Της Ελένης Κωνσταντίνου

  • Σήμερα λειτουργούν τέσσερα κέντρα προγραμμάτων απεξάρτησης για ανηλίκους, ενώ τον Μάρτιο θα λειτουργήσει και το πρώτο «κλειστό» κέντρο. 112 παιδιά έχουν αποταθεί σε αυτά τα προγράμματα το 2017
  • Εντός Φεβρουαρίου θα εγκαινιαστεί και κλειστή δομή για ανήλικους χρήστες
  • Συνεργασία ΟΕΛΜΕΚ – ΑΑΕΚ και ΟΝΕΚ για λειτουργία προγραμμάτων σε σχολεία των επαρχιών Πάφου και Αμμοχώστου

Παρά το ότι η Κύπρος σύμφωνα με τα στατιστικά βρίσκεται στις χαμηλές θέσεις σε ό,τι αφορά τη χρήση παράνομων ουσιών, εντούτοις το πρόβλημα της εξάρτησης από παράνομες ουσίες και άλλες εξαρτήσεις, όπως το τσιγάρο, το αλκοόλ και ο τζόγος, είναι υπαρκτό. Σημαντική αύξηση παρατηρείται στους αιτητές θεραπείας, κάτι που παραπέμπει στο γεγονός ότι αύξηση θα υπάρχει και στους χρήστες, ο ακριβής αριθμός των οποίων δεν μπορεί να καθοριστεί, αφού υπάρχουν και αυτοί που δεν αποτείνονται για θεραπεία.

Η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων είναι αυτή που είναι επιφορτισμένη σήμερα με μια σειρά από αρμοδιότητες αλλά και ευθύνες, με τις δράσεις της να είναι πολυδιάστατες. Στόχος, μεταξύ άλλων, η ενημέρωση σχετικά με την αντιμετώπιση των αναδυόμενων προκλήσεων στον τομέα της εξάρτησης. Σημαντικό κλειδί αποτελεί η πρόληψη η οποία και θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω από πλευράς κράτους, το οποίο σήμερα δίνει περισσότερη βαρύτητα στην καταστολή. Παράλληλα θα πρέπει να ενδυναμωθούν με πόρους οικονομικούς όχι μόνο για την πρόληψη αλλά και για τη θεραπεία και την κοινωνική στήριξη.

Το τελευταίο διάστημα έχει απασχολήσει ιδιαίτερα και το ζήτημα των ναρκωτικών μέσα στα σχολεία, με τους οργανωμένους γονείς να καταγγέλλουν ότι το φαινόμενο έχει αγγίξει όλα τα σχολεία και δείχνει να έχει αυξητικές τάσεις. Μάλιστα, ο πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Γονέων Μέσης, Κυριάκος Νικηφόρου, ανέφερε ενώπιον της Βουλής πως επικρατεί «σκοταδισμός» σε κάποιες περιπτώσεις από πλευράς διευθυντών των σχολείων, οι οποίοι δεν λαμβάνουν ούτε προληπτικά μέτρα, αφού δεν θέλουν να βγάλει κακό όνομα το σχολείο τους. Βέβαια υπάρχει και η άποψη που αναφέρει ότι δεν πρέπει να λέγονται υπερβολές, οι οποίες οδηγούν σε αντίθετα αποτελέσματα. Μάλιστα, όπως μας αποκάλυψε ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ) Χρύσανθος Γεωργίου, σε συνεργασία με την ΕΣΚ και το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών πρόκειται να εκδοθεί ένας οδηγός που να χρησιμοποιείται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, αφού, όπως πρόσθεσε, η υπερβολή λειτουργεί ως διαφήμιση ανάμεσα στους ανηλίκους.

Σε ό,τι αφορά τα στοιχεία, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της ΥΚΑΝ, Στέλιο Σεργίδη, το 2016 συνελήφθηκαν 46 μαθητές για χρήση ναρκωτικών, 66 το 2017 και 70 το 2018. Οι μαθητές στάλθηκαν σε εξειδικευμένα προγράμματα απεξάρτησης, ενώ 2 από τους 70 διαφάνηκε ότι έκαναν διακίνηση ναρκωτικών.

Σήμερα λειτουργούν τέσσερα κέντρα προγραμμάτων απεξάρτησης για ανηλίκους, ενώ τον Μάρτιο θα λειτουργήσει και το πρώτο «κλειστό» κέντρο. Σύμφωνα με τα στοιχεία, 112 παιδιά έχουν αποταθεί σε αυτά τα προγράμματα το 2017. Εντός Φεβρουαρίου θα εγκαινιαστεί και κλειστή δομή για ανήλικους χρήστες.

Αξιοσημείωτη είναι και η συνεργασία της ΟΕΛΜΕΚ με την ΑΑΕΚ και τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου. Πρόκειται να λειτουργήσουν προγράμματα σε σχολεία των επαρχιών Πάφου και Αμμοχώστου, τα οποία και θα καλυφθούν με έξοδα της Οργάνωσης.

Να καλυφθεί το κενό που αφορά τους ανήλικους χρήστες

Τα τελευταία χρόνια, όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου (ΑΑΕΚ) Χρύσανθος Γεωργίου, έχουν εντοπιστεί στην Κύπρο περιστατικά ανήλικων που αντιμετωπίζουν πρόβλημα χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών, τα οποία δεν εξυπηρετούνταν από τις υφιστάμενες υποδομές, όπως είναι: α) οι ανήλικοι με έλλειψη υποστηρικτικού οικογενειακού περιβάλλοντος, οι οποίοι εξαιτίας της χρήσης ουσιών δεν μπορούσαν να εξυπηρετηθούν από τους υφιστάμενους ξενώνες εφήβων των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, β) οι ανήλικοι των οποίων το προφίλ χρήσης απαιτεί εντατική θεραπεία σε εσωτερική βάση, εφόσον τα υφιστάμενα προγράμματα ανηλίκων λειτουργούν μόνο σε εξωτερική βάση και γ) οι ανήλικοι κατηγορούμενοι στο πλαίσιο του «Περί Θεραπείας Κατηγορουμένων, Χρηστών ή Ουσιοεξαρτημένων Προσώπων» Νόμου του 2016, ως έχει τροποποιηθεί, εφόσον μέχρι στιγμής δεν ήταν δυνατή η έκδοση διατάγματος θεραπείας σε κέντρο εσωτερικής διαμονής. Σε απάντηση αυτής της μεγάλης πρόκλησης και μετά από πολύχρονες προσπάθειες, η ΑΑΕΚ προχωρεί με τη δημιουργία του κέντρου αυτού. Το κέντρο αυτό θα χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από την ΑΑΕΚ. Θα παρέχει εντατική θεραπεία σε ανηλίκους που αντιμετωπίζουν πρόβλημα χρήσης ουσιών εξάρτησης σε ένα πλαίσιο εσωτερικής διαμονής και το οποίο αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του τον Μάρτιο. Σύντομα, όπως σημειώνει ο Δρ Γεωργίου, θα ενισχυθεί η δομή αυτή και με τη λειτουργία ανοικτού εντατικού ημερήσιου προγράμματος για τους ανηλίκους.

Στην κλειστή δομή θα εξυπηρετούνται αγόρια και κορίτσια ηλικίας 13-19 χρόνων και θα προσφέρεται σωματική αποτοξίνωση όπου χρειάζεται, καθώς και ψυχιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση όπου χρειάζεται.

Στη συνέχεια του ρεπορτάζ θα ασχοληθούμε με πτυχές του μεγάλου αυτού θέματος που απασχολεί την κυπριακή κοινωνία, την Ευρώπη και τον πλανήτη γενικότερα.

Πρόληψη: Η καλύτερη θεραπεία

Με αφορμή τα περιστατικά ανήλικων νεαρών χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών που εντοπίσθηκαν στις διάφορες υπηρεσίες κατά τα τελευταία χρόνια και μέσα από τις προσπάθειες όλων των εμπλεκόμενων φορέων για τη βέλτιστη διαχείρισή τους, διαπιστώθηκε η ύπαρξη κενών και αδυναμιών εκ μέρους της πολιτείας αναφορικά με το χειρισμό των περιστατικών αυτών.

Ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, Δρ Χρύσανθος Γεωργίου, σημειώνει πως στο πλαίσιο αυτό εντοπίστηκαν μεταξύ άλλων και δυσκολίες στο επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας. Το πρόβλημα της χρήσης, όπως τονίζει, είναι ένα σύνθετο, πολυπαραγοντικό και πολυδιάστατο θέμα. Συνεπώς και η αντιμετώπισή του πρέπει να είναι τέτοια. Μέσα από την προσέγγιση της Εθνικής Στρατηγικής 2017-2020 αλλά και του Σχεδίου Δράσης 2017-2020 γίνεται σαφές ότι πρέπει να δίνεται ισόρροπη σημασία σε όλους τους πυλώνες για την αντιμετώπιση της εξάρτησης.

Συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά την πρόληψη μέσα από το Σχέδιο Δράσης 2017-2020 προωθούνται τρεις κύριες προτεραιότητες: α) η προώθηση υγιούς τρόπου ζωής ανάμεσα σε παιδιά και νέους που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες, β) η δημιουργία αποτρεπτικού περιβάλλοντος ως προς τη χρήση και γ) η εφαρμογή προγραμμάτων έγκαιρης παρέμβασης.

Οι προτεραιότητες αυτές αποσκοπούν:

  • στην παροχή στήριξης σε άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού για την υιοθέτηση υγιούς τρόπου ζωής,
  • στην ενίσχυση της πρόσβασης παιδιών και νέων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες σε υποστηρικτικές υπηρεσίες,
  • στην προώθηση περιβαλλοντικών δράσεων για την πρόληψη ή/ και την καθυστέρηση των εξαρτητικών συμπεριφορών στο οικογενειακό περιβάλλον, στο περιβάλλον του στρατού, στο περιβάλλον του σχολείου, στο διαδίκτυο και στην κοινότητα και
  • στην εφαρμογή έγκαιρων, πρώιμων παρεμβάσεων σε συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου.

Επίσης, όπως επισημαίνει από την πλευρά της η Μαρία Ματθαίου Κίκα, λειτουργός της ΑΑΕΚ, πρόληψη δεν είναι απλά η γενική ενημέρωση του κοινού για τα θέματα των ουσιών αλλά και η:

Ενίσχυση των νέων:

– ως προς την αναπροσαρμογή της συμπεριφοράς τους,

– την ενίσχυση των δεξιοτήτων τους,

– τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής τους,

– του τρόπου που αλληλοεπιδρούν με τους άλλους και με το

περιβάλλον γύρω τους

Συγκεκριμένα, και όπως αναφέρει η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων, προτεραιότητα «θα πρέπει να είναι η παροχή στήριξης σε άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού για την υιοθέτηση υγιούς τρόπου ζωής, την ενίσχυση της πρόσβασης παιδιών και νέων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες σε υποστηρικτικές υπηρεσίες».

Θα πρέπει, δηλαδή, να δοθεί έμφαση στην εφαρμογή «έγκαιρων, πρώιμων παρεμβάσεων σε συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου» όπως είναι:

  •   παιδιά που εγκαταλείπουν το σχολείο,
  •   μαθητές/στρατιώτες σε πειραματική χρήση νόμιμων/παράνομων ουσιών,
  •   παιδιά φυλακισμένων,
  •   παιδιά ψυχικά ασθενών γονιών,
  •  παιδιά με γονείς που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τις ουσίες εξάρτησης
  •   παιδιά που έχουν δεχθεί/δέχονται οποιασδήποτε μορφής κακοποίηση,
  •   παιδιά υπό την επιμέλεια του κράτους
  •   παιδιά μεταναστών
  •   παιδιά/έφηβοι με παραβατική συμπεριφορά

 

Νέες μορφές εξάρτησης

Στις μέρες μας, πέραν από τις ναρκωτικές ουσίες εμφανίζονται με ραγδαίους ρυθμούς νέες μορφές εξάρτησης, όπως είναι η παθολογική ενασχόληση από τα τυχερά παιχνίδια, φαινόμενο που αποτελεί νέα πρόκληση σε επίπεδο χάραξης και εφαρμογής πολιτικών. Συνεπώς η φιλοσοφία αντιμετώπισης των εξαρτήσεων απομακρύνεται από μια ουσιοκεντρική προσέγγιση, έτσι ώστε να αντιμετωπίζεται με ένα ενιαίο και σφαιρικό τρόπο. Το πρώτο Σχέδιο Δράσης για την «Αντιμετώπιση της Παθολογικής Ενασχόλησης με τα Τυχερά Παιχνίδια (2019-2020)» της ΑΑΕΚ διαμορφώθηκε έχοντας ως βάση την παρούσα κατάσταση από τα διαθέσιμα αποτελέσματα ποσοτικών ερευνών και τις ανάγκες που προκύπτουν από αυτή, καθώς και τις δυνατότητες, σε επίπεδο οικονομικών και ανθρωπίνων πόρων, για υλοποίηση από τις υφιστάμενες υπηρεσίες. Παράλληλα, η ΑΑΕΚ έχει προχωρήσει στην έγκριση και αδειοδότηση των εξειδικευμένων θεραπευτικών κέντρων για τα άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα από την παθολογική ενασχόληση από τα τυχερά παιχνίδια και στην προκήρυξη προληπτικού προγράμματος για τους νέους σε παγκύπρια βάση.

Ενδεικτικό είναι το πρόγραμμα πρόληψης απέναντι στην παθολογική ενασχόληση με τον στοιχηματισμό και τα τυχερά παιχνίδια στοχευμένο σε έφηβους «Παίζω δεν εμπαίζομαι», το οποίο και θα εφαρμοστεί εντός του 2019.

Τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Ναρκωτικά (ESPAD) αναφέρουν πως η Κύπρος, αποτελεί μια από τις τέσσερις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα υψηλότερα επίπεδα ενασχόλησης των 16χρονων μαθητών με διαδικτυακές δραστηριότητες με σκοπό το οικονομικό κέρδος -περίπου 7% των μαθητών χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές εφαρμογές ή δραστηριότητες μέσα από τις οποίες μπορεί να κερδίσουν χρήματα, σε εβδομαδιαία συχνότητα.

Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης, βασιζόμενο στην ίδια έρευνα μαθητικού πληθυσμού της ESPAD, μας δίνει περισσότερα στοιχεία σύμφωνα με τα οποία ένα ποσοστό που αγγίζει το 22% των μαθητών, αναφέρει ότι έχει στοιχηματίσει μέσω διαδικτύου έστω και μια φορά κατά τη διάρκεια των 12 προηγούμενων μηνών, ενώ το ποσοστό του στοιχηματισμού εκτός του διαδικτύου ανέρχεται στο 27%. Τα αγόρια και στις δύο περιπτώσεις φαίνεται να εμπλέκονται με τις δραστηριότητες στοιχηματισμού σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό σε σύγκριση με τα κορίτσια. Πέρα από αυτά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι το 77% όσων παρουσιάζουν εθισμό στον τζόγο διαγιγνώσκονται επίσης και με ψυχικές διαταραχές σε κάποιο σημείο της ζωής τους, ενώ το 25% από αυτούς θα καταλήξουν σε βαριά κατάθλιψη.

Σημασία και στον πυρήνα μείωσης της βλάβης

Ιδιαίτερη σημασία δίδεται και στον πυρήνα μείωσης της βλάβης. Ήδη υπάρχουν εγκατεστημένες μηχανές αυτόματης παροχής κουτιών μείωσης της βλάβης. O στόχος του έργου είναι η εύκολη πρόσβαση των χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών σε κουτιά μείωσης της βλάβης, ώστε να μειωθούν οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την ενέσιμη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών. Η χρήση των συγκεκριμένων εργαλείων μείωσης της βλάβης δύναται να μειώσει την εξάπλωση των λοιμωδών νοσημάτων και ειδικότερα του ιού της Ηπατίτιδας Γ (HCV) και του ιού HIV και άλλους κινδύνους υγείας που απορρέουν από την κοινή ή επαναλαμβανόμενη χρήση συρίγγων και άλλων ενέσιμων εργαλείων.

Στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι 1 στους 4 (337 από τους 1308) χρήστες που βρίσκεται στη θεραπεία έκανε έστω και μια φορά ενδοφλέβια χρήση, λίγοι είναι αυτοί που παραπέμπονται για εξέταση και επομένως η διάγνωση μολυσματικών ασθενειών εκτιμάται ότι βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Με βάση το Δείκτη Επικράτησης Μολυσματικών Ασθενειών, περίπου ένας στους δύο (49 από τους 109) ενδοφλέβιους χρήστες που εξετάστηκαν το 2014 διαγνώστηκαν θετικοί στην Ηπατίτιδα Γ. Η πλειοψηφία των χρηστών που διαγνώστηκαν θετικοί στην Ηπατίτιδα Γ (29 από τις 49 περιπτώσεις) ήταν αλλοδαποί (Ευρωπαίοι υπήκοοι ή υπήκοοι Τρίτων Χωρών). Σε ό,τι αφορά τον ιό HIV, κατά το έτος 2014, τέσσερις χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών ανέφεραν ότι ήταν θετικοί στον ιό.

Τα μηχανήματα τοποθετήθηκαν στις 5 επαρχίες:

  • Επαρχία Λευκωσίας: Παλιό Νοσοκομείο Λευκωσίας (πίσω από Εξωτερικά Ιατρεία)
  • Επαρχία Λεμεσού: Παλιό Νοσοκομείο Λεμεσού (πλησίον της βάσης ασθενοφόρων)
  • Επαρχία Λάρνακας: Παλιό Νοσοκομείο Λάρνακας (πλησίον Υγειονομικού)
  • Επαρχία Αμμοχώστου: Κέντρο Υγείας Αμμοχώστου (στην είσοδο)
  • Επαρχία Πάφου: Εξωτερικός χώρος στο Γενικό Νοσοκομείο Πάφου (πλησίον Τμήματος Πρώτων Βοηθειών).

Το μηχάνημα περιλαμβάνει: αποστειρωμένες σύριγγες/ βελόνες, μαντιλάκια εμποτισμένα με αλκοόλ, προφυλακτικά και έντυπο με συμβουλές μείωσης της βλάβης. Λειτουργεί μόνο με τη χρήση ειδικού κέρματος (token), το οποίο οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθεύονται δωρεάν από συγκεκριμένα σημεία όπως είναι η ΑΑΕΚ και μονάδες υποκατάστατων.

Δείκτης θανάτων που σχετίζονται με τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών

Οι θάνατοι που σχετίζονται με τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών διακρίνονται σε άμεσους και έμμεσους. Άμεσοι θάνατοι θεωρούνται όσοι προκύπτουν από την ίδια τη χρήση, δηλαδή την υπερβολική δόση, όπου γίνεται πρόσληψη ψυχοδραστικής ουσίας  σε ποσότητες μεγαλύτερες από αυτές που ανέχεται ο ανθρώπινος οργανισμός. Οι έμμεσοι θάνατοι, από την άλλη, αναφέρονται σε θανάτους που προκύπτουν από άλλες συνέπειες της χρήσης, όπως για παράδειγμα οδικά δυστυχήματα, αυτοκτονίες κ.α., στους οποίους η χρήση ουσιών εμπλέκεται, αλλά έχει δευτερεύων ρόλο ως προς την αιτία του θανάτου. Η παρακολούθηση των σχετιζόμενων με τα ναρκωτικά θανάτων αποτελεί σημαντικό εργαλείο εκτίμησης των επιπτώσεων στην υγεία, και συμβάλλει στον εντοπισμό επικίνδυνων προτύπων χρήσης, που με τη σειρά τους συμβάλλουν στο σχεδιασμό μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας.

Σε διεθνές επίπεδο, υπολογίζεται ότι 69.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο μόνο από υπερβολική δόση οπιοειδών. Μεταξύ των ατόμων που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών, η υπερβολική δόση οπιοειδών είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά από επιπλοκές που συνδέονται με τον ιό HIV/AIDS. Με βάση τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (EMCDDA), το έτος 2016 στην Ευρώπη σημειώθηκαν 9.000 θάνατοι από υπερβολική δόση και ενώ φαίνεται να μειώνεται η ενέσιμη χρήση, η αυξητική τάση στον αριθμό των θανάτων συνεχίστηκε για τρίτη συνεχιζόμενη χρονιά το έτος 2016. Οκτώ στους δέκα άμεσους θανάτους φαίνεται να οφείλονται στη χρήση οπιούχων (είτε στη χρήση οπιούχων μόνο, είτε σε συνδυασμό με άλλες ουσίες). Στην Κύπρο, το έτος 2016 καταγράφηκαν συνολικά 15 θάνατοι, εκ των οποίων 6 άμεσοι και 9 έμμεσοι.

Από τον Μάρτιο και εκπαίδευση για παροχή ναλοξόνης

Για σκοπούς πρόληψης και μείωσης των θανάτων από υπερβολική δόση, εφαρμόζονται σε διεθνές επίπεδο διάφορες παρεμβάσεις, μία εκ των οποίων αποτελεί η διάθεση της ναλοξόνης (φαρμακευτική ουσία, αντίδοτο των οπιούχων) για κατ’ οίκον χρήση σε άτομα που έχουν αυξημένο κίνδυνο υπερβολικής χρήσης ή/και σε φίλους και συγγενείς τους, σε συνδυασμό με μία βραχύχρονη εκπαιδευτική παρέμβαση. Η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου συντονίζει μια ολοκληρωμένη παρέμβαση για την παροχή ναλοξόνης (σε μορφή ρινικού σπρέι) σε συνδυασμό με εκπαίδευση των ατόμων που δύναται να είναι μάρτυρες υπερβολικής δόσης.  Όπως μας ανέφερε ο πρόεδρος της ΑΑΕΚ, Δρ Γεωργίου, εντός Μαρτίου θα αρχίσει η εκπαίδευση στην παροχή ναλοξόνης σε όσους που ενδέχεται να είναι μάρτυρες υπερβολικής δόσης από τους ίδιους τους χρήστες και τους οικείους τους, μέχρι τους επαγγελματίες υγείας, αστυνομικούς και δεσμοφύλακες. Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό βήμα, αφού εφαρμόζεται μόνο σε κάποιες χώρες της Ευρώπης μεταξύ των οποίων θα είναι και η Κύπρος.

Μόλις το 1,7% των κονδυλίων πάει στην πρόληψη

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η έρευνα του κοινωνικού κόστους των παράνομων εξαρτησιογόνων ουσιών στην Κύπρο για το έτος 2016 κατέδειξε ότι μόλις το 1,7% δαπανάται σε προληπτικά και ερευνητικά προγράμματα. Η ΑΑΕΚ, παρά τα περιορισμένα της κονδύλια, αναγνωρίζοντας τη σημασία της ενίσχυσης της πρόληψης έχει τριπλασιάσει από το έτος 2009 το ύψος του κονδυλίου που δαπανάται στην πρόληψη, επιχορηγώντας προληπτικά προγράμματα που εφαρμόζονται παγκύπρια είτε με εξ ολοκλήρου χρηματοδότηση από την Αρχή είτε μέσω συνεταιριστικών προγραμμάτων.

  • Για το 2016 το κόστος εκτοξεύθηκε στα €60.582.792, παρουσιάζοντας αύξηση της τάξεως του 90% σε σύγκριση με αποτελέσματα αντίστοιχης έρευνας του 2006. Ταυτόχρονα, όπως σημειώνεται στα στοιχεία, στη διάρκεια αυτής της δεκαετίας παρατηρήθηκε μείωση των δαπανών που παρέχονται για την πρόληψη και την έρευνα σχετικά με τις παράνομες εξαρτησιογόνες ουσίες, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των δαπανών αφορά στο κόστος επιβολής του νόμου.
  • Συγκεκριμένα: Το 76,3%, δηλαδή €46.223.121, αποτελεί το κόστος για την επιβολή του νόμου. Το 12,5%, δηλαδή €7.586.853, εκτιμάται ως το έμμεσο κόστος που προκύπτει από τις απώλειες εισοδημάτων και παραγωγικότητας λόγω της χρήσης ναρκωτικών. Το 7,4%, δηλαδή €4.471.881, αναλογεί στο κόστος της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης – θεραπείας. Το 2,1%, δηλαδή €1.247.610, αποτελεί το κόστος συντονισμού το οποίο φτάνει στην ΑΑΕΚ. Τέλος, το 1,7%, δηλαδή μόλις €1.053.327, αναλογεί στο κόστος για την πρόληψη και την έρευνα. Αυτό μεταφράζεται ότι για για κάθε €1 που ξοδεύει το κράτος για την πρόληψη, αναλογούν €44 για την επιβολή του νόμου, €7,20 αντιστοιχούν στις απώλειες εισοδημάτων, €4,25 δαπανώνται στις δομές της θεραπείας και €1,20 διατίθεται προς την Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου.
  • Την ίδια ώρα αύξηση στους αιτητές θεραπείας καταγράφει η ΑΑΕΚ. Το 2006 ζήτησαν να ενταχθούν σε πρόγραμμα θεραπείας συνολικά 528 παλαιοί και νέοι χρήστες, ενώ το 2016 οι αιτητές για συμμετοχή σε πρόγραμμα θεραπείας είχαν αυξηθεί στους 1.286 και το 2017 οι χρήστες που αιτήθηκαν θεραπεία ανήλθαν στους 1.294.

Η εικόνα στην Ευρώπη

Η «Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2018: Τάσεις και Εξελίξεις» επισημαίνει ότι η αγορά κοκαΐνης στην Ευρώπη είναι σε άνθηση, ενώ αυξάνεται η διαθεσιμότητα της εν λόγω ουσίας σε διάφορες χώρες. Παρότι η τιμή της κοκαΐνης παρέμεινε σταθερή, η καθαρότητά της στο δρόμο ανήλθε το 2016 στο υψηλότερο επίπεδό της σε διάστημα δεκαετίας, ενώ έχει αυξηθεί και ο αριθμός των κατασχέσεων. Η έκθεση αποκαλύπτει ότι αυξήθηκε ο αριθμός των χρηστών κοκαΐνης που ξεκίνησαν ειδική θεραπεία για πρώτη φορά. Επιπλέον, η κοκαΐνη ήταν η δεύτερη πιο διαδεδομένη ουσία που καταγράφηκε στα συνδεόμενα με χρήση επείγοντα περιστατικά. Φαίνεται επίσης να αλλάζουν και οι μέθοδοι και οι οδοί διακίνησης. Η Ιβηρική Χερσόνησος, παρότι παραμένει σημαντική για τη θαλάσσια μεταφορά κοκαΐνης στην Ευρώπη, φαίνεται να χάνει την κυριαρχία της. Το 2016 στο Βέλγιο κατασχέθηκαν 30 τόνοι κοκαΐνης (43% της ετήσιας εκτιμώμενης συνολικής ποσότητας κοκαΐνης που κατασχέθηκε στην ΕΕ).

Μια νέα εξέλιξη όσον αφορά την ηρωίνη σχετίζεται με τον εντοπισμό και την εξάρθρωση εργαστηρίων, τα οποία μετατρέπουν τη μορφίνη σε ηρωίνη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Όσον αφορά στην ηρωίνη, παρά τη σχετικά υψηλή καθαρότητά της που διακινείται στις πιάτσες, τα συνολικά επίπεδα χρήσης παραμένουν αμετάβλητα, ενώ χαμηλός φαίνεται να είναι ο αριθμός των νέων χρηστών.

Παρ’ όλ’ αυτά, συνεχώς εντοπίζονται ολοένα και περισσότερα    νέα συνθετικά οπιοειδή υψηλής δραστικότητας (κυρίως παράγωγα φαιντανύλης), τα οποία μιμούνται την επίδραση των οπιούχων που παράγονται με φυσικό τρόπο (π.χ. ηρωίνη και μορφίνη). Μερικές φορές είναι διαθέσιμα σε νέες μορφές (π.χ. ρινικά σπρέι) ή πωλούνται ως παράνομες ουσίες ή αναμειγνύονται με άλλα ναρκωτικά, όπως ηρωίνη ή κοκαΐνη.

Συνολικά έχουν εντοπιστεί 38 νέα συνθετικά οπιοειδή στην αγορά ναρκωτικών της Ευρώπης από το 2009 (13 το 2017). Μέσω του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης καταγράφηκαν δέκα νέα παράγωγα φαιντανύλης το 2017, για πέντε από τα οποία πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση κινδύνου.

Η κάνναβη παραμένει η πιο ευρέως διαδεδομένη παράνομη ουσία στην Ευρώπη. Περίπου 17,2 εκατομμύρια νέοι Ευρωπαίοι (ηλικίας 15–34 ετών) έχουν κάνει χρήση κάνναβης το προηγούμενο έτος.

Περισσότερα από τα τρία τέταρτα (77 %) των αδικημάτων χρήσης ή κατοχής ναρκωτικών ουσιών που καταγράφηκαν στην ΕΕ το 2016, για τα οποία η κύρια ουσία χρήσης ήταν γνωστή, αφορούσαν την κάνναβη. Είναι επίσης το ναρκωτικό με τον υψηλότερο αριθμό κατασχέσεων. Παράλληλα, ο αριθμός των ατόμων που ξεκίνησαν για πρώτη φορά θεραπεία για την κάνναβη αυξήθηκε από 43.000 το 2006 σε 75.000 το 2016.

Η εικόνα στην Κύπρο

Η κοκαΐνη αποτελεί την πιο δημοφιλή διεγερτική ουσία στον γενικό πληθυσμό. Η χρήση της τουλάχιστον μια φορά σε όλη τη ζωή αναφέρθηκε από το 1,4% του γενικού πληθυσμού 15-64 ετών. Σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ, η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με χαμηλή επικράτηση χρήσης της κοκαΐνης στον γενικό πληθυσμό.

Σε ό,τι αφορά τη θεραπεία, το ποσοστό των ατόμων που ζήτησαν βοήθεια το 2016 λόγω χρήσης κοκαΐνης ανέρχεται στο 10%, ελαφρώς αυξημένο σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη (8,5% το 2015). Αντίστοιχα, μικρή αύξηση (11% το 2016 σε σύγκριση με 9% το 2015) παρουσιάζεται και στους νέους χρήστες που αιτούνται θεραπεία με κύρια ουσία κατάχρησης την κοκαΐνη.

Σε ό,τι αφορά τις κατασχέσεις, κατά τα τελευταία χρόνια αυξήθηκαν σημαντικά οι κατασχεθείσες ποσότητες κοκαΐνης, 31 kg το 2014 έναντι 107 kg το 2015 και 182 kg το 2016, η μεγαλύτερη ποσότητα της ουσίας που κατασχέθηκε κατά την τελευταία δεκαετία.

Κατά το 2016, η ηρωίνη με ποσοστό 20% παραμένει η δεύτερη ουσία κατάχρησης μετά την κάνναβη (56%), λόγω της οποίας τα άτομα αιτούνται θεραπεία. Σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, συνεχίζεται μείωση των αιτημάτων θεραπείας με κύρια ουσία κατάχρησης την ηρωίνη, ενώ αντίθετα παρουσιάζεται σχετική αύξηση των αιτημάτων θεραπείας με κύρια ουσία κατάχρησης τα άλλα οπιοειδή, όπως είναι η ουσία “Oxycodone”.

Πιο συγκεκριμένα, κατά το έτος 2016, 70 άτομα (5,4%) καταγράφηκαν στη θεραπεία με κύρια ουσία κατάχρησης το “Oxycodone” (σε σύγκριση με 33 άτομα το 2012 (3%) και 24 άτομα (1,8%) με κύρια ουσία κατάχρησης άλλα οπιοειδή.

Σε ό,τι αφορά στην αύξηση των αιτημάτων θεραπείας για κάνναβη κατά τα τελευταία χρόνια, οφείλεται κυρίως στην εφαρμογή του πρωτοκόλλου συνεργασίας για την παραπομπή νέων παραβατών, καθώς και στις παρεμβάσεις της αστυνομίας που στοχεύουν στην παραπομπή όλων των χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών σε θεραπεία, ανεξαρτήτως ηλικίας.