Με αφορμή/ Ορίζοντας

Performance art: ιστορίες και πρακτικές

Ένα σεμινάριο για την τέχνη της περφόρμανς
Το εκπαιδευτικό κέντρο σύγχρονης τέχνης ArtsLab φιλοξενεί το σεμινάριο με τίτλο Performance art: ιστορίες και πρακτικές με τον Άλκη Χατζηανδρέου ο οποίος είναι υποψήφιος διδάκτορας στο Drama Department του Queen Mary University of London και ειδικός επιστήμονας στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κύπρου. Είναι επίσηςμέλος της ομάδας τέχνης pick nick, μαζί με τον εικαστικό Παναγιώτη Μιχαήλ και τη συγγραφέα Μαρία Πετρίδη.
Ο Άλκης Χατζηανδρέου προτείνει 5 δίωρες συναντήσεις όπου θα συζητηθούν ζητήματα ιστορίας και θεωρίας της τέχνης μέσα από έργα της τέχνης της περφόρμανς «εστιάζοντας στις ανατρεπτικές δυνατότητες που η περφόρμανς ενεργοποιεί, τους τρόπους τεκμηρίωσής της και τη σχέση της με τους θεσμούς του μουσείου και της αγοράς της τέχνης, κοιτάζοντας πρακτικές καλλιτεχνών όπως οι Hannah Wilke, Ana Mendieta, Ulay, Marina Abramovic, Adrian Howell, Ron Athey, Annie Sprinkle, Cassils, William Pope L, Chris Burden, Tehching Hsieh, Lorraine O’ Grady, Carolee Schneeman, Skip Arnold, EJ Hill κ.α.»

Το σεμινάριο δεν προϋποθέτει προηγούμενες σχετικές γνώσεις και οργανώνεται στις ακόλουθες 5 θεματικές ενότητες τις  οποίες ο  Άλκης Χατζηανδρέου επεξηγεί στον Ορίζοντα:

1. William Pope L. Tompkins Square Crawl 1991
William Pope, L., Tompkins Square Crawl, 1991

Αναστατώνοντας την Ιστορία της τέχνης

Οι καλλιτέχνες της περφόρμανς παράγουν έργα ως δράσεις σε πραγματικό χρόνο παρά ως αντικείμενα που υπάρχουν μόνιμα στον χώρο. Η ιστορία της τέχνης έχει γραφτεί (κυρίως από λευκούς άνδρες) έχοντας ως φαντασιακή παραδοχή την αποστασιοποιημένη παρατήρηση εικόνων και αντικειμένων που επικυρώνει ή συγκροτεί εκ νέου αναλυτικές κατηγορίες αισθητικής αξιολόγησης. Τι γίνεται όμως στην παράδοξη περίπτωση της περφόρμανς της οποίας τα έργα υπάρχουν μόνο καθώς εξαφανίζονται, χωρίς ποτέ να καταλήγουν σε μια ελέγξιμη παρουσία; Πώς μπορεί να γραφτεί μια ιστορία όταν τα κριτήρια του ελέγχου αναστέλλονται; Και πώς μια τέτοια ιστορία μπορεί να αμφισβητήσει βεβαιότητες για το τι νοείται τέχνη και για το ποια σώματα θεωρούνται άξια να την παράγουν;

2. Cassils Becoming an Image 2012.
Cassils, Becoming an Image, 2012.

Οντολογίες της περφόρμανς και το πρόβλημα της τεκμηρίωσης

Αν, όπως υποστηρίζει η θεωρητικός της περφόρμανς Peggy Phelan, «η ζωή της περφόρμανς είναι στο παρόν» τότε το ερώτημα του τι απομένει από τη δράση της και πώς αυτό μπορεί να αρχειοθετηθεί αποτελεί πρόκληση για τις πρακτικές συλλογής και απόκτησης στις οποίες στηρίζεται η λειτουργία των μουσείων και της αγοράς της τέχνης. Το αίτημα της τεκμηρίωσης της περφόρμανς μέσω της καταγραφής της μοιάζει να βρίσκεται σε αντίφαση με την ίδια την εφήμερη της φύση. Σύμφωνα με την Phelan, αυτό θα αποτελούσε συμβιβασμό που θα εξουδετέρωνε τη ριζική της διαφορά από τα αντικείμενα της τέχνης: η περφόρμανς δεν μπορεί ποτέ να επαναληφθεί ως ίδια. Το τεκμήριο της περφόρμανς δεν είναι παρά μια ανάκληση. Το μόνο που μπορεί να ενεργοποιήσει είναι τη μνήμη.

Ναρκισσιστικά σώματα και κουΐρ/φεμινιστικές ιστορίες τέχνης

Το σώμα είναι το βασικό μέσο των καλλιτεχνών της περφόρμανς. Η Hanna Wilke στέκεται γυμνή απέναντι στο έργο-αναφορά του Marcel Duchamp, Η Νύφη που τη γδύνουν οι μνηστήρες της, ακόμα – Το Μεγάλο Γυαλί, διεκδικώντας λόγο πάνω στην εργαλειοποίηση του γυναικείου σώματος, @ Cassils σμιλεύει με γροθιές ένα πήλινο μνημείο αφιερωμένο στις περιθωριοποιημένες ιστορίες των τρανς στις ΗΠΑ, ο Ron Athey ντυμένος drag εμφανίζεται με ένα φαινομενικά ατελείωτο κολιέ από μαργαριτάρια να εξέρχεται από τον πρωκτό του. Περφόρμανς σαν κι αυτές ανατρέπουν τις αναπαραστάσεις των σωμάτων ως «ανδρικά» και «γυναικεία», ετεροκανονικά και πατριαρχικά υποταγμένα.

3. Adrian Howells Foot Washing For The Sole 2008.
Adrian Howells, Foot Washing For The Sole, 2008.

Οικειότητα, ρίσκο και δημόσιος χώρος

Πολλές περφόρμανς συμβαίνουν έξω από τους προστατευμένους χώρους της τέχνης. Ο William Pole L. διασχίζει ερπηδών τους δρόμους της Νέας Υόρκης κρατώντας ένα λουλούδι και η Eleonora Fabião περπατάει στις πόλεις της Βραζιλίας με τα μάτια κλειστά ακουμπώντας στα σώματα των τυχαίων περαστικών. Ο Adrian Howells προσκαλεί σε κατ’ ιδίαν συναντήσεις κατά τη διάρκεια των οποίων πλένει τα πόδια των θεατ@ν. Άλλοτε προτείνει απλά να τ@ς κρατήσει αγκαλιά επιτελώντας το προσωπικό του μάντρα: «όλα επιτρέπονται». Το αν όντως όλα επιτρέπονται, όμως, παραμένει πάντα ανοικτό προς διαπραγμάτευση οδηγώντας συχνά σε απρόσμενες καταστάσεις που διατυπώνουν ξανά και ξανά ερωτήματα σε σχέση με τη δημιουργικότητα, την ελευθερία της έκφρασης, την αυτονομία της τέχνης, τη συμμετοχή και τις περίπλοκες προϋποθέσεις της συναίνεσης.

Δραπετεύοντας από το Ίδρυμα

Το 2010, η αναδρομική έκθεση της Marina Abramovic – της οποίας το έργο αποτελεί κεντρική αναφορά στις ιστορίες της περφόρμανς – στο Μουσείο μοντέρνας τέχνης της Νέας Υόρκης σήμανε την καθοριστική υποδοχή της περφόρμανς στα μεγάλα ιδρύματα. Φωτογραφίες και αντικείμενα μπαίνουν στις προθήκες, έργα από τη δεκαετία του 1970 επανεκτελούνται από νέ@ς περφόρμερς. Στην κεντρική αίθουσα, οι επισκέπτ@ς καλούνται να καθίσουν απέναντι από την Abramovic για να βιώσουν τη συναισθηματική ένταση που, ίσως, προκαλέσει η εμπλοκή τους με την «αυθεντική» παρουσία της καλλιτέχνη. Εικόνες κυκλοφορούν σχεδόν ταυτόχρονα σε websites, τηλεοπτικές εκπομπές, περιοδικά και δελτία τύπου. Το 2011, η ιστορικός τέχνης Amelia Jones, ασκώντας κριτική στην έκθεση, επιμελείται το τεύχος του Art Journal με τίτλο «Περφόρμανς: ζωντανή ή νεκρή;» θέτοντας ίσως ένα από τα πιο επίκαιρα ερωτήματα που θα συζητηθούν στο σεμινάριο.

Βιβλιογραφικές αναφορές: Peggy Phelan, Rebecca Schneider, Shane Vogel, Amelia Jones, Jennifer Doyle, José Esteban Muñoz, Dominic Johnson κ.α.

Πληροφορίες-Εγγραφές:

ArtsLab, Κωνσταντίνου Σκόκου 3, Λευκωσία, τηλ: 96688629

email: [email protected]

Οι συναντήσεις θα γίνονται κάθε Πέμπτη απόγευμα από 5 Μαρτίου μέχρι 2 Απριλίου 2020.

4. Eleonora Fabião Serie Precarios–Toco tudo 2012.
Eleonora Fabião, Serie Precarios–Toco tudo, 2012.
Όλες τις τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον Κόσμο και όλη την επικαιρότητα στο dialogos.com.cy