Ορίζοντας/ ανοιχτός ορίζοντας

Περισσότερο φως στα Lux  και στην Ευρώπη

Ετεροχρονισμένος απολογισμός μιας επίσκεψης στο Ευρωκοινοβούλιο στο Στρασβούργο

 

Σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης, στο Στρασβούργο, πριν την απονομή των Βραβείων κινηματογράφου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Lux μια εκ των αντιπρόεδρων του Κοινοβουλίου, η Klara Dobrev, παραδέχθηκε ότι ελάχιστα γνώριζε για το βραβείο πριν ασχοληθεί καθηκόντως και ίσως αυτό να είναι μια πραγματικότητα, που αφορά όχι μόνο τους Ευρωβουλευτές που ψηφίζουν κιόλας, αλλά και το κοινό, παρόλο που όσο περνάει ο καιρός, 13η χρονιά φέτος, αυτό φαίνεται να αλλάζει.

“Το Χόλυγουντ μιλάει μια μόνο γλώσσα αλλά ας δεχτούμε την ποικιλία των γλωσσών μας ως δύναμη» συνέχισε η Dobrev και ένα δυνατό σημείο του βραβείου Lux  είναι ότι οι φιναλίστ ταινίες μεταφράζονται και υποτιτλίζονται για να προβληθούν σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Με αυτό τον τρόπο είμαστε ήδη όλοι νικητές» είπε ο Ισπανός Gerardo Herrero, παραγωγός του πολιτικού θρίλερ The Realm και αυτό είναι μια αλήθεια. Η δυνατότητα να φτάσουν οι ταινίες σε τόσες χώρες και γλώσσες είναι σημαντική, έχοντας όμως υπόψη τη δική μας εμπειρία θα ήταν καλά να γινόταν προσπάθεια για περισσότερες προβολές αλλά και σε πιο εμπορικούς κινηματόγραφους, έστω της νικήτριας ταινίας.

Οι παράγοντες και  των τριών ταινιών αναφέρθηκαν στις δυσκολίες χρηματοδοτήσεις των ταινιών τους, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο. Η αδελφή της σκηνοθέτριας της νικήτριας ταινίας God Exists, Her Name is Petrunia και εκ των παραγωγών της ταινίας επισήμανε το γεγονός ότι χρειάστηκε συμπαραγωγή 5 χωρών για να γυριστεί η ταινία, «ήταν όμως τόσο ενδιαφέρον να βλέπεις ανθρώπους από τόσες διαφορετικές χώρες να βρίσκουν στο έργο κάτι κοινό που τους αφόρα». Με συμπαραγωγές γυριστήκαν και οι άλλες δυο φιναλίστ ταινίες.

«Είναι ρίσκο να κάνεις φιλμ» μας είπε χαρακτηριστικά, σε μια σύντομη συνομιλία μας αργότερα ο Gerardo Herrero «χρειαζόμαστε συνεργάτες και συνεργασία από όλη την Ευρώπη, χρειαζόμαστε επίσης ψηφιακές πλατφόρμες όπως το Netflix, αλλά με άλλου είδους ταινίες και σειρές που να έχουν ρίσκο».

Ιδιαίτερα πολιτικές και οι τρεις ταινίες φέτος, από την πολιτική διαφθορά στην Ισπανία (και όχι μόνο), την νεοαποικιοκρατία στην Αφρική, σε θέματα ταυτότητας, πατριαρχεία και ιστορίας στα Βαλκάνια (και όχι μόνο). Ιδιαίτερα δυναμική και μαχητική η Teona Mitevska, η σκηνοθέτρια της …Petrunia όπως συχνά αναφερόταν για συντομία η νικήτρια ταινία, τόνιζε τη δύναμη του κινηματογράφου που μπορεί «να κάνει την διαφορά» στην κοινωνία και δήλωσε, όχι μόνο μια φορά, ότι για την ίδια δεν μπορεί να κάνει κάποιος ταινίες και να μην είναι πολιτικές, «παίρνουμε τα λεφτά του κόσμου για να κάνουμε ταινίες» ανάφερε χαρακτηριστικά δεν «μπορούμε να τους αγνοούμε, να μη μιλούμε γι αυτά που τους αφορούν».

Ευχήθηκε η ταινία της, να συνεισφέρει κάπως σε αλλαγές αντιλήψεων και στη χώρα της. Η ταινία βασίζεται σε πραγματικό γεγονός και αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής άνεργης, που πιάνει πρώτη το σταυρό στα Θεοφάνεια και στις αντιδράσεις της εκκλησίας και της κοινωνίας, “Τουλάχιστον κάτι έχει γίνει” επισήμανε αφού μετά το γύρισμα της ταινίας στο ίδιο χωριό που συνέβηκε το περιστατικό, δεύτερη γυναίκα βούτηξε και κέρδισε πάλι τον σταυρό και αυτή τη φορά η τοπική εκκλησιά και η κοινωνία αποδέχτηκε το γεγονός.

Όπως μας ανάφερε όλες οι ταινίες της έχουν σχεδόν πάντα τα ίδια θέματα: ταυτότητα, πατριαρχία, ιστορία, «υπάρχουν αυτοί που μου λένε: γιατί δεν φτιάχνεις μια ταινία για την ομορφιά της χώρας; και τους απαντούσα ότι δεν είμαι τουριστικός πράκτορας!» «Το σινεμά είναι ακτιβισμός» μας τόνισε «είναι μια ευκαιρία να μιλήσεις για δύσκολα ζητήματα» και μας είπε πως γνώρισε την πολιτική κατάσταση στην Κύπρο μέσω της βραβευμένης ταινία του Μάριου Πιπερίδη Smuggling Hendrix, επιβεβαιώνοντας την δική της άποψη για τη δύναμη μιας ταινίας. Με ότι είδε  χαρακτήρισε την κατάσταση στο νησί μας και τον διαχωρισμό, απάνθρωπο και εντελώς παράλογο.

Πάντως στην Βόρεια Μακεδονία φαίνεται να έχουν επίσης θέματα με τον τρόπο προσέγγισης της Ιστορίας αλλά και σαν εμάς λίγες σχετικά κινηματογραφικές αίθουσες.  Για τη Ιστορία ενώ τόνισε τη σημασία και τη δύναμης της, τάχτηκε εναντία της καταδυνάστευσης της πραγματικότητα μέσω μιας πλαστής και φτιαχτής Ιστορίας και άσκησε κριτική στη κοινωνία της χώρας της για αυτά τα θέματα.

Μας ανάφερε επίσης ότι υπήρχε σοβαρό πρόβλημα προώθησης της ταινίας εντός της Βόρειας Μακεδονίας αφού ουσιαστικά δεν υπάρχουν κινηματογράφοι «όταν υπήρχε ακόμη η Γιουγκοσλαβία, είχαμε πολλά σινεμά, σήμερα τίποτα. Στα Σκόπια υπάρχουν δύο μικρές αίθουσες και ένα σίνεπλεξ. Στο σύνολο της χώρας υπάρχουν ίσως επτά κινηματογραφικές αίθουσες.» ‘Έτσι αποφάσισαν και έστησαν το δικό τους σινεμά στα «παλιά τοπικά Κέντρα Πολιτισμού που είχε δημιουργήσει ο Τίτο, κάθε Σαββατοκύριακο με προβολές και φτηνό εισιτήριο. Έτσι η ταινία έφτασε σε πολύ κόσμο, άντρες και γυναίκες» .

Αλλά και στην Ισπανία με τους περισσότερους κινηματογράφους δεν φαίνεται να είναι ευκολότερα τα πράγματα «Από τις 50 ταινίες που βγαίνουν κάθε χρόνο στην Ισπανία, οι Ισπανοί θα δουν τις πέντε ή τις έξι, πόσο μάλλον ο υπόλοιπος κόσμος», μας είπε ο  Gerardo Herrero ο οποίος θεωρεί ότι «η ΕΕ ευνοεί το σινεμά του ευρωπαϊκού Βορρά», και πως το γεγονός της ύπαρξης διάσημων ισπανών σκηνοθετών δεν ευνοεί απαραίτητα το ισπανικό σινεμά «αν το κοινό βλέπει τις ταινίες του Αλμοδοβάρ, δεν σημαίνει πως επιλέγει να δει ισπανικό σινεμά γενικότερα».

Ο σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής του ντοκιμαντέρ Cold Case Hammarskjöld, Mads Brügger σύγκρινε την ευθύνη ενός σκηνοθέτη για έρευνα όπως εκείνη ενός δημοσιογράφου, κάτι που δεν αφορά μόνο το κινηματογραφικό είδος ντοκιμαντέρ και με αυτό συμφώνησαν και οι συντελεστές των άλλων ταινιών. Τα γυρίσματα της δικής του ταινίας πάντως κράτησαν 7 χρόνια, εξαιτίας κυρίως της έρευνας που χρειάστηκε να γίνει.

Η πρώτη επιλογή των ταινιών γίνεται από ειδικούς, για την νικήτρια ταινία ψηφίζουν οι ευρωβουλευτές και η Teona Mitevska είχε μια ενδιαφέρουσα σκέψη για αυτό:  «Κοιτάτε γύρω» μας είπε και μας έδειξε το Κοινοβούλιο, «αυτοί οι άνθρωποι, πόση επαφή έχουν άραγε με την καθημερινότητα των πολιτών, ίσως οι ταινίες είναι μια καλή ευκαιρία για ορισμένους από αυτούς να έρθουνε κοντά στην πραγματικότητα.» Αν βλέπουν τις ταινίες σχολιάσαμε, για να μην αδικούμε όμως όλους, φαίνεται από τη συζήτηση με κάποιους Ευρωβουλευτές ότι παρακολουθούν τις ταινίες πριν ψηφίσουν.

Τα βραβεία, τα προγράμματα αυτά, καλό είναι να συνεχίσουν με στόχο, οι ευρωπαϊκές ταινίες, οι ταινίες που «παίρνουν ένα ρίσκο» να στηρίζονται, να προωθούνται, να φτάνουν σε θεατές, σε θεατές πέραν από τους συνήθεις σινεφίλ, ακόμα και με παραδοσιακούς τρόπους όπως της παραγωγής της …Petrunia, περνώντας την ταινία από χωριό σε χωριό.

Η απονομή του βραβείου έγινε ταυτόχρονα με την εκλογή της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία σίγουρα επισκίασε σε σημασία το γεγονός αυτό, σχετικά άδεια η αίθουσα του Κοινοβουλίου την ώρα της απονομής του Lux που ακολούθησε τη ψηφοφορία για την έγκριση της νέας Επιτροπής. Παρευρεθήκαμε και στην διάσκεψη τύπου της νέας προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου στην αυτοπεποίθηση και στη σιγουριά της «για μια νέα εποχή» διέκρινες και ψήγματα υπεροψίας. Αντιμετώπισε βέβαια επιδέξια, αλλά αόριστα και όχι πολιτικά, την ερώτηση ενός Κούρδου δημοσιογράφου για το Κουρδικό, τουλάχιστον όμως όχι τόσο άτσαλα όσο ο Πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου, που του είπε λίγο πολύ ότι «έχει πολλές συγκρούσεις στον κόσμο και πόσα να προλάβει η Ευρώπη». Είχε πάντως ενδιαφέρον αυτή η γνωριμία από κοντά με την «υψηλή πολιτική της Ευρώπης» σε συνδυασμό με όσα ακούσαμε από τους συντελεστών των ταινιών Lux.

Περπατώντας στους διαδρόμους του Ευρωκοινοβουλίου αλλά και αργότερα στη στολισμένη πόλη του Στρασβούργου, παρατηρώντας από την μια τον κόσμο στις γιορτινές φωτισμένες αγορές, στους ελέγχους για αποφυγή τρομοκρατικών επιθέσεων, αλλά και τους άστεγους, αναρωτιόμουν ποιοι τελικά έχουν επαφή με την πραγματικότητα, οι επαγγελματίες πολιτικοί ή οι καλλιτέχνες, εν προκειμένω οι σκηνοθέτες, ή κανένας τους; «Το σινεμά πρέπει να είναι πολιτικό» επαναλάμβανε η Teona Mitevska σε κάθε περίπτωση, σκέπτομαι πόσοι συμφωνούν με αυτό, στην Ευρώπη, στην Κύπρο, με την ανάγκη να είναι η τέχνη πολιτική, να είναι η πολιτική … πολιτική, να νοιάζεται για την «πόλη», ποιοι είναι πιο πολιτικοί με τη γενικότερη έννοια, ποιοι ασχολούνται πραγματικά με τα της «πόλης»  και πόσο καλά το πράττουν;

Αντώνης Γεωργίου