“Όταν ο Μάρξ συνάντησε τον Μπάιρον”

Του Πάνου Τριγάζη*

Ορισμένοι ίσως να πιστεύουν ότι ο εισηγητής του ιστορικού υλισμού και κομμουνισμού Καρλ Μαρξ ήταν απλά ένας ψυχρός αναλυτής του καπιταλισμού. Στην πραγματικότητα όμως, ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος αισθήματα τα οποία εξέφρασε γράφοντας και ρομαντική ποίηση. Μικρή συλλογή ποιημάτων του Μαρξ, με τίτλο Ερωτικά Ποιήματα, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα, το 1982, από τις εκδόσεις Ερατώ, σε μετάφραση του ποιητή  και συγγραφέα Ευγένιου Αρανίτση, ο οποίος έγραψε και την εισαγωγή στην συλλογή.

Η ποιητική έξαρση του Μαρξ προέκυψε ως εξής: στα 18  χρόνια του, ερωτεύτηκε την κατά τέσσερα χρόνια μεγαλύτερή του Τζένυ βον Βεστφάλεν, με την οποία αρραβωνιάστηκε, το 1836.


«Ο καθόλα αστικός αυτός αρραβώνας – γράφει ο Αρανίτσης – κράτησε επτά ολόκληρα χρόνια, στη διάρκεια των οποίων, ο υπομονετικός Καρλ πρόλαβε να απευθύνει τέσσερεις τόμους με ποίηση ρομαντικών και ερωτικών εμπνεύσεων προς την μέλλουσα σύζυγό του».

Η ποίηση του Μαρξ, εδώ και χρόνια, συμπεριλαμβάνεται από μερικούς εκδότες και στα άπαντά του αποτελώντας καθαρόαιμο δείγμα του γερμανικού ρομαντισμού. Διαβάζοντας κάποιος τα ποιήματα αυτά, διαπιστώνει αρκετές ομοιότητες με την ποίηση του Μπάιρον. Για παράδειγμα,  το πασίγνωστο ποίημα του Μπάιρον Κόρη των Αθηνών, γραμμένο το 1810 για την δεκατετράχρονη Τερέζα Μακρή, καταλήγει: «Αν κι εγώ στην Κωνσταντινούπολη πετώ // η Αθήνα κρατάει την καρδιά μου και το λογικό». Αντίστοιχα, 26 χρόνια μετά, ο Μαρξ γράφει στην Τζένυ: «Πάρε λοιπόν τον νου και τη ζωή μου // και δέξου μέσα σου το κάθε τι δικό μου».

Κατά τον Αρανίτση, «ο Μαρξ δεν διέθετε το ταλέντο του Μπάιρον, διέθετε, όμως ένα ανάλογο πάθος για συνομιλίες με τα άστρα και νυχτερινούς περιπάτους σε κήπους που ευωδιάζουν και όπου μόνο στον έρωτα και στην ονειροπόληση επιτρέπεται η είσοδος».

Όπως είναι γνωστό οι Μαρξ και Ένγκελς έζησαν στην Αγγλία, ο τάφος του πρώτου βρίσκεται νεκροταφείο Χαϊ Γκέιτ του Λονδίνου όπου έχει τοποθετηθεί και προτομή το. Είναι βέβαιο ότι και οι δύο ήταν οικείοι με την ποίηση του Μπάιρον, στην οποία ο Ένγκελς αναφέρεται και στην εργασία του Η Κατάσταση της Εργατικής Τάξης στην Αγγλία, όπου γράφει: «Η ποίηση του Μπάιρον και του Σέλλεϋ είναι η περισσότερο διαβασμένη από τους εργάτες. Η προφητική ιδιοφυία του Σέλλεϋ έχει  κατακτήσει την φαντασία τους, ενώ ο Μπάιρον προσελκύει την συμπάθειά τους με την αισθησιακή του φλόγα και την αιχμηρότητα της σάτιράς του κατά της υπάρχουσας κοινωνικής τάξης».


Να λοιπόν που ο βυρωνισμός δεν είναι κάτι το γραφικό όπως πιστεύουν ορισμένοι, μεταξύ των οποίων και αριστεροί, ενώ ο Ρομαντισμός ως ποιητικό και πολιτικό ρεύμα έχει και την επαναστατική του διάσταση..

Καταλήγοντας, θα πρότεινα στους σύγχρονους μαρξιστές να είναι και ποιητές ή τουλάχιστον φίλοι της ποίησης, διότι η πολιτική δεν είναι μόνο λογική και επιστήμη, οφείλει να είναι  τέχνη και συναίσθημα. Άλλωστε, τα κοινωνικά οράματα έχουν και στοιχεία ρομαντισμού.

 

*Ο Πάνος Τριγάζης είναι συγγραφέας του βιβλίου «Ο Λόρδος Βύρων στην Αττική» εκδόσεις Ελληνικά Ταχυδρομία, 2016.

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.