O πόλεμος του Swift

Του Δρος Στέλιου Πλατή*

 

Κάθε µεγάλη πολεµική σύρραξη φαίνεται να φέρνει µαζί της και νέα όπλα. Στην άκρως παγκοσµιοποιηµένη οικονοµία µας διαφαίνεται ότι τα οικονοµικά αποτελούν ή/και προσφέρουν ένα ολοένα και πιο διαδεδοµένο πια «οπλοστάσιο». Έτσι τώρα έχει µπει στον πόλεµο και το SWIFT. Τι σηµαίνει όµως αυτό;

Το διεθνές σύστηµα επικοινωνίας συναλλαγών, SWIFT, είναι ο πιο διαδεδοµένος τρόπος πληρωµής κρατών και των επιχειρήσεων τους διεθνώς, για αγαθά και υπηρεσίες. Οι πληρωµές περνούν µέσα από ένα δίκτυο συνδεδεµένων διεθνών τραπεζών, εκ των οποίων οι αµερικάνικες είναι σίγουρα οι κυριότεροι αντι-συµβαλλόµενοι, αφού οι περισσότερες πληρωµές γίνονται σε δολάριο.

Είναι γνωστό ότι το SWIFT, µε βάση και την τεχνολογία σήµερα, ήταν και παραµένει ο τρόπος µε τον οποίο τόσο οι µεγαλύτερες αµερικάνικες τράπεζες όσο και η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχουν πρόσβαση σε στοιχεία διεθνών διατραπεζικών συναλλαγών και έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν ποιοι ενδεχοµένως να παραβίασαν τις όποιες επιβληθείσες κυρώσεις. Αυτό γίνεται συνήθως µέσα από τις µεγαλύτερες αµερικάνικες τράπεζες που συµµετέχουν. Την ίδια στιγµή, το SWIFT εδρεύει στις Βρυξέλλες. Άρα για να εργαλειοποιηθεί το SWIFT, σε κάθε περίπτωση θα πρέπει η ΕΕ να συµµετέχει στην όλη διαδικασία. Και αρχικά η ΕΕ, και ιδιαίτερα η Γερµανία και η Ιταλία, δεν συναινούσαν σε αυτό το µέτρο. Κυρίως λόγω εξάρτησής τους από το ρωσικό φυσικό αέριο -ενδεικτικά, αναλυτές µιλάνε για το 40% του φυσικού αερίου στη ∆υτική Ευρώπη. Έτσι, το µέτρο αυτό δεν ήταν στο πρώτο πακέτο, κάτι που άλλαξε στην πορεία, όταν κάµφθηκαν οι αντιδράσεις του γερµανο-ιταλικού τόξου, µέσα από έντονη ενδο-νατοϊκή πίεση αλλά και περιορισµό του µέτρου. Έτσι ξεκίνησε ο πόλεµος του SWIFT, προς το παρόν απευθυνόµενο µόνο προς µικρό αριθµό ρωσικών τραπεζών και σε βαθµό που δεν επηρεάζει καθολικά τις συναλλαγές σε φυσικό αέριο.

Παρά το αναντίλεκτο γεγονός ότι η εισβολή στην Ουκρανία έπρεπε και πρέπει να καταδικαστεί άµεσα, έµπρακτα και αποτελεσµατικά, αυτό το νέο µέτρο, µε βάση τα µεγέθη και τις πιθανές επιπτώσεις, θεωρώ ότι είναι πολύ ριψοκίνδυνο, περισσότερο εκ µέρους της ∆ύσης. Εάν µάλιστα αφεθεί να περάσει και στη δεύτερη φάση, θα µπορούσε να πλήξει σηµαντικά τις οικονοµίες των ΗΠΑ αλλά και των µεγάλων της ΕΕ -ιδιαίτερα της Γερµανίας- µέσα από τις έντονες διαταράξεις στην παγκόσµια αγορά ενέργειας, αφού το ρωσικό πετρέλαιο (crude) αποτελεί περίπου το 15% της παγκόσµιας προσφοράς, κάτι που όπως έχουµε δει ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση των τιµών ενέργειας και γενικότερα σε αλυσιδωτές πληθωριστικές πιέσεις. Ειδικά αν έρθει να προστεθεί τώρα στα δοµικά προβλήµατα στην εφοδιαστική αλυσίδα λόγω της πανδηµίας και των ήδη ψηλών τιµών στην ενέργεια. Άρα µια περαιτέρω αύξηση στο κόστος ενέργειας ενδέχεται να επιφέρει σηµαντικό πλήγµα στην εύθραυστη ανάπτυξη του περασµένου χρόνου στις ΗΠΑ και την ΕΕ, αλλά και παγκόσµια.

Παρά ταύτα, παραµένει σταθερά όπως φαίνεται στην ατζέντα ο πλήρης αποκλεισµός της Ρωσίας από το SWIFT, και άρα και σε σχέση µε την αγορά ενέργειας, η οποία είναι άλλωστε και η σηµαντικότερη πηγή εσόδων και ξένου συναλλάγµατος σήµερα για τη Ρωσία.

Φυσικά, ενυπάρχουν τρόποι η Ρωσία να παρακάµψει το SWIFT. Για παράδειγµα, θα µπορούσε να χρησιµοποιήσει το κινέζικο γουάν στις συναλλαγές της. Ή µαζί µε την Κίνα και άλλους να εγκαθιδρύσουν ένα παράλληλο διεθνές σύστηµα επικοινωνίας συναλλαγών, κάτι το οποίο συζητήθηκε έντονα και δοκιµάστηκε πιλοτικά από το 2012, λόγω των κυρώσεων στο ενεργειακά πλούσιο Ιράν. Άλλος τρόπος θα ήταν η τεχνολογία των κρυπτονοµισµάτων ή πιο συµβατικά, ενός κρατικού ψηφιακού συναλλάγµατος, κάτι το οποίο ήδη η Κίνα έχει δοκιµάσει.

Όλες φυσικά αυτές οι επιλογές πρέπει να δηµιουργούν έντονη ανησυχία στη ΕΕ και στη Δύση γενικότερα. Σπρώχνοντας την ενεργειακά πλούσια Ρωσία στις αγκάλες (και έλεγχο) της Κίνας και η δηµιουργία και πάλι δύο πόλων µε αντίθετες παγκόσµιες ατζέντες, αναντίλεκτα δεν µπορεί να είναι κάτι θετικό για κανένα. Ας ελπίσουµε σε πιο ήρεµες, µελετηµένες και ελεγχόµενες αποφάσεις.

* ∆ιδάκτορας Χρηµατοοικονοµικών του Πανεπιστηµίου του Cambridge

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.