλους συμβαλλόμενους, σίγουρα αποτελεί μια έντονα ελκυστική προοπτική για πολλά κράτη, ιδιαίτερα στην Ασία αλλά και στην Ευρώπη, όπου ήδη ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν βρεθεί πιο μπροστά από άλλα στη συνεργασία με την Κίνα, πράγμα φυσικά που δεν το αντιμετωπίζουν όλοι θετικά.

Ωστόσο το σίγουρο είναι πως η δυναμική του «Νέου Δρόμου του Μεταξιού» θα αλλάξει σημαντικά τις ισορροπίες. Το πόσο επιθετικά θα αντιμετωπίσουν οι αντίπαλοί του τον ελκυστικό αυτό ανταγωνισμό θα είναι καθοριστικό για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας. Προς το παρόν, η προσφυγή των ΗΠΑ σε τακτικές εμπορικού πολέμου δημιουργούν ένα αρνητικό οικονομικό κλίμα παγκόσμια. Ωστόσο το πρότζεκτ βρίσκεται ακόμη στα στάδια διαμόρφωσής του. Και οι εξωτερικοί παράγοντες θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία του.