Πώς φτάσαμε στο ψήφισμα της Βουλής για την Ένωση το 1967 (Μέρος 5ο)

Έλα στο Google News

Από τον Α.Σ.Π.Ι.Δ.Α. στη χούντα

Η εμπλοκή της ελληνικής κυβέρνησης σε συνομιλίες με την Τουρκία για το Κυπριακό περιέπλεξε τα πράγματα. Ακόμα περισσότερο όμως περιπλέχθηκαν τα πράγματα με την πραξικοπηματική άνοδο της χούντας στην Ελλάδα.

Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Η άνοδος της χούντας χαιρετίστηκε στην Κύπρο από τη συντριπτική πλειοψηφία της λεγόμενης εθνικόφρονης (ενωτικής) παράταξης και οι επιθέσεις εναντίον της κυβέρνησης Μακαρίου άρχισαν να παίρνουν άλλη, πιο βίαιη τροπή.

Η υπόθεση Α.Σ.Π.Ι.Δ.Α. Πριν από την άνοδο της χούντας είδε το φως της ημέρας μια σκευωρία που ξεκίνησε από το 1961 και η κατάληξη της οποίας το 1966 ουσιαστικά άνοιξε το δρόμο της χούντας προς την εξουσία. Πρόκειται για την υπόθεση Α.Σ.Π.Ι.Δ.Α. (Αξιωματικοί Σώσατε Πατρίδα Ιδέα Δημοκρατία Αξιοκρατία). Το σημαντικό στην υπόθεση αυτή ήταν ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Γεώργιου Γρίβα.

Μετά την εκλογική νίκη της Ένωσης Κέντρου, τον Φεβρουάριο του 1964, ο Γ. Παπανδρέου δεν εισάκουσε τις εισηγήσεις για εκκαθάριση στο στράτευμα με αποτέλεσμα ο υποστηρικτής του, στέλεχος της ελληνικής ΚΥΠ, ο 32χρονος λοχαγός Α. Μπουλούκος, παλιός υποστηρικτής του Γρίβα και δηλωμένος αντικομουνιστής, ίδρυσε τον Ιούλιο του 1964 την αναφερόμενη οργάνωση. Μύησε αρκετούς οπαδούς του Γρίβα κι άλλους αξιωματικούς, ενώ ήρθε και σε επαφή με τον Ανδρέα Παπανδρέου τον οποίο ενημέρωσε για το ότι ήθελε να προχωρήσει σε εκκαθαρίσεις.

Η εμπλοκή του Γρίβα στον ΑΣΠΙΔΑ

Ο Μπουλούκος θέλησε να επεκτείνει την οργάνωσή του και στην Κύπρο όπου μετατέθηκε στα τέλη του 1964. Δεν βρήκε όμως στήριξη από τον Γρίβα, ο οποίος τον κατήγγειλε στον Αρχηγό ΓΕΣ τον Μάιο του 1965, ενημερώνοντας τον βασιλιά και τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας, όχι όμως και τον Πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου. Έγινε έρευνα και αποδόθηκε ευθύνη στον Μπουλούκο, ενώ η υπόθεση για τον Α. Παπανδρέου έπεσε στα χαμηλά.

Οι αποκαλύψεις έφεραν κρίση στις σχέσεις της κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου και του παλατιού. Το βούλευμα που εκδόθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου 1966 πρότεινε την παραπομπή σε δίκη 27 αξιωματικών με τη βαρύτατη κατηγορία της εσχάτης προδοσίας, προσδιορίζοντας ως αρχηγούς τους συνταγματάρχες Παπατέρπο και Αναγνωστόπουλο, ουσιαστικούς επικεφαλής της ΚΥΠ επί Ένωσης Κέντρου. Στο δικαστήριο κατατέθηκαν στοιχεία από την υπεράσπιση και εναντίον του Γρίβα.

211271760 142400524656697 2579270498863196092 N

Τον κατηγορούσαν για σκευωρία με την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, ότι ήταν όργανο σκευωριών και συνωμοσιών, ότι υπέσκαπτε τον Μακάριο και την ελληνική κυβέρνηση, ότι συνωμότησε για επιβολή δικτατορίας στην Ελλάδα και ότι φιλοδοξούσε να ελέγχει την Κύπρο πολιτικά και στρατιωτικά. Επικεφαλής της υπεράσπισης ήταν ο δικηγόρος Νικηφόρος Μανδηλαράς, ο οποίος σκοτώθηκε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες όταν στις 18 Μαΐου 1967 επιχείρησε να φύγει από την Ελλάδα για να μη συλληφθεί από τη χούντα.

207520801 4451617811555465 7700356559372226195 N

Άκρως απόρρητο σήμα του δ/ντή της ελληνικής ΚΥΠ στη Λευκωσία Ε. Μπερδάλη με το οποίο επιβεβαιώνεται ότι ο Γρίβας πίεζε τον Μακάριο για αποδοχή των δικών του απόψεων για λύση του Κυπριακού. Α. Παυλίδη «Φάκελος Κύπρος»

Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη δίκη δεν ολοκληρώθηκε ποτέ και έτσι κανένας δεν γνωρίζει ποια θα ήταν η κατάληξή της.

Η αποτροπή πραξικοπήματος από τον Γρίβα

Αξίζει να σημειωθεί πως παρά τις υποσχέσεις του Γρίβα στην κυπριακή Βουλή ότι θα παραμέριζε τις ιδεολογικές διαφορές ενόψει του τουρκικού κινδύνου, ο ίδιος έθεσε ως προτεραιότητά του και πάλι τον ιδεολογικό πόλεμο.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύονται στο βιβλίο «Φάκελος Κύπρος, άκρως απόρρητον», μετά την απόρριψη του σχεδίου Άτσεσον, ο Υπ. Άμυνας της Ελλάδας, Πέτρος Γαρουφαλιάς, σε συνεννόηση με τον Γρίβα ετοίμαζαν πραξικόπημα εναντίον του Μακάριου με στόχο την επιβολή του σχεδίου Άτσεσον .

Ωστόσο, αναφέρεται, το πραξικόπημα ματαιώθηκε λόγω υπαναχώρησης των Ελλαδιτών συνεργατών του Γρίβα . Στο ίδιο βιβλίο παρατίθενται απόρρητες επιστολές του Γρίβα προς τον βασιλιά και τον Πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου με τις οποίες κατηγορεί τον Μακάριο, τον Β. Λυσσαρίδη και το ΑΚΕΛ ως πολέμιους της Εθνικής Φρουράς και του έθνους.

Γλ. Κληρίδης: «Η ένωσις δεν είναι εγγύς»…

Πρέπει να σημειωθεί πως εκείνη την περίοδο η έννοια της ένωσης ήταν συνδεδεμένη με την παραχώρηση εδάφους στην Τουρκία και διπλή ένωση. Γι’ αυτό το ΑΚΕΛ μιλούσε για ατόφια ένωση, εκφράζοντας έτσι την αντίθεσή του σε διχοτομική λύση. Αλλά και ο Γλαύκος Κληρίδης εκδηλώθηκε δημόσια εναντίον της συγκεκριμένης λύσης και δήλωνε ότι: «Εις ουδεμίαν περίπτωσιν θα συνδέσω το όνομά μου ούτε και θα παραμείνω αδρανής, εάν έστω και τεμάχιον κυπριακής γης προσφερθή ή υπάρχη σκέψις να προσφερθή ως αντάλλαγμα διά την ένωσιν».

Την 1η Απριλίου 1965 δήλωνε και πάλι: «Φρονώ ότι είναι πλέον καιρός να σταματήσωμεν να λέγωμεν εις τον λαόν ότι “η ένωσις είναι εγγύς” ή ότι αύτη έχει επιτευχθεί. Οφείλομεν να είμεθα αρκετά ώριμοι, ώστε να εγκαταλείψωμεν τους ευσεβείς πόθους και να αντιληφθώμεν ότι έχομεν ώριμον λαόν και τον μεταχειρζόμεθα αναλόγως» .

Μη βιώσιμη η ένωση

Αξίζει να γίνει αναφορά και σε ένα άλλο έγγραφο, άγνωστο πριν από λίγο καιρό. Πρόκειται για απόρρητο σημείωμα, ημερομηνίας 28 Αυγούστου 1964, που συντάχθηκε από τον Υπουργό Οικονομικών, Ρένο Σολομίδη και στάλθηκε στους υπουργούς της κυβέρνησης Μακαρίου και στον Στρατηγό Γρίβα.

Το σημείωμα καταπιάνεται με την οικονομική βιωσιμότητα της ένωσης και σε αυτό αναφέρεται ότι η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα παρουσιάζει επτά ζωτικά προβλήματα, τα οποία όμως μπορούν να επιλυθούν.

Τα θέματα αφορούσαν:

α) τις εξαγωγές κυρίως αγροτικών προϊόντων τα οποία εξάγονταν στις χώρες της Κοινοπολιτείας και ότι σε περίπτωση ένωσης θα χανόταν αυτή η αγορά και στο μεταβατικό στάδιο θα υπήρχαν σημαντικές επιπτώσεις για τους αγρότες,

β) τη μετατροπή της κυπριακής λίρας σε δραχμές, λόγω της σύνδεσής της με τη στερλίνα, θα οδηγούσε στην απώλεια κεφαλαίων για την Κύπρο,

γ) τυχόν διακοπή των έργων ανάπτυξης που χρηματοδοτούνταν από ξένα κεφάλαια θα δημιουργούσαν οδυνηρές κοινωνικές επιπτώσεις.

Θα δημιουργούνταν προβλήματα και στις επιδοτήσεις, αναφέρεται και προστίθεται ότι η ελεύθερη διακίνηση μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας θα προκαλούσε προβλήματα, ενώ προβλήματα θα προκαλούνταν και στις δικαστικές υποθέσεις .

Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται πως το σκηνικό δεν διέφερε και πολύ από το σημερινό σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική ηγεσία αντιμετώπιζε τις καταστάσεις. Από τη μια υπήρχαν οι παλινδρομήσεις και από την άλλη η σύγχυση σε ό,τι αφορά το θέμα της ένωσης.

Όμως σε όλα αυτά θα έβαζε ένα τέλος η χούντα που ανέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία την 21η Απριλίου 1967.

208866571 4477115505652523 2983631942529510486 N

Ο Υπουργός Οικονομικών, Ρένος Σολομίδης, ενημερώνει την κυβέρνηση για τα προβλήματα που θα προκαλούσε τυχόν ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. (Αρχείο Τάσσου Παπαδόπουλου).

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.