Του Πάμπου Χρυσοστόμου*

 

 

Αναθεωρητισμός διεθνών συμφωνιών στρατηγικών προσανατολισμών, περίοδος μεταβατικότητας και διαφοροποίησης διεθνών δεδομένων, καθώς και ανακατανομή ισχύος σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, είναι τα κύρια χαρακτηριστικά στη μετα-μετα-ψυχροπολεμική εποχή της παγκόσμιας διεθνούς σκηνής.

 

Μία καθόλα ρευστή κατάσταση που προκαλεί αλυσιδωτές αναταράξεις και επικίνδυνες αναταραχές στη διεθνή κοινότητα και εγκυμονεί απρόβλεπτους κινδύνους για την παγκόσμια ειρήνη. Οι κύριες πληγές/απειλές που προκαλούν τα φαινόμενα αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο με παγκόσμιες όμως διαστάσεις και συνέπειες εστιάζονται κυρίως στους παρακάτω πέντε παράγοντες:

 

  1. Καουμπόικοι τραμπ-αλισμοί καπιταλιστικού – επεκτατικού χαρακτήρα

Η εκλογή Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ σηματοδότησε μια νέα άκρως επικίνδυνη περίοδο που όξυνε τις παρενέργειες και τις απειλές για την παγκόσμια ειρήνη εξαιτίας της απρόβλεπτης και αλλοπρόσαλλης αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Τα δείγματα ενεργειών/αποφάσεων του Τραμπ είναι πασιφανή. Διεθνής οικονομικός πόλεμος με μονομερείς αποφάσεις, οικονομικός προστατευτισμός με επιβολή φόρων και δασμών (περίπτωση άνθρακα και χάλυβα), προσπάθεια ετσιθελικής αναθεώρηση διεθνών συμφωνιών μέσω μονομερών αποφάσεων (βλ. Συμφωνία για Πυρηνικά Ιράν). Όλα τα πιο πάνω δημιουργούν εκρηκτικές συνθήκες στην παγκόσμια σκηνή με απρόβλεπτες συνέπειες στην περιφερειακή παγκόσμια σταθερότητα. Επιπρόσθετα, ετσιθελικές αποφάσεις όπως το θέμα της πρεσβείας των ΗΠΑ στα Ιεροσόλυμα και οι παλινωδίες στους χειρισμούς της Βόρειας Κορέας για πυρηνικά πυροδοτούν όξυνση και εμπόλεμες καταστάσεις σε πολύ ευαίσθητες περιοχές του πλανήτη. Και έπεται συνέχεια.

 

2. Αντιπαλότητα ΕΕ-ΝΑΤΟ με Ρωσία

Η διπλωματική, οικονομική και εμπορική αντιπαράθεση ΕΕ-ΝΑΤΟ με τη Ρωσία προκαλεί αλυσιδωτούς κλυδωνισμούς και αστάθεια με πολεμικές εκφάνσεις. Η πολεμική αντιπαράθεση με την Ουκρανία, οι ανοιχτές πληγές σε Αχμπαζία και Οσετία, η συριακή κρίση, οι αντιπαραθέσεις με πρώην ανατολικές χώρες είναι ενδεικτικά παραδείγματα του νέου Ψυχρού Πολέμου μεταξύ ΕΕ-ΝΑΤΟ με τη Ρωσία. Κύρια αιτία της αντιπαράθεσης η προσπάθεια του ΝΑΤΟ να «περικυκλώσει γεωστρατηγικά» τη Ρωσία εντάσσοντας στο ΝΑΤΟ χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ και να «ελέγξει» τις επιδιώξεις της Μόσχας να επαναφέρει τον στρατηγικό της ρόλο και επιρροή σε νέες περιοχές.

Μια γεωστρατηγική αντιπαράθεση σχηματοποιείται στη Συρία, ενώ η οικονομική αντιπαράθεση μορφοποιείται με την επιβολή οικονομικού και εμπορικού εμπάργκο από την ΕΕ κατά της Ρωσίας. Η πρόσφατη υπόθεση Σκριμπάλ είναι χαρακτηριστικό δείγμα του διπλωματικού πολέμου μεταξύ ΕΕ-ΝΑΤΟ και Ρωσίας.

 

3. Θρησκευτικός πόλεμος ισλαμικών δογμάτων και ακραίος ισλαμικός εξτρεμισμός

Ο αυταρχισμός αραβικών καθεστώτων, η οικονομική εξαθλίωση και η καιροσκοπική εκμετάλλευση από τις ΗΠΑ και Δυτικούς των αντικαθεστωτικών δυνάμεων εντός των χωρών αυτών έχει μετατρέψει την Αραβική Άνοιξη σε παγκόσμιο εφιάλτη. Οι Δυτικοί έσπειραν άνεμους και θερίζουν θύελλες: Αφγανιστάν, Αλ Κάιντα, Μπιν Λάντεν, Ιράκ, Χουσεΐν, Συρία, ISIS, ένας ατελείωτος κατάλογος θρησκευτικού ισλαμικού εξτρεμισμού με την αρχική στήριξη των ΗΠΑ που κατέληξε σε παγκόσμια τρομοκρατία, πολέμους, εκατομμύρια νεκρούς, πρόσφυγες και ερείπια.

Η όξυνση εντείνεται εξαιτίας και της μακραίωνης αντιπαράθεσης, διχασμού και μισούς ανάμεσα σε σουνίτες – σιίτες, με τη Σαουδική Αραβία να ηγεμονεύει το σουνίτικο Ισλάμ. Στον αντίποδα βρίσκεται το Ιράν και το Σιιτικό. Η αντιπαράθεση των δύο έχει ως θέατρο συγκρούσεων την Υεμένη, το Βόρειο Ιράν, τη Συρία αλλά και τον Λίβανο. Ανοικτές πληγές του θρησκευτικού εξτρεμισμού υπάρχουν ακόμα στο Αφγανιστάν με τους Ταλιμπάν, αλλά και στην Υποσαχάρια Αφρική με την Μπόκο Χαράμ.

 

4. Οικονομική Ανισότητα Βορρά/Νότου

Οι γεωγραφικές, κοινωνικές και ταξικές ανισότητες τόσο μεταξύ ηπείρων (Ευρώπη-Ασία / Αφρική) όσο και μεταξύ γεωγραφικών περιοχών (Βόρεια με Νότια Αμερική), (Βόρεια με Νότια Ευρώπη), αλλά και εντός κρατών (μεγαλοαστική ολιγαρχία με πλατιές μάζες φτωχών) αποτελούν κυρίαρχη πηγή/πληγή αποσταθεροποίησης, κοινωνικών αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων.

Οι μεταναστευτικές ροές από Αφρική/Ασία στην Ευρώπη, η τρομοκρατία, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, οι αντιμεταναστευτικές πολιτικές, η άνοδος των αντι-συστημένων κομμάτων και του ακροδεξιού ρατσιστικού ρόλου έχουν πρωτίστως την αιτία στην οικονομική ανισότητα, την άδικη ανακατανομή πλούτου τόσο παγκόσμια όσο και τοπικά.

 

5. Διαμάχη για την ενέργεια και τον έλεγχο των ενεργειακών δράσεων και η πυρηνική ισχύς

Η πρόσβαση και εκμετάλλευση των ενεργειακών αποθεμάτων του πλανήτη (φυσικό αέριο, πετρέλαια), αλλά και ο έλεγχος των ενεργειακών δρόμων και διαδρομών αποτελούν κρίσιμο στοίχημα που προκαλεί αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις. Ουκρανικό, Συριακό, σύγκρουση Σαουδικής Αραβίας-Ιράν, κρίση Κατάρ και ένταση στη Ν.Α. Μεσόγειο είναι οι αναταράξεις από αυτή την αιτία.

Όλα τα πιο πάνω θέτουν την παγκόσμια ειρήνη συνεχώς στο στόχαστρο. Το κρισιμότερο όμως δεν είναι οι παράγοντες και οι αιτίες που προκαλούν τις εστίες συγκρούσεων. Αυτά υπήρχαν πάντοτε με διαφορετικές μορφές και διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Το κρισιμότερο είναι ο τρόπος χειρισμού τους. Οι πολιτικές και οι ηγεσίες που καλούνται να δώσουν απαντήσεις. Τραμπ, Πούτιν, Νετανιάχου, Ερντογάν, Κιμ, αδύναμες άτολμες ηγεσίες στην ΕΕ, παροπλισμένος ΟΗΕ, κάθε άλλο από εμπιστοσύνη εμπνέουν για χειρισμό των παγκόσμιων και περιφερειακών υποθέσεων. Δεν μπορούν να δώσουν λύση στα προβλήματα διότι απλούστατα αποτελούν μέρος των προβλημάτων.

Πέραν των ηγεσιών, το όλο ζήτημα της διασφάλισης της παγκόσμιας ειρήνης, ασφάλειας και σταθερότητας είναι θέμα πολιτικής. Όσο κυριαρχεί ο επεκτατισμός, ο οικονομικός αμοραλισμός, ο πολιτικός τυχοδιωκτισμός, η θρησκευτική παράνοια και ο άνθρωπος λείπει από το επίκεντρο της πολιτικής, η παγκόσμια ειρήνη θα εξακολουθήσει να είναι ζητούμενο. Με μεγάλο θύμα τον απλό, ανυπεράσπιστο, φτωχό άνθρωπο που ανεξάρτητα από φυλή, χρώμα, φύλο και εθνική καταγωγή πληρώνει πάντα το τίμημα.

Είναι για το λόγο αυτό που η υπόθεση της παγκόσμιας ειρήνης είναι υπόθεση όλων και προπάντων του κάθε απλού ανθρώπου σε όλο τον πλανήτη. Εκεί που σταματά η αναπηρία των ηγετίσκων και η σκοπιμότητα της πολιτικής, ξεκινά η δράση του κάθε συνειδητοποιημένου ανθρώπου, του κάθε οικουμενικού πολίτη προς την υπηρεσία της ειρήνης. Γιατί όπως σημειώνει ο ποιητής της Ειρήνης ο οικουμενικός Γιάννης Ρίτσος:

«Η ειρήνη είναι τα σφιγμένα χέρια των ανθρώπων,

είναι το ζεστό ψωμί στο τραπέζι του κόσμου,

είναι το χαμόγελο της μάνας.

Μονάχα αυτό.

Τίποτ’ άλλο δεν είναι η ειρήνη».

 

*Διεθνολόγος