Της Άννας Μισιαούλη

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η θαλάσσια ρύπανση, η λειψυδρία και κατ’ επέκταση η ερημοποίηση, αλλά και οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν τους κύριους κινδύνους για την Κύπρο από την κλιματική κρίση, όπως καταδεικνύει η πιο πρόσφατη έκθεση για την Εθνική Αξιολόγηση Κινδύνων, η οποία κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη του 2018 και βρίσκεται αναρτημένη στην επίσημη ιστοσελίδα της Πολιτικής Άμυνας.

Παρόλο ότι η Κύπρος κτυπά «κόκκινο» όσον αφορά τους πιο πάνω κινδύνους, εντούτοις δεν υπάρχει καμία νομοθεσία που να καλύπτει αυτά τα ζητήματα, ενώ η έκθεση της Εθνικής Αξιολόγησης Κινδύνων μένει στα χαρτιά, αφού δεν υιοθετήθηκε και δεν υπήρξε έστω η παραμικρή ένδειξη για πρόθεση ώστε να υπάρξει σχεδιασμός πρόληψης. Αυτά ανέφεραν εκπρόσωποι της Πολιτικής Άμυνας απαντώντας σε σχετική ερώτηση της «Χαραυγής» κατά τη δημοσιογραφική συνάντηση ενημέρωσης και διαλόγου με θέμα «Διαχείριση Κινδύνων, πλημμύρες και εθελοντισμός – Ο ρόλος της Πολιτικής Άμυνας για την Προστασία των Πολιτών»

Όπως εξήγησε ο δρ Νικόλας Πάρης, ανώτερος λειτουργός Πολιτικής Άμυνας, οι πρώτες εκθέσεις προς την Επιτροπή κατατέθηκαν το 2015 και περιλάμβαναν κινδύνους από την κλιματική αλλαγή. Περιλάμβαναν, επίσης, διακριτούς φυσικούς και ανθρωπογενείς κινδύνους όπως είναι ο σεισμός, το τσουνάμι, η θαλάσσια ρύπανση και οι κυβερνο-κίνδυνοι.

Οι πρώτες αυτές αξιολογήσεις έγιναν σε συνεργασία με το Τμήμα Περιβάλλοντος, το οποίο είχε τη δική του ευρωπαϊκή θεσμική υποχρέωση για αξιολόγηση κινδύνων από την κλιματική αλλαγή. Στο ίδιο πλαίσιο η Πολιτική Άμυνα φιλοξένησε στην Κύπρο Ολλανδή εμπειρογνώμονα με βάση ένα πρόγραμμα ανταλλαγής εμπειρογνωμόνων. Για τη σύνταξη της αξιολόγησης δεν ζητήθηκε ερευνητικό έργο αλλά λήφθηκαν στοιχεία από κρατικά Τμήματα/Υπηρεσίες και ακαδημαϊκά ιδρύματα. Επίσης λήφθηκαν υπόψη μελέτες από διεθνείς οργανισμούς.

Στην ίδια την έκθεση υπογραμμίζεται ότι σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε κάποια κράτη μέλη οι πληροφορίες για το φάσμα των κινδύνων και καταστροφών και η εκτίμησή τους σε εθνικό επίπεδο παραμένει περιορισμένη ή δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και ανάμεσα σε αυτές είναι και η Κύπρος.

Όπως επισημαίνεται, η Κύπρος παρείχε πολύ περιορισμένες πληροφορίες, ιδίως σχετικά με την κύρια ανάλυση κινδύνου, δηλαδή τον αντίκτυπο/συνέπειες και την πιθανότητα εμφάνισής τους.

Πρώτες θα χαθούν οι παραλίες της Κύπρου

Ο δρ Πάρης, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αναμένεται σύμφωνα με τις σημερινές μετρήσεις να αυξηθεί κατά ένα περίπου μέτρο με αποτέλεσμα όλες οι γνωστές παραλίες της Κύπρου να κατακλυστούν και να δημιουργηθεί πρόβλημα με τις υπογειοποιημένες υπηρεσίες ως αρχή.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση για την Εθνική Αξιολόγηση Κινδύνων, η οποία κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη του 2018 και βρίσκεται αναρτημένη στην επίσημη ιστοσελίδα της Πολιτικής Άμυνας, για την Κύπρο περιλαμβάνονται κίνδυνοι όπως ο σεισμός, αφού η Κύπρος βρίσκεται στη δεύτερη πιο σεισμογενή περιοχή στον κόσμο, το τσουνάμι λόγω γεωλογικού χρόνου με το τελευταίο να έχει σημειωθεί το 1953, οι πλημμύρες, η λειψυδρία, οι δασικές πυρκαγιές, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η θαλάσσια ρύπανση, τεχνολογικά ατυχήματα και σύνθετες/συμπίπτουσες κρίσεις. Ο δρ Πάρης επεσήμανε ότι η αξιολόγηση κινδύνων μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλα τα κρατικά Τμήματα/Υπηρεσίες για τους σχεδιασμούς τους, από τις ασφαλιστικές εταιρείες, ερευνητές και το ευρύ κοινό.

Ως παράδειγμα έφερε την άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά τις επόμενες δεκαετίες, η οποία ενδιαφέρει όσους ασχολούνται με μαρίνες και λιμάνια, παραθαλάσσιες αναπτύξεις και πώληση γης, σημειώνοντας ότι η χαρτογράφηση των κινδύνων προσφέρει εργαλεία σχεδιασμού σε όσους ασχολούνται γενικά με αναπτύξεις και χρήση της γης.

Χωρίς μέτρα για τις πλημμύρες λόγω…. οικονομικού

Όσον αφορά στην αξιολόγηση και διαχείριση του κινδύνου πλημμυρών, η Κύπρος εναρμονίστηκε με σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία, θέτοντας σε ισχύ, το 2010, τους εναρμονιστικούς Νόμους για την Αξιολόγηση, Διαχείριση και Αντιμετώπιση των Κινδύνων Πλημμύρας.

Για την εφαρμογή της Οδηγίας, το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων κατάρτισε μελέτη αξιολόγησης κινδύνου, διαδραστικούς χάρτες επικινδυνότητας πλημμυρών, σχέδιο διαχείρισης πλημμυρών 2016-2021, ένα σχέδιο παρακολούθησης και ένα οργανόγραμμα αρμοδιοτήτων και δράσεων. Οι Τεχνικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών ορίστηκαν ως συντονιστική Αρχή για την υλοποίηση των 38 συνολικά δράσεων.

Τα μέτρα που καθορίστηκαν περιλαμβάνουν ενδεικτικά την αποκατάσταση κοίτης ποταμών και παρόχθιων ζωνών για βελτίωση ικανότητας ανάσχεσης και η διαχείριση και έλεγχος παράνομων επιχωματώσεων και απορρίψεων άχρηστων αντικειμένων που οφείλονται σε εκτεταμένες παρεμβάσεις νόμιμες ή παράνομες, όπως εξήγησε ο δρ Πάρης και που προκαλούν κατά συνέπεια και τις αστικές πλημμύρες που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια στις πόλεις της Κύπρου.

Επιπρόσθετα, τα μέτρα περιλαμβάνουν την κατασκευή ταμιευτήρων ανάσχεσης, όπως στην περίπτωση του Φράγματος Ταμασού, την ανταπόκριση και αποκατάσταση πληγεισών περιοχών, τα αντιπλημμυρικά έργα και τη διαχείριση της αποθηκευτικής ικανότητας ταμιευτήρων για ανάσχεση

Όπως υπογραμμίζεται ο κίνδυνος πλημμύρας είναι υπαρκτός στην Κύπρο, κυρίως σε παραποτάμιες περιοχές και εξαιτίας έντονων βροχοπτώσεων και προϋποθέτει την έγκαιρη οργάνωση της πολιτείας, αλλά και την κινητοποίηση των ιδίων των πολιτών, με τη λήψη μέτρων αυτοπροστασίας, πέρα από τα μέτρα που λαμβάνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες.

Η Πολιτική Άμυνα έχει οριστεί ως επικεφαλής φορέας υλοποίησης των μέτρων του Σχεδίου Διαχείρισης Κινδύνου Πλημμύρας, του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, που αφορούν την περαιτέρω διάδοση των χαρτών επικινδυνότητας πλημμύρας, την ενημέρωση του πληθυσμού για μέτρα αυτοπροστασίας και την επικαιροποίηση του Σχεδίου Δράσης για έντονα καιρικά φαινόμενα.

Οι Πλημμυρικοί Χάρτες είναι ενημερωτικοί και διαδραστικοί, ώστε ο κάθε πολίτης να μπορεί να γνωρίζει κατά πόσο η περιοχή όπου κατοικεί ή εργάζεται ή τα υποστατικά και γενικά η περιουσία του, μπορεί να επηρεάζονται.

Ερημοποίηση στον ορίζοντα

Η πιο πρόσφατη έκθεση για την Εθνική Αξιολόγηση Κινδύνων κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη του 2018, η οποία εκπονήθηκε με συνεργασία της Πολιτικής Άμυνας και του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, και αποτυπώνει εκτός από τους προαναφερθέντες κινδύνους και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία και την ερημοποίηση μέσα από δύο ανεξάρτητες μελέτες που εκπονήθηκαν για λογαριασμό του Υπουργείου Εργασίας. Η ερημοποίηση θεωρείται ένα από τα σοβαρότερα περιβαλλοντικά ζητήματα σε παγκόσμιο, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Η διαδικασία ερημοποίησης χαρακτηρίζεται από τη μείωση του διαθέσιμου νερού του εδάφους στα αναπτυσσόμενα φυτά με αποτέλεσμα την κρίσιμη χαμηλή παραγωγικότητα των φυτών και αποτελεί συνέπεια του νερού ως ο βασικός περιοριστικός παράγοντας της απόδοσης της χρήσης της γης στα οικοσυστήματα.

Η ερημοποίηση στην Κύπρο αποτελεί μια σημαντική διαδικασία υποβάθμισης της γης, ειδικά στις περιοχές καλλιέργειας ελιάς και δημητριακών, σε πευκοδάση και σε βοσκότοπους. Οι κύριοι βιοφυσικοί και κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που επηρεάζουν την ερημοποίηση είναι οι δυσμενείς κλιματικές συνθήκες, επικλινές έδαφος, μέτρια βαθιά ή ρηχά εδάφη, μέτρια διαθεσιμότητα υδάτινων πόρων που συχνά τυγχάνουν υπερεκμετάλλευσης, συχνές πυρκαγιές σε δασικές εκτάσεις, έντονα καλλιεργούμενες γεωργικές εκτάσεις ή υπερεκμετάλλευση βοσκότοπων που οδηγούν σε μη βιώσιμες πρακτικές χρήσης γης, ανεπαρκή μέτρα για προστασία της γης, χαμηλή ή μέτρια εφαρμογή των υφιστάμενων κανονισμών για την προστασία του περιβάλλοντος.