Όταν η καρδιά της Ασγάτας χτυπούσε στα έγκατα της γης

  • Το ιστορικό µεταλλείο χαλκοπυρίτη και χρυσού µοίρασε µεροκάµατο, αλλά και θάνατο.
  • Το µεταλλείο της Ασγάτας ήταν το δεύτερο σε όλη την Κύπρο στην ανόρυξη χαλκού µε 750.000 τόνους, µε µεγαλύτερο εκείνο της Σκουριώτισσας µε 2,5 εκ. τόνους.
  • Το µεταλλείο ήταν στις δόξες του από το 1936 µέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’50.
    Σοβαρά προβλήµατα υγείας αντιµετωπίζουν οι παλιοί µεταλλωρύχοι, κυρίως λόγω της σκουριάς και των άλλων µεταλλευµάτων που ρούφηξαν τα πνευµόνια τους.
  • «Έπρεπε να δουλέψω  για να βγάζω τα έξοδα του σχολείου µου µε αµοιβή 3 λίρες την εβδοµάδα…»
  • Στην πλαγιά του βουνού διακρίνονται και τα στόµια µικρών στοών από τη Ρωµαϊκή Εποχή, ενώ από άλλες έρευνες που έγιναν βρέθηκαν και αντικείµενα του 6ου αιώνα π.Χ.
  • Το παλιό σχολείο έχει µετατραπεί σε µουσείο, στεγάζοντας εκθέµατα στα οποία περιλαµβάνονται βαγονάκια, σκαπτικά εργαλεία, φανοί ασετιλίνης και άλλα…

 

Του Χρήστου Χαραλάµπους

Αναµφίβολα η Ασγάτα αποτελεί ένα από τα πιο ελκυστικά χωριά της Λεµεσού, όχι µόνο επειδή απέχει λίγα µόλις χιλιόµετρα από την πόλη, γεγονός που έχει συµβάλει στη διατήρηση του πληθυσµού σε σχετικά υψηλό επίπεδο (σε σύγκριση µε άλλες κοινότητες της επαρχίας που τείνουν να εξαφανιστούν) και µε έντονη οικονοµική και κοινωνική δραστηριότητα, αλλά και γιατί έχει να παρουσιάσει µια µοναδική φυσική οµορφιά δίνοντας πολλές επιλογές περιήγησης για τους ξένους επισκέπτες.

Εκείνο ωστόσο που χαρακτηρίζει την πορεία και την εξέλιξη της Ασγάτας (ιδιαίτερα στα χρόνια του µεσοπολέµου µέχρι και λίγο πριν την Ανεξαρτησία) είναι η σύνδεση της κοινότητας µε τη µεταλλευτική ιστορία του τόπου και ειδικότερα µε το µεταλλείο που ξεκίνησε τη λειτουργία του στα τέλη της δεκαετίας του ’20 µε πολλές γαλαρίες που διακλαδώνονταν στα έγκατα της γης καλύπτοντας έκταση αρκετών τετραγωνικών χιλιοµέτρων απ’ όπου γινόταν ανόρυξη κυρίως χαλκοπυρίτη, αλλά και χρυσού.

Άνθρωποι ηλικιωµένοι σήµερα, που πέρασαν τα νιάτα τους δουλεύοντας εδώ, αναφέρουν ότι το µεταλλείο ήταν στις δόξες του κυρίως την περίοδο από το 1936 µέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’50, ενώ στα χρόνια που ακολούθησαν µέχρι και το οριστικό κλείσιµό του, το 1976, οι εργασίες ανόρυξης ήταν σπασµωδικές.

Ακόµα και µικρά παιδιά δούλευαν στις γαλαρίες

Όπως συνέβαινε σε όλα τα µεταλλεία που λειτουργούσαν εκείνα τα χρόνια στην Κύπρο, έτσι και στο µεταλλείο της Ασγάτας δούλευαν εκατοντάδες άνθρωποι από τη γύρω περιοχή, αρκετοί από τους οποίους, σκάβοντας στα βάθη της γης µε τα µέσα εκείνης της εποχής, έχασαν τη ζωή τους από κατολισθήσεις τόνων χώµατος. Πολύ περισσότεροι είναι εκείνοι που συνέχισαν τη ζωή τους αντιµετωπίζοντας σοβαρά προβλήµατα υγείας, κυρίως λόγω της σκουριάς και των άλλων µεταλλευµάτων που ρούφηξαν τα πνευµόνια τους.

Ακόµα και µικρά παιδιά, εκείνη την εποχή, είχαν το ρόλο τους στη λειτουργία του µεταλλείου, όπως ο Κώστας Πούλακας, που στην ηλικία των 6-7 ετών πηγαινοερχόταν από το σπίτι στο µεταλλείο παίρνοντας φαγητό στον πατέρα του, που ήταν τότε επιστάτης, ενώ και ο ίδιος δούλεψε στα χρόνια της εφηβείας του τόσο στο µεταλλείο της Ασγάτας όσο και στο µεταλλείο του Αµιάντου.

Τρεις βάρδιες δούλευαν τότε στις γαλαρίες και ο ίδιος στα 16 δούλεψε και νυχτερινή βάρδια από τις 12 τα µεσάνυκτα µέχρι τις 8 το πρωί… «∆ούλεψα ακόµα και στις λεγόµενες µίνιες, εκεί που έσκαβες και έβρισκες το µετάλλευµα και ήταν το πιο επικίνδυνο σηµείο όπου συχνά είχαµε κατολισθήσεις… Έπρεπε όµως να δουλέψω για να βγάζω τα έξοδα του σχολείου µου µε αµοιβή 3 λίρες την εβδοµάδα…»

Οι εµπειρίες, όπως τις περιγράφει, πολλές και συχνά τροµακτικές: «Τραβούσα µε το πέλι για να γεµίσω το βουρνί µου, όταν άνοιξε από πάνω µου µια κόκκινη τρύπα από όπου έπεφταν κάρβουνα. Πρόλαβα και πετάχτηκα έξω, διαφορετικά θα µε πλάκωναν τόνοι πυρίτιδας…»

Υπήρξαν όµως και πολλές άλλες τέτοιες περιπτώσεις όπου οι µεταλλωρύχοι δεν πρόλαβαν, έµειναν εκεί κάτω από όγκους από µπάζα.

Στο έλεος της φθοράς του χρόνου

Σε όλη την έκταση που κάλυπτε το µεταλλείο, κυριαρχεί σήµερα ένα ειδυλλιακό φυσικό τοπίο µε εµφανή όµως τα αποµεινάρια από τη δράση εκείνης της εποχής. Στοές και γαλαρίες που εκτείνονται σε εκατοντάδες µέτρα κάτω από όγκους των βουνών, αβάτζιες όπου άδειαζαν το µετάλλευµα και σκουριασµένες ράγες όπου κυλούσαν τα βαγόνια και µετέφεραν το µετάλλευµα στο λιµάνι του Βασιλικού.

Εκεί βλέπεις ακόµα τα ερειπωµένα σπιτάκια των Πλατειών, του παλιού συνοικισµού των µεταλλωρύχων που αφέθηκε στη φθορά του χρόνου και των καιρικών συνθηκών. Στις Πλατειές έµενε πάρα πολύς κόσµος, αφού να φανταστείτε ότι υπήρχε δηµοτικό σχολείο. Σιγά-σιγά, τη δεκαετία του ’70 τα µεταλλεία έκλεισαν και µαζί τους εγκαταλείφθηκε και ο συνοικισµός των Πλατειών, που τελικά έγινε στρατόπεδο. Οι τελευταίοι κάτοικοι έφυγαν το 1978.

Μεταλλωρύχος αλλά και µελετητής της ιστορίας του µεταλλείου, ο Κώστα Πούλακας έκανε κατά καιρούς διάφορες προτάσεις για συντήρηση και ανάδειξη του µεταλλείου, που αναµφίβολα αποτελεί σηµαντικό µέρος της ιστορίας του τόπου. Ωστόσο, όπως και σε άλλες περιπτώσεις, η απάντηση του κράτους είναι η αδιαφορία.

Τεράστιες ποσότητες µεταλλεύµατος έφυγαν από την περιοχή

Σε όλη την έκταση που καλύπτουν οι χώροι του µεταλλείου υπάρχουν έντονα τα σηµάδια της σκουριάς που άφησε πίσω του το µετάλλευµα, αφού το µεταλλείο της Ασγάτας ήταν το δεύτερο σε όλη την Κύπρο στην ανόρυξη χαλκού µε 750.000 τόνους, µε µεγαλύτερο εκείνο της Σκουριώτισσας µε 2,5 εκ. τόνους.

Στην ευρύτερη περιοχή Ασγάτας και Καλαβασού υπήρξαν 7 µεταλλευτικές δραστηριότητες οι οποίες ανήκαν στην ΕΜΕ. Σύµφωνα, µάλιστα µε στοιχεία της Υπηρεσίας Μεταλλείων, από το µεταλλείο στις Πλατειές εξορύχτηκαν 45.000 τόνοι µεταλλεύµατος, από το µεταλλείο της Πέτρας εξορύχτηκαν 290.000 τόνοι µεταλλεύµατος, από το µεταλλείο Μαύρη Συκιά εξορύχτηκαν 437.000 τόνοι µεταλλεύµατος, από το µεταλλείο Λαντάρια εξορύχτηκαν 65.600 τόνοι µεταλλεύµατος και τέλος από το µεταλλείο Μαυρίδια εξορύχτηκαν περίπου µόνο 3,1 εκατ. τόνοι.

Στην έξοδο της γαλαρίας 247, το χρώµα που επικρατεί είναι το κίτρινο-πορτοκαλί και αυτό επειδή εκεί γινόταν ανόρυξη χρυσού. Στην πλαγιά του βουνού διακρίνονται και τα στόµια µικρών στοών από τη Ρωµαϊκή Εποχή, ενώ από άλλες έρευνες που έγιναν βρέθηκαν και αντικείµενα του 6ου αιώνα π.Χ. που καταµαρτυρούν την αρχαιότητα της µεταλλευτικής δράσης στην περιοχή.

Μουσείο των µεταλλωρύχων

Σε πρωτοβουλία του Κώστα Πούλακα οφείλεται και η δηµιουργία του µουσείου για το µεταλλείο της Ασγάτας. Όπως θυµάται, «όταν έκλεισε το πάνω σχολείο βγήκε στον τελάλη και µαζί µε κάποιους άλλους πήγαµε στον τότε Υπουργό Παιδείας, Χρυσόστοµο Σοφιανό και ζητήσαµε να µετατραπεί σε Μουσείο Λαϊκής Τέχνης».

Έτσι έµεινε το κτίριο στην κοινότητα και στη συνέχεια έγινε κίνηση από κατοίκους της Ασγάτας και της Καλαβασού και αποφασίστηκε να µετατραπεί το σχολείο σε µουσείο, το οποίο να στεγάσει την ιστορία του µεταλλείου και των µεταλλωρύχων.

Το κτίριο, όπως αναφέρει ο πρόεδρος του Κοινοτικού Συµβουλίου, Γιαννάκης Παπαϊωάννου, αναπαλαιώθηκε µε ευρωπαϊκά κονδύλια και µετατράπηκε σε µουσείο για τους µεταλλωρύχους. Από κατοίκους και άλλες πηγές συγκεντρώθηκαν αρκετά εκθέµατα στα οποία περιλαµβάνονται βαγονάκια, σκαπτικά εργαλεία, φανοί ασετιλίνης και άλλα αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι µεταλλωρύχοι, φωτογραφικό υλικό από διάφορες φάσεις της λειτουργίας του µεταλλείου, καθώς και µια ταινία-ντοκουµέντο διάρκειας 7 λεπτών που είχε τραβηχτεί το 1951 από κάποιον απόδηµο που γύρισε στο χωριό µετά από πολλά χρόνια µετανάστευσης στην Αµερική.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.