Οκτώβρη η μελέτη αποζημίωσης απώλειας κατεχόμενης γης

Οι προθέσεις της κυβέρνησης επί του μεγάλου αυτού ζητήματος δεν είναι ακριβώς ξεκάθαρες

Της Αντωνίας Λαμπράκη

Τον προσεχή Οκτώβρη αναμένεται να ολοκληρωθεί η μελέτη σεναρίων σχετικά με την καταβολή αποζημίωσης λόγω απώλειας χρήσης περιουσιών που βρίσκονται στα κατεχόμενα.

Η αποζημίωση λόγω απώλειας χρήσης αποτελεί διαχρονικό αίτημα των οργανώσεων του προσφυγικού κόσμου, που θεωρούν ότι τόσα χρόνια μετά την προσφυγοποίηση ακόμη δεν έχει αποκατασταθεί η προπολεμική φερεγγυότητα και αξιοπιστία του. Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι η προσφυγική πολιτική δεν ήταν επαρκώς αποτελεσματική, ούτε και δίκαιη και σίγουρα δεν υπήρξε ισότιμη κατανομή των βαρών-επιπτώσεων της εισβολής. Ως αποτέλεσμα τούτου, μερίδα ιδιοκτητών ακίνητης περιουσίας στα κατεχόμενα έχουν τύχει σημαντικής κρατικής στήριξης, ενώ για την πλειοψηφία εξαντλήθηκε σε ένα μικρό σπίτι σε κάποιον πολυπληθή συνοικισμό.

Υπενθυμίζεται ότι η χορήγηση κάποιας μορφής αποζημίωσης στους κατόχους κατεχόμενης ακίνητης περιουσίας αποτέλεσε προεκλογική δέσμευση του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Αναστασιάδη. Στο παρόν στάδιο οι προθέσεις της κυβέρνησης επί του μεγάλου αυτού ζητήματος δεν είναι ακριβώς ξεκάθαρες, καθώς ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας σε συνέντευξή του (πριν μερικούς μήνες) έκανε λόγο για αναφορές ενός Υπουργού, ενώ σε ένα άλλο επίπεδο, ενώπιον της Βουλής, εκπρόσωποι του Υπουργείου Εσωτερικών αναφέρθηκαν σε παραχώρηση επιδόματος έναντι της απώλειας χρήσης της περιουσίας και στο σενάριο να εξεταστεί ενδεχόμενη διαφοροποίηση της κυβερνητικής πολιτικής στήριξης των κατόχων ακινήτων.

Ο χρόνος, βέβαια, θα καταδείξει αν τελικά οι κυβερνητικές προθέσεις θα εκφραστούν με συγκεκριμένες πολιτικές προς όφελος των ιδιοκτητών ακίνητης περιουσίας στα κατεχόμενα ή αν θα παραμείνουν λόγια κενού περιεχομένου.

Μελέτη σεναρίων

Στο παρόν στάδιο, ο Κεντρικός Φορέας Ισότιμης Κατανομής Βαρών, σε συνεννόηση με τον Υπουργό Εσωτερικών, Κωνσταντίνο Πετρίδη, ανέθεσε σε οίκο συμβουλευτικών υπηρεσιών την εκπόνηση μελέτης σεναρίων σχετικά με τη φόρμουλα υπολογισμού της αποζημίωσης. Πρόκειται για τον ίδιο οίκο που πρόσφατα ανέλαβε και κατάρτισε το Αρχείο Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών. Το Αρχείο ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε, πριν μερικούς μήνες, στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

«Με εργαλείο τα στοιχεία του Αρχείου Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών, ο ειδικός σύμβουλος θα ετοιμάσει σειρά αναφορών που θα αποτελέσουν τη βάση για την εκπόνηση των τελικών σεναρίων», δήλωσε η Λουκία Ευσταθίου, αναπληρώτρια διευθύντρια στον Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών.

Η μελέτη θα επιδοθεί στον Υπουργό Οικονομικών στον οποίο υπάγεται ο Φορέας.

Η πραγματικότητα είναι ότι διαχρονικά η προσφυγική πολιτική των κυβερνήσεων περιορίστηκε κυρίως στην παραχώρηση στεγαστικής βοήθειας, μέσω διαφόρων σχεδίων, που δεν ικανοποιεί τις ανάγκες του προσφυγικού κόσμου. Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Εσωτερικών, το κράτος στο πλαίσιο υλοποίησης της προσφυγικής στεγαστικής πολιτικής δαπανά περίπου €70 εκατ. ετησίως και επιπλέον €30 εκατ. χορηγούνται μέσω του Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών.

Ψηφιακή καταγραφή ακίνητης κατεχόμενης περιουσίας

Σχεδόν μισό αιώνα μετά τον εκτοπισμό χιλιάδων Κυπρίων, το κράτος αξιώθηκε να έχει ολοκληρωμένη εικόνα για δύο ζωτικής σημασίας ζητήματα. Ο Κεντρικός Φορέας Ισότιμης Κατανομής Βαρών, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, (Μάιος 2014), εκπόνησε το Αρχείο Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών στο οποίο περιλαμβάνονται με στοιχεία, κατά τρόπο αναλυτικό, η ακίνητη κατεχόμενη περιουσία κάθε ιδιοκτήτη και στο δεύτερο μέρος η κρατική οικονομική στήριξη που έλαβε ο πρόσφυγας μετά την τουρκική εισβολή.

«Πρόκειται για ένα μεγάλο έργο, ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για το κράτος, στη χάραξη των μελλοντικών πολιτικών σχεδιασμών του», δηλώνει η Λουκία Ευσταθίου, αναπληρώτρια διευθύντρια του Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών.

Για την εκπόνηση του Αρχείου Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών, ο Φορέας Ισότιμης Κατανομής Βαρών άντλησε στοιχεία και πληροφόρηση από διάφορες εμπλεκόμενες δημόσιες υπηρεσίες καθώς και από σχέδια που ο Οργανισμός υλοποιεί.

Ειδικότερα, το Αρχείο Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών αποτυπώνει κατά τρόπο διεξοδικό στοιχεία για σχέδια που λειτουργούσαν για κάποια χρόνια μετά την τουρκική εισβολή…

Ξεχωρίζουμε τα ακόλουθα:

– Στήριξη στον γεωργοκτηνοτροφικό κόσμο: συγκεκριμένα, το Υπουργείο Γεωργίας παρείχε συμβουλευτικές υπηρεσίες στην αξιολόγηση γεωργοκτηνοτροφικών δανείων κατά την περίοδο 1974-1984 για τα οποία δεν διατηρεί στοιχεία. Τα δάνεια χορηγούνταν από την Κεντρική Συνεργατική Τράπεζα και η διαχείριση γινόταν μέσω των δανειστικών επιτρόπων του κράτους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι χορηγήθηκαν περίπου 7.628 δάνεια συνολικού ύψους €19.1 εκατ. εκ των οποίων τα μισά δεν έχουν αποπληρωθεί από τον γεωργοκτηνοτροφικό κόσμο

– Κρατική στήριξη: σύμφωνα με στοιχεία του Κεντρικού Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών, από την αρχή της λειτουργίας του, το 1995, υπήρχαν περίπου 55.000 αιτήσεις στο μηχανογραφημένο του σύστημα που κατανέμονταν ως εξής: φοιτητικά δάνεια-26.000, στεγαστικά-19.650, επαγγελματικά-4.950, νέα ζευγάρια-3.920 και για ιατροφαρμακευτική κάλυψη-1.200.

– Χρήση τ/κ περιουσίας: σύμφωνα με την Υπηρεσία Διαχείρισης Τ/κ περιουσιών, μόνο στην επαρχία Πάφου τα συμβόλαια κατοχής που ήταν σε ισχύ από το 1997 και εντεύθεν είναι περίπου 19.000 ενεργά και 14.000 τερματισμένα συμβόλαια. Εξάλλου, σύμφωνα με στοιχεία που είχαν κατατέθηκαν στη Βουλή το 2016, περίπου το 12% αυτών των συμβολαίων έχουν συναφθεί με μη εκτοπισθέντες, ενώ αρμόδιες πηγές ανεβάζουν το ποσοστό των μη δικαιούχων (με βάση την απώλεια χρήσης) ακόμα και στο 80%.

– Βοήθεια στον προσφυγικό κόσμο: εταιρεία μετέτρεψε σε ψηφιακή μορφή  τις 220.000 αιτήματα για οικονομική βοήθεια που υποβλήθηκαν στην Υπηρεσία Μερίμνης Αποκαταστάσεως.

– Σύμφωνα με τα στοιχεία του Τμήματος Κτηματολογίου για τις κατεχόμενες περιουσίες (περίπου 400.000 τίτλοι), υπάρχουν πλέον ψηφιακά στο Κεντρικό Αρχείο Πληροφοριών του κράτους.

– Επιχειρηματική δραστηριότητα: λειτουργούσε σχέδιο παροχής κυβερνητικών εγγυήσεων σε ποσοστό 90% για δανειοδότηση εκτοπισθέντων και πληγέντων επιχειρηματιών. Σύμφωνα με τα στοιχεία είχαν χορηγηθεί 74 δάνεια συνολικής αξίας περίπου €750.000, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων έχει αποπληρωθεί.

Υπαναχώρηση από ακόμη ένα προεκλογικό «δεσμεύομαι»

Την ανησυχία της αναφορικά με τις προθέσεις της κυβέρνησης για το ζήτημα της αποζημίωσης των κατόχων ακίνητης περιουσίας στα κατεχόμενα παρουσιάζει η βουλευτής του ΑΚΕΛ, πρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων, Σκεύη Κουκουμά, καθώς, όπως είπε, «φαίνεται να υπαναχωρεί από ακόμη ένα προεκλογικό “δεσμεύομαι”, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας». Σύμφωνα με την κ. Κουκουμά «μολονότι στις οργανώσεις ιδιοκτητών κατεχόμενων περιουσιών ο κ. Αναστασιάδης δεσμευόταν για τη δημιουργία ταμείου με ετήσιο προϋπολογισμό ύψους 100 εκατομμύρια ευρώ, σήμερα μάλλον κάνει δεύτερες σκέψεις υποβαθμίζοντας την προεκλογική του δέσμευση σε “αναφορά ενός εκ των Υπουργών”, όπως δήλωσε σε συνέντευξή του, πριν μερικούς μήνες, προφανώς επιμετρώντας το υψηλό οικονομικό κόστος που συνεπάγεται η υλοποίηση». Αναμένουμε, πρόσθεσε, ότι οι προσδοκίες του προσφυγικού κόσμου δεν θα διαψευσθούν.

Η κ. Κουκουμά υπενθύμισε ότι στην τελευταία συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων (Ιούλιος 2019), οι βουλευτές ενημερώθηκαν από τον Υπουργό Εσωτερικών για τη διενέργεια της μελέτης σχετικά με το κόστος υλοποίησης πολιτικής αποζημίωσης με τα κόμματα και χαιρέτισαν την εν λόγω απόφαση. Συνάμα, οι βουλευτές κάλεσαν τον κ. Πετρίδη, όπως ενημερώσει για τα αποτελέσματα της μελέτης καθώς και για το ζήτημα της διασφάλισης ελεύθερης πρόσβασης κάθε πρόσφυγα στα προσωπικά του δεδομένα, όπως περιλαμβάνονται στο Αρχείο Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών.

Εξάλλου, αναφορικά με τη δημιουργία του Αρχείου Ιδιοκτητών Κατεχόμενων Περιουσιών, η κ. Κουκουμά χαιρέτισε την εκπόνησή του σημειώνοντας ότι «αυτό θα πρέπει να  αποτελέσει το εργαλείο μέσω του οποίου θα διαπιστωθούν εκείνες οι περιπτώσεις ιδιοκτητών κατεχόμενων περιουσιών, οι οποίοι εδώ και χρόνια αδικούνται από την προσφυγική πολιτική που διαχρονικά εφάρμοσαν οι κυβερνήσεις και αναμένουμε ότι  τα ευρήματά του θα αξιοποιηθούν για τη χάραξη τέτοιας δικαιότερης πολιτικής, ώστε να αντιμετωπίζονται και οι περιπτώσεις Ελληνοκυπρίων κατόχων περιουσίας, προσφύγων και μη, οι οποίοι προσφεύγουν στην Επιτροπή Αποζημιώσεων της Τουρκίας, συχνά υπό το βάρος οικονομικών δυσκολιών».

Ουσιαστικό έργο

Ουσιαστικό είναι το έργο που επιτελεί ο Κεντρικός Φορέας Ισότιμης Κατανομής Βαρών, μέσω της παροχής οικονομικής διευκόλυνσης, δανειοδότησης, του προσφυγικού κόσμου.

Συγκεκριμένα, κατά την περίοδο 1996-μέχρι Δεκέμβριο 2018, ο Φορέας παραχώρησε δάνεια ύψους €1,2 δισ. για σκοπούς στέγασης, επαγγελματικής δραστηριοποίησης (νέων επιστημόνων), σπουδών και κάλυψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Φορέα οι δανειολήπτες έχουν αποπληρώσει τα €620 εκατ.

Σε αυτή την περίοδο, ο Φορέας δέχθηκε 61.000 αιτήσεις, εκ των οποίων εξετάστηκαν οι 56.800 και ακολούθως εγκρίθηκαν οι 47.500. Η διαφορά μετά των εξεταζόμενων με τον αριθμό των εγκριθεισών αφορά αιτητές οι οποίοι απορρίφθηκαν καθώς δεν πληρούσαν τα κριτήρια ή και περιπτώσεις που δήλωσαν ότι πλέον δεν ενδιαφέρονται για δανειοδότηση από τον Οργανισμό.