Όταν η στάχτη γίνεται… χρυσάφι – Πρώτη ύλη για για οικιακές χρήσεις

Με τις ιδιότητές του το «βρόµικο» απόβλητο του τζακιού και της ξυλόσοµπας µπορεί να µετατραπεί σε µια καλή πρώτη ύλη για οικιακές και πολλές άλλες χρήσεις

Του Χρήστου Χαραλάµπους

Τύχη και προνόµιο ήταν για όσους γεννήθηκαν και πέρασαν τα παιδικά, ακόµα και τα εφηβικά τους χρόνια σε χωριό, κοντά σε γιαγιάδες και παππούδες που δούλευαν τη γη και µε την εµπειρία και τη σοφία τους κατάφερναν (παρά τις δυσκολίες και τα βάσανα που συνεπαγόταν η διαµονή στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα πριν µερικές δεκαετίες) να καλύπτουν τις καθηµερινές ανάγκες της οικογένειάς τους και να επιβιώνουν µε τα αγαθά της δικής τους παραγωγής και µε ό,τι άλλο µπορούσε να τους προσφέρει η φύση. Η ενασχόληση µε τα ζώα, η καλλιέργεια της γης, αλλά και οι κοινωνικές και οικογενειακές στιγµές, µε τις συνάξεις στα καφενεία ή στα σπίτια, λειτουργούσαν εκείνες τις εποχές και σαν σχολείο όπου µέσα από τις συζητήσεις και την ανταλλαγή εµπειριών, οι άνθρωποι κατάφερναν και βελτίωναν την ποιότητα της ζωής τους, µε εκείνα τα λίγα που είχε ο καθένας…

Θα θυµούνται, λοιπόν, όσοι αναγιώθηκαν σε χωριά, τα όσα έκαναν οι γιαγιάδες στο σπίτι, συµβάλλοντας στην εξασφάλιση κάποιων αγαθών που κάλυπταν ανάγκες της οικογένειας χωρίς κανένα απολύτως οικονοµικό κόστος. Η αποξήρανση λαχανικών, οσπρίων και φρούτων που προέρχονταν από την καλοκαιρινή παραγωγή στο χωράφι ήταν, για παράδειγµα, µια από αυτές τις ασχολίες που εξασφάλιζαν στην οικογένεια είδη διατροφής καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Προϊόντα τα οποία σήµερα τα βρίσκουµε βιοµηχανοποιηµένα στην αγορά και µάλιστα σε υψηλές τιµές.

Όµως οι παλιοί δεν επεξεργάζονταν και δεν αξιοποιούσαν µόνο προϊόντα για τη διατροφή τους. Τίποτε δεν άφηναν να πάει χαµένο. Ακόµα και την ταπεινή, τη «βρόµικη» στάχτη από το τζάκι ή την ξυλόσοµπα, την µετέτρεπαν σε µια καλή πρώτη ύλη για πολλές χρήσεις.

Κάτι που εύκολα, χωρίς κόστος και χωρίς κόπο µπορούµε να κάνουµε όσοι διαθέτουµε τζάκι ή χρησιµοποιούµε ξυλόσοµπες. Αν κατανοήσουµε ότι η στάχτη δεν είναι άχρηστη και δεν πρέπει να τη χειριζόµαστε σαν σκουπίδι, αν την χρησιµοποιούσαµε και την αξιοποιούσαµε όπως οι γιαγιάδες και οι παππούδες µας (έστω και για κάποιες από τις πολλές χρήσεις που έκαναν οι παλιότεροι), σίγουρα η χαρά και η ικανοποίηση θα είναι µεγάλη.

Αν µη τι άλλο, ας αναλογιστούµε τα οφέλη που θα υπάρξουν από τη µείωση των οικιακών αποβλήτων, τα οποία τη χειµερινή περίοδο επιβαρύνονται µε τεράστιες ποσότητες στάχτης, συνήθως µέσα σε πλαστικά σακούλια.

Καθαριστικό, απολυµαντικό αλλά και… καλλυντικό

Μια από τις πολλές χρήσεις της στάχτης που, όπως θυµούµαι, έκανε η γιαγιά µου καθώς και όλες σχεδόν οι γυναίκες του χωριού, ήταν η δηµιουργία αλισίβας. Μάζευε δηλαδή τη στάχτη σε ένα µικρό πιθάρι και την ανακάτευε µε νερό. Άφηνε τη στάχτη να καθίσει στον πάτο του πιθαριού και το νερό το χρησιµοποιούσε για λούσιµο των µαλλιών της. Ύστερα τα ξέπλενε µε ξύδι και το αποτέλεσµα ήταν καταπληκτικό. Θυµούµαι την ώρα που άρχιζε να µπλέκει τα βρουλιά της, πόσο πολύ µου άρεσε να χαϊδεύω τα µαλλιά της που ήταν πεντακάθαρα και µαλακά. Με την ίδια εκείνη αλισίβα, οι γυναίκες εκείνης της εποχής έκαναν και πολλές άλλες δουλειές. Την αξιοποιούσαν για παράδειγµα και σαν ένα αποτελεσµατικό

απορρυπαντικό πολλών χρήσεων, όπως στο πλύσιµο και την απολύµανση των ρούχων, για τον καθαρισµό των πατωµάτων και των τζαµιών, αλλά και της οικοσκευής (πιάτα, κατσαρόλες κ.λπ.), ενώ η αλισίβα αποτελούσε και το καλύτερο καθαριστικό και γυαλιστικό για τα όποια ασηµικά διέθετε τότε ο κόσµος της υπαίθρου.

Επιπλέον, η στάχτη από τα καµένα ξύλα αποτελούσε, σε πολλές περιπτώσεις, µέρος των υλικών στην παρασκευή φαγητών, ιδιαίτερα του ψωµιού που εκείνα τα χρόνια ζυµωνόταν και ψηνόταν στον ξυλόφουρνο, κυρίως από τις πολύτεκνες οικογένειες και σε εβδοµαδιαία βάση. Όπως έλεγαν «µε το σταχτό το ψωµί παίρνει άλλη γεύση, διατηρείται µαλακό και αφράτο…»

Πολλαπλές χρήσεις και οφέλη στη γεωργία

Οι παλιότεροι κάτοικοι της υπαίθρου, δεδοµένου και του υψηλού κόστους που είχαν τα χηµικά λιπάσµατα και δεν µπορούσαν να ανταποκριθούν µε τα πολύ χαµηλά εισοδήµατά τους, αξιοποιούσαν τη στάχτη, όπως και την κοπριά από τα ζώα τους, για τις καλλιέργειές τους. Ειδικότερα τη στάχτη την χρησιµοποιούσαν και σαν υλικό που αποµάκρυνε από τις καλλιέργειες, τους αποθηκευτικούς και άλλους χώρους, τα έντοµα, τα τρωκτικά και άλλους οργανισµούς βλαβερούς για τη σοδειά τους.

Αυτές τις ιδιότητες της στάχτης τις επισηµαίνουν και σήµερα οι γεωπόνοι, ενώ τις εφαρµόζουν σε µεγάλο βαθµό οι βιοκαλλιεργητές. Όπως αναφέρουν, µέσα στο χώµα δεσµεύεται διοξείδιο του άνθρακα από τους µικροοργανισµούς, η ανάπτυξη των οποίων ενισχύεται από τη στάχτη µε αποτέλεσµα η γη να γίνεται πιο εύφορη, ενώ λόγω της παρουσίας του ανθρακικού ασβεστίου εξουδετερώνεται η οξύτητα του εδάφους. Όπως επισηµαίνεται, η στάχτη δυναµώνει ιδιαίτερα τα φυτά που αγαπούν το ασβέστιο, όπως είναι οι ντοµάτες, τα αµπέλια, οι φασολιές και πολλά άλλα, ενώ βοηθά σηµαντικά το έδαφος που προορίζεται για την ανάπτυξη λουλουδιών, όπως η τριανταφυλλιά.

Επιπλέον, η στάχτη βοηθά στο να µην παγώνουν τα φυτά το χειµώνα όταν ρίξουµε στα κλαδιά και το φύλλωµά τους µια ελαφριά στρώση. Σε ό,τι αφορά την ιδιότητα της στάχτης σαν απωθητικό, αυτό είναι κάτι που ακόµα και σήµερα τα εφαρµόζουν, ιδιαίτερα στα χωριά της ορεινής Κύπρου. Οι άνθρωποι εκεί την σκορπούν σε σηµεία ανάπτυξης µυρµηγκιών και άλλων εντόµων και όπως διαπιστώνουν πετυχαίνουν την αποµάκρυνσή τους. Έχουν διαπιστώσει επίσης ότι η τοποθέτηση στάχτης σε γωνιές και σκοτεινά σηµεία αποθηκών και άλλων υποστατικών, διώχνει ποντίκια και άλλους µικροοργανισµούς.

 

 

 

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.